Кіріспе
Астра тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Elecampane (Inula helenium), /ɛ//l//ɪ//k//æ//m/'/p//eɪ//n/ деп айтылады, сондай-ақ жылқыны емдейтін шөп немесе эльф док деп те аталады. Бұл өсімдік Еуразияда, Испаниядан Қытайдың батысындағы Синьцзян провинциясына дейін кеңінен таралған, ал Солтүстік Американың кейбір аймақтарында жабайыланған.
Elecampane (Inula helenium), pronounced ,/ɛ//l//ɪ//k//æ//m/'/p//eɪ//n/ and also called horse heal or elfdock, is a widespread plant species in the sunflower family Asteraceae. It is native to Eurasia from Spain to Xinjiang province in western China, and naturalized in parts of North America.
Сипаттама
Елекампан – өте қатты өсімдік, сабағы шамамен биіктікке жетеді. Жапырақтары ірі әрі тісті, төменгілері сабақты, ал қалғандары сабаққа жабысады; жапырақтары жұмыртқа, эллипс немесе сүйір жапырақ пішіндес, ұзындығы және ені шамамен бірдей. Жапырақтарың жоғарғы беті ашық жасыл, сирек түктермен жабылған, ал астыңғы беті жүннің қалың қабатынан ақшыл түсті болады. Гүлшоғыры 5 см (2 дюйм) дейін кеңдікке жетеді, әрбір гүлшоғырында 50-100 сары тілшелі гүл және 100-250 сары түйіншелі гүл болады. Тамыры қалың, тарамдалған және шырышты, ащы дәмі бар, камфоралы иісімен және гүлді (көккөкке ұқсас) тәтті ноталармен бірге келеді. Бұл өсімдік дәстүрлі түрде эльфтер мен феялармен байланыстырылып келген. Элекампан атауының бұрмаланған түрлері, мысалы, аликопань, халлекамб ауыруы, жоллап және қарапайым, Ұлыбритания мен Ирландиядағы қуыршақтар ойынында өлгендерді қайта тірілте алатын керемет ем ретінде қолданылған. Николас Калпепер елекампанды Меркурийдің билігінде деп санап, оны суық және желді асқазанды жылыту, уға қарсы тұру, көру қабілетін жақсарту және ішкі кедергілерді жою үшін пайдаланған.
Қолданылуы
Бұл шөп ежелгі гректер дәуірінен бері қолданылып келеді. Теофраст өзінің "Өсімдіктер тарихында" жылан, сарқырама және қарағай құрттарының шағуына емдеу үшін өсімдікті май мен шарапқа қосып қолдануды ұсынған. Рим дәуірінде, біздің заманымыздың 1 ғасырындағы Апиций атты аспаздық кітапта, оны балдың бұзылғандығын тексеру үшін қолданылатын өсімдік деп сипаттаған. Өсімдік балға салынып, содан кейін жағылады, егер жақсы жанатын болса, балдың сапалы екені есептеледі. Плиний өзінің "Табиғат тарихында" тамырын дәрі және дәмдеуіш ретінде айтқан. Орта ғасырлық Еуропада тамырларын қантта қатырып, тәттілер ретінде жеген. Франция мен Швейцарияда абсент жасауға пайдаланылған. Англияда бұл өсімдік бұрын хош иісті, қуаттандыратын және секреторлық органдарды жандандыратын қасиеттерімен кеңінен танымал болған. Ол халық медицинасында қақырық түсіргіш және су ісінуге қарсы қолданылады.
Химиялық құрамдас бөліктер
Фруктозаның полимері – инулин полисахаридінен (C6H12O6[C6H10O5]n) басқа, түбірде геленин (C15H20O2) бар, ол алантолактон мен изоалантолактондан тұратын фитохимиялық қосылыс. Геленин – стеароптен, оны ақ түсті ине тәрізді кристалдар түрінде дайындауға болады, ол суда ерімейді, бірақ спиртте жақсы ериді. Спирттен қайталап кристалдау арқылы бірге жүретін инулалық кафырдан тазартылған геленин 110 °C температурада еруге бастайды.