Кіріспе

Америка қалаларының жазылған тарихы. Ньюпорт-Бич, Калифорния аймағының жазылған тарихы 1500 жылдары еуропалықтар аймақты алғаш зерттеген кезде басталды. Осыған дейін, Тонгва және Хуанено/Луисено сияқты жергілікті американдықтар мыңдаған жылдар бойы осы аймақта өмір сүрген. 1542 жылы саяхатшы Хуан Родригес Кабрильо жағалаудың картасын жасады, бірақ еуропалықтар осы жерге қоныстанғанға дейін 200 жыл өтті. 1769 жылы Ньюпорт, Дон Хосе Антонио Йорба І-нің жер сыйлығының шағын бөлігі болды, алдымен испан, кейін мексикалық үкімшілігі астында. Азамат соғысынан кейін, американдық қоныс аударушылар бұл жерді дамытты: Джеймс Ирвин мал шаруашылығы үшін, ал Джеймс МакФадден кеме қатынасы үшін. МакФадденс Уорфтың (қазіргі Ньюпорт Пирс орналасқан жер) маңында шағын елді мекен салынды, ол Калифорния штатының Оранж округындағы ең ірі кәсіпорынға айналды. 1899 жылы Лос-Анджелесте Сан-Педро порты ашылғаннан кейін, Ньюпорттағы коммерциялық кеме тасымалы төмендеді. Ньюпорт-Бич туристік және демалыс қайықтарымен айналысатын қауымдастыққа айналды. 1906 жылдың тамызында Ньюпорт-Бич қала ретінде құрылды.

Ерте тарих

Мыңдаған жылдар бойы бұл аймақта Тонгва және Хуанено/Луисено тайпалары қоныстанды. 1542 жылы Хуан Родригес Кабрилло Жаңа Испания үшін Калифорния жағалауын алғаш рет шарлап өтті, ал 1602 жылы Себастьян Вискаино испан империясы үшін жағалауды картаға түсірді. Хосе Антонио Йорба (1746–1825), сондай-ақ Дон Хосе Антонио Йорба I ретінде танылған, испандық Калифорнияның (кейін Альта Калифорния деп аталған) алғашқы отарлаушыларының бірі болды. Испанияның Каталония провинциясындағы Сан-Садурни-де-Нойя қаласында дүниеге келген Йорба, 1769 жылғы Гаспар де Портола экспедициясында офицер ретінде алғаш рет Жаңа Дүниеге келді. Қызметі үшін Йорба 1801 жылы испан империясынан үлкен жер иелігін алды, ол бүгінгі Оңтүстік Калифорниядағы Ориндж округінің маңызды бөлігін құрады. Шамамен [жер аумағы] аумақты қамтыған Йорбаның үлкен ранчосына Олив, Оранж, Вилла Парк, Санта-Ана, Тустин, Коста-Меса және Ньюпорт-Бич қалалары орналасқан жерлер кірді. Осы испан кезеңінен бастап Ранчолар Бостон қаласындағы АҚШ саудагерлерімен Жаңа Англиядан әкелінген тауарларға тері саудаласа бастады, Оңтүстік Американы айналып өтеді. Ранчолар сонымен қатар ағылшын және еуропалық саудагерлермен де сауда жасады. Бұл сауда 1823–1848 жылдар аралығындағы мексикалық кезеңде де жалғасты, себебі иммигранттарға католик дініне өтіп, мексикалық азамат болса, жер берілді, көптеген адамдар осылай істеді. Көптеген ағылшын иммигранттары испан отбасыларына үйленіп, Калифорниостарға айналды, жерлер мен ранчоларды мұраға алып, иеленді.

Мексикалық ранчолар

Мексика 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алып, Калифорнияны иелікке алғаннан кейін, миссиялардың барлық жерді билеу дәуірі аяқталғаны анық болды. Йорба Пералталар испандықтар берген 65 512 акр жерді сақтап қалғанмен, жақын жерлер бос болды. 1837 жылы 35 жастағы Хосе Сепульведаға үлкен жер учаскесі берілді, ал бес жылдан кейін ол тағы да жер алды. Оның иелігіндегі жердің жалпы ауданы шамамен 47 000 акрды құрады, соның ішінде солтүстікке қарай Санта-Ана тауларына дейін, шығысқа қарай бүгінгі 55 тас жолына дейін және оңтүстікке қарай Лагуна Бичке дейін. Кейіннен бұл жерге Ньюпорт шығанағы мен Ньюпорт жағалауындағы теңіз жағалауы кірмейтіні анықталды, себебі олардың екеуі де құнды емес деп есептелді. Калифорниядағы көптеген ранчолар сияқты, Сепульведаның Сан-Хоакин ранчосы да көп ұзамай дерлік өзін-өзі қамтамасыз ете бастады, өсірген өнімдері мен малдарының есебінен күнделікті қажеттіліктерін өндірді. Сепульведа көбінесе жайылымдарына назар аударды, ал мүлкіне жақын орналасқан мұхиттың молшылығына мән бермеді. Атқа мінуге үйренген ол, суға жақын болмаған болуы мүмкін. Бұл туралы Ричард Генри Дана өзінің «Масттың алдындағы екі жыл» атты еңбегінде былай деп жазған: «Бұл адамдардың өз қайықтары жоқ. Аттың үстінен балық аулау қиын». Сепульведа бай ранчероның өмірін сүрді. Оның 3000 жылқысы мен 14000 ірі қарасы болғанын айтты. Ол өзінің үлкен ранчосында үлкен отбасылық жиындарды ұйымдастыруды ұнатты және 14 баласын мақтан тұтты. Ол құмар ойынға бейім болған, аңыз бойынша бір жарыста 25 000 доллар, 1000 жылқы, 500 бұзау және 500 қой ұтып алған. 1849 жылғы алтын асығу кезінде ашаршылық көрген алтын іздеушілер келіп, ол байыды. Бір кезде оның Мексикадан келген жабайы, жүйрік малдары бағалы болды және ол оларды Сан-Францискоға дейін айдап әкеліп пайда тапты. 1852 жылы, АҚШ Калифорнияны иеленгеннен кейін алты жыл өткен соң, әрбір ранчеро жерін сақтап қалу үшін меншік құқығын дәлелдеуге міндеттейтін заң қабылданды. Қымбат сараптамалар мен сот отырыстарын қажет ететін Сепульведаның жосықсыз өмір салты оны ақшасыз қалдырды. Үш жылдық құрғақшылық оның қиындықтарын арттырды. Қарыздар мен мал басының көп бөлігінің өліміне байланысты Сепульведа 1864 жылы ранчосын Флинт, Биксби, Ирвин және Компанияға сатты, осылайша Ирвин дәуірі басталды.

Ньюпорттың құрылуы

Ранчолар сатылғаннан кейін, кейбір кәсіпкерлер Ньюпорт аймағына қызығушылық танытты. Олардың екеуі, Джеймс Ирвин мен Джеймс МакФадден, Ньюпорттың болашағы туралы әр түрлі армандары бар ерекше көрегендер ретінде көзге түсті. Ирвин жерге деген сүйіспеншілігімен келді және көптеген шаруашылық жерлерін сатып алып, өркендеуге жоспарлады. МакФадденнің мүлдем басқа арманы болды – ол жерін бөліп, сатып алуға ниетті адамдарға сату арқылы қала құруды көздеді. Ол, Ньюпортқа қаншалықты көп адамдарды шақыра алса, соғұрлым тез маңызды сауда орталығына айналады деп сенді. Ол Ньюпорттың бірінші шулы жарнамашысы болды. Джеймс Ирвин Ирландияда туды, тоғыз баланың сегізіншісі болды. 1846 жылы, 19 жасында, ол Атлант мұхитын кесіп Нью-Йоркке бет алған керуенге қосылды. Ол батысқа саяхаттап, кенші және саудагер болды. Көп ұзамай ол Флинт пен Биксбимен бірлесіп жүн бизнесін құруға жеткілікті байлыққа ие болды. Олар жеткілікті ақша жинағаннан кейін Сепульведаның ранчосын сатып алды. Йорбалардың Пералталардың ранчосы сот шешімімен таратылғанда да олар қолма-қол ақшамен дайын болды. Көп ұзамай олар аймақтағы ең ірі жер иелеріне айналды, 100 000 акрдан астам жерді иеленді. Шаруашылыққа бейілді Ирвин мен оның ұрпақтары үлкен жер учаскелерін иелене берді, олардың Ирвин ранчосы Ньюпорт Бичтің дамуымен тығыз байланысты болды. Шотландтық фермерлердің 11 баласының бірі Джеймс МакФадден 1868 жылы Калифорнияға сапар шегіп, Ньюпорт аймағының әлеуетін бірден байқады. Көп ұзамай ағасы Роберт қосылып, олар мүмкіндігінше көп сатып алып, бірден бөліп, сатып алушыларды іздестіре бастады. Азамат соғысынан кейін қоныс аударушылар ағыны күрт артты. Көпшілігі ауыл шаруашылығы үшін жақсы жер іздесе, кейбіреулері Ньюпорт аймағына көшіп келді және шағын елді мекен пайда болды. Бұл шағын елді мекеннің тұрғындары материал мен азық-түлікке мұқтаж болғандықтан, 1870 жылдың 10 қыркүйегінде капитан Сэмюэл Самнер Дуннелс 105 тонналық, тегіс табанды "Вакеро" атты бу кемесін сақпен Ньюпорт шығанағына, сол кезде Сан-Хоакин шығанағы деп аталған, енгізді. Сан-Диегодан келген 5000 тас және 5000 фут ағашпен ауыр жүктелген ол баяу шығанаққа кірді. Ол сәтті болды, және Ньюпорт тұрғындары қажетті жабдықтарды алуға мүмкіндік алды. Көп ұзамай ол қазіргі Ньюпорт шығанағындағы көпірдің батыс жағына жақын жерде шағын кемежай мен қойма салдырды. Алғашқы жылдары Ньюпорттың көптеген аттары болды, соның ішінде Bolsa de Gengara және Bolsa de San Joaquin. Қоныс аударушылар келе бастағанда, айтуы оңай, беделді атау қажет болды. Оның шығу тегі туралы нақты дәлел болмаса да, көпшілігі "Ньюпорт" атауы екі нәрседен бірінен шыққан деп санайды: 1) Кейбіреулер Дуннелске сенді, ол бардан өткен кезде "жаңа портты" тапқанын жариялады. 2) Басқалары оны Ирвин ранчосының қызметкері шығанақтағы саудаға қатысты кездесуде ұсынды деп айтады. 1875 жылы Джеймс МакФадден мен оның кіші інісі Роберт қоныс аудару жерін сатып алды және келесі он тоғыз жыл бойы өркендеген сауда және кеме қатынасы бизнесін жүргізді. Алайда, шығанақ әлі де толыққанды порт емес еді және құмдар мен қауіпті шығанақ кіреберісі МакФадден бауырларын кеме бизнесін Балбоа түбегі болатын құм түкірігінде үлкен айлақ салып, теңіз жағалауына көшіруге мәжбүр етті. Бұл жер өте қолайлы еді, өйткені ежелгі Санта-Ана өзені Ньюпорт шығанағымен бірге су астындағы каньонды (Ньюпорт су астындағы каньон) қазды, ол жағалауға жақын жерде суды тыныштендірді. 1888 жылы Макфадендер кеме қатынасы бизнесін шығанақтың ішкі жағалауынан теңіз жағалауына көшірсе, онда ол Santa Ana темір жолымен байланысты болатынын шешті. Алайда 1899 жылы Федералды үкімет Сан-Педродағы жаңа портты жақсартуға қаражат бөлді, ол Оңтүстік Калифорнияның негізгі теңіз портына айналады. МакФадден кемежайы мен темір жолы сол жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолына сатылды, бұл Ньюпорт шығанағының коммерциялық кеме қатынасы орталығы ретінде аяқталғанын білдірді. 1908 және 1909 жылдары Ориндж округінің бақылаушылар кеңесінің рұқсатымен Уильям Коллинз өзінің кішкентай дренажын Ньюпорт шығанағының шығыс бөлігіне, "Снайп аралы" деп аталатын саздыққа көшірді және Павильонның қарсы жағындағы шығанақтың солтүстік жағында арнаны кесіп, саздыққа құм мен балшық үйіп, Балбоа аралы пайда болды. Балбоа аралы жазғы демалыс орны болды. Көптеген үйлерде жылытқыш болмады, қыста олар жабық болды. Отбасылар жаз бойы келіп тұрды. Газ немесе электр болмағандықтан тағамдар газ плитасында пісірілді. Көмір майлы шамдар мен шамдар қолданылды. Palisades Road деп аталатын екі жолақты лайлы жолмен жететін аймақта мыңдаған шатырлар тігілді. Жол жақын арада асфальтталды, кейін Скауттар құрметіне Jamboree Road деп өзгертілді. 1955 жылы Ньюпорт портындағы бизон фермасы құрылды. Бұл туристік орын бизоннан басқа 1950 жылдар стиліндегі «ковбойлар мен үндістер» көрмелерін де ұсынды. Басқа нәрселермен қатар, бұл орын қызметкерлері арасында көптеген үндістердің болуымен ерекшеленді, соның ішінде Жеронимоның немересі, басшы Cuthle Geronimo III. 1958 жылы Hughes Aircraft Company-ның Solid State Products Division және Microelectronic Circuits Division, электрондық сынақтарға, гибридтік компоненттерді құрастыруға және әкімшілік қызметтерге маманданған бөлімшелері Ньюпорт Бич қаласында салынды. Жылдар бойында сайтты кеңейтуге қатысты әртүрлі рұқсаттар берілді. 1997 жылы Raytheon Company Hughes компаниясымен бірікті және кейіннен осы сайтты сатып алды. Raytheon бұрынғы операцияларды жалғастырды. Raytheon 2000 жылы осы сайтты сатты. 1962 жылы Тынық мұхитының жағалауындағы Pacific Electric пойыздары соңғы рет Ньюпорт Бич қаласына қайықтарды жеткізу үшін пайдаланылды. 1963 жылы Irvine Company-ның бас жоспары бойынша салынған алғашқы "коммуна", Eastbluff-тың бірінші кезеңі ашылды. 1967 жылы Fashion Island аяқталды. Newport Center Drive, айналма жол, Fashion Island-ты қоршап тұрып, оған "арал" атауын берді. Newport Center-дің алғашқы кеңсе ғимараты, 400 Newport Center Drive, сол жылы аяқталды. 1969 жылы Irvine Company-ның егіз мұнаралары Newport Center-де аяқталды. 1971 жылы Harbor View Hills, Irvine Company-ның Ньюпорт Бич қаласында салынған екінші ауылы ашылды. Оған MacArthur, Ford және San Miguel жолдары арасындағы және қазір Spyglass Hill деп белгілі аймақ кіреді. Сол жылы Big Canyon Golf Club ашылды. Newport Medical Complex құрамына кіретін үш сегіз қабатты шыны мұнараның біріншісі аяқталды. 1972 жылы сәулетші Уильям Перейраның әйгілі "ұшатын тәрелкесі" ғимараты, сондай-ақ Skidmore, Owings and Merrill-дің 18 қабатты биік ғимараты (қаланың осы күнге дейінгі ең биік ғимараты) Newport Center-де аяқталды. 1973 жылы Big Canyon жекелеген қоғамдастығы ашылды. Бастапқыда полигон болуға тиіс болған Ньюпорт Бич жылжымайтын мүлік брокері Marion Buie осы жобаның ерте жақтасы болды. Бастапқы дамытушылар Ричард Б. Смит, McClain Development, Deane Development Company және Broadmoor Homes болды. 1990 жылы Newport Coast құрылысы басталды.