Кіріспе
Усть-Кут (Усть-Кут) – Ресейдің Иркутск облысындағы қала және Усть-Кут ауданының әкімшілік орталығы. Облыстың әкімшілік орталығы Иркутск қаласынан шақырым қашықтықта орналасқан. Лена өзенінің батыс жағындағы иілісінде, сол жағалау бойында, Кута өзені батыстан қосылатын жерге жақын жерде 20 километрден астамға созылып жатыр. Халық саны:
Ust Kut (Усть Кут) is a town and the administrative center of Ust Kutsky District in Irkutsk Oblast, Russia, located from Irkutsk, the administrative center of the oblast. Located on a western loop of the Lena River, the town spreads out for over along the left bank, near the point where the Kuta River joins from the west. Population:
Этимология
Қаланың атауы орыс тілінде "Кута өзенінің аузы" дегенді білдіреді, ал "Кута" атауы эвенк тілінен шыққан, "батпақ торфты жер" деген мағынаны білдіреді.
География
Қала Лена-Ангара үстіртісінде орналасқан.
Тарих
1631 жылы Сібір казактарының атаманы Иван Галкин қала орнына остраг (бекініс) салған. 17 ғасырдың екінші жартысында бекіністің әскери маңызы азайды, бірақ елді мекен өзен порты ретінде маңызға ие болып, Лена бойындағы сауданың негізгі бастапқы нүктелерінің біріне айналды. Қаланың батысындағы минералды бұлақтар 17 ғасырда Ерофей Хабаровпен ашылған делінеді, ал 1925 жылы сол жерде шипажай салынды. 20 ғасырдың басында Усть-Кут саяси жерсінгелер үшін, оның ішінде Леон Троцкий үшін мақсатты жер болды. 1951 жылы Тайшеттен Усть-Кутке дейін теміржол тартылды. Осылайша қала Ленадағы теміржолмен байланысқан алғашқы және жалғыз өзен портына айналды, сондай-ақ Лена бойындағы, мысалы, Якутияның көп бөлігіне жүктерді тасымалдауға арналған маңызды теміржол торабы болды. Усть-Кут 1954 жылы қала мәртебесін алды, ол Усть-Кут пен Осетрово өзен порты маңындағы елді мекеннің бірігуімен жүзеге асты. 1974 жылға дейін қала теміржолдың соңғы станциясы болып келді, содан кейін теміржолды, қазір Батыс-Шығыс магистралі (БАМ) деп белгілі, шығысқа қарай Байкал көлі мен одан әрі кеңейту жұмыстары басталды. Қала БАМ-ның батыс бөлігін салу бас штабына айналды.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік бөліністер шеңберінде Ұст-Күт қаласы Ұст-Күт ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, оған тікелей бағынады. Муниципальдік бөлім ретінде Ұст-Күт қаласы, Ұст-Күт ауданындағы Турука селосымен бірге, Ұст-Күт муниципальдік ауданының құрамына Ұст-Күтское қалалық кеңістігі ретінде кіреді.
Экономика және инфрақұрылым
Уст-Кут экономикасы көбінесе көлік торабы ретіндегі орнына байланысты, мұнда жол және теміржол көлігі Лена өзені арқылы жүретін көлікпен байланысады. Жаз айларында Уст-Куттан Якутск және Тиксиге жолаушылар паромдары жүзеді. Уст-Кутта өзен үстінен көпір салынған. Қалада кеме жасаушылық және азық-түлік өндірісі де бар. Уст-Кут Байкал-Амур тас жолы бойында орналасқан, қаланың бірнеше станциялары бар, оның ішінде кішкентай Уст-Кут станциясы және Осетроводағы өзен портына жақын орналасқан Лена негізгі станциясы бар. Бірнеше шақырым қашықтықтағы Якурим шағын елді мекенінде теміржол Лена өзенінен өтеді, бұл өзеннің бойындағы соңғы көпір болып табылады. Қала Уст-Кут әуежайымен қамтамасыз етілген, ол қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан.