Кіріспе

Мюнхендегі үш жеке сарайдан тұратын кешен, Бавария, Германия.

Шлейсхайм сарайы (Schloss Schleißheim) Германияның Бавариясындағы Мюнхен қаласының маңындағы Обершлейсхайм ауылындағы әсем барокко саябағында орналасқан үш жеке сарайды біріктіреді. Бұл сарай Виттельсбах әулетінің Бавария билеушілерінің жазғы резиденциясы болған.

Ескі Шлайсхайм сарайы

Шлейсхайм сарайының тарихы 1598 жылы салынған Ренессанс стиліндегі шағын сарай және Дахау сарайының жанында Вильгельм V құрған шеттеу үйінен басталады. Екі ауланың арасындағы орталық қақпа мен сағат мұнарасы алғашқы құрылыс кезеңіне жатады. Ішкі аула Максимилиансхоф, ал сыртқы аула Вильгельмсхоф деп аталады. Вильгельмнің ұлы Максимилиан I тұсында 1617 және 1623 жылдар аралығында Генрих Шён мен Ханс Крумпер ғимараттарды кеңейтіп, осылайша "Ескі сарай" құрылды. Бұл жоспар тип жағынан Максимилианның бауыры Альберт бастаған Оберхакингтегі Лауфзорн қамалымен ұқсас. Сол жерде де бірінші қабатқа, тұруға арналған бөлмеге апаратын еркін баспалдақ бар. Кейінгі Ренессанс дәуірінде Андреа Палладио стилінде салынған бұл ғимарат 1623 жылы аяқталды. Бөлмелерді Питер Кандид безендірді. Максимилианның ұлы және мұрагері Фердинанд Мария 1679 жылы осы жерде қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зардап шеккен сарай кең ғимараттарымен бірге қайта жаңартылды. Вильгельмсшапель капелласының көптеген штукатурлық әшекейлері сақталған. Бүгінде Ескі Шлейсхайм сарайында екі көрме орналасқан: біреуі діни мәдениетке, екіншісі Пруссия тарихына арналған. Қазіргі таңда мұражайларға кіреберіс ретінде қызмет ететін Үлкен зал сарайдың орталық бөлігінде орналасқан. Ескі сарайдың бағында Бірінші дүниежүзілік соғыста сарайдың жанындағы әуежайда қызмет еткен Бавария Корольдік әуе күштеріне арналған ескерткіш орнатылған.

Лустхайм сарайы

Содан кейін Энрико Цуккали 1684–1688 жылдары Максимилиан II Эммануил мен оның алғашқы әйелі, австриялық ханшайым Мария Антония үшін итальян стилінде Люстхайм сарайын бақша вилласы ретінде салдырды. Люстхайм дөңгелек аралда орналасқан және барокко сарай бағының көркемдік шешімі болып табылады. Сарайдың жоспары стильделген H әрпін еске салады, орталық негізгі ғимараттың екі жағында екі қанатты аван-корп орналасқан. Кірпіштен салынған және сыланған ғимарат екі қабатты, ортаңғы бөлігінде белдере басым, ол айналағы ландшафтқа кең көрініс ашады. Сарайдың орталық бөлігі – ортаңғы бөлімдегі үлкен зал, оның екі жағында сайлаушы мен сайлаушы әйелінің пәтерлері орналасқан. Жоғарғы қабаттарда қызметшілер үшін қарапайым бөлмелер болса, жертөледе ас үй мен шаруашылық жайлар орналасқан. Ішкі кеңістіктің басты бөлігі – ғимараттың ортасындағы үлкен банкет залы. Фрескалар Иоганн Антон Гумпп, Франческо Роза және Иоганн Андреас Трубиллионың туындылары. 1968 жылдан бері сарайда Мейсен фарфорының көрнекті коллекциясы орналасқан, ол Дрездендегі Цвингердегі Дрезден фарфор коллекциясынан кем түспейді. Бұл сарай бір кезде дөңгелек ғимараттардың жартылай шеңберіндегі орталық нүкте болған. Екі павильон қазірге дейін сақталған: Люстхайм алаңының оңтүстігінде 1686 жылы Цуккали Ренатус капелласын оңтүстік павильонда салдырды. Солтүстік павильонда сайлаушы Макс Эммануилдің сүйікті жылқылары үшін салынған әсем атқора орналасқан.

Жаңа Шлейсхайм сарайы

Зуккалли 1701–1704 жылдары екі сарайдың арасында жаңа резиденция ретінде барокко стиліндегі Жаңа сарайды тұрғызды, себебі сайлаушы императорлық тәжді күтті. Бірақ Макс Эммануэль Испания мұрагерлік соғысында Баварияны бірнеше жылға жоғалтқаннан кейін құрылыс жұмыстары тоқтатылды. Жозеф Эффнер 1719–1726 жылдары ғимаратты ең әсерлі барокко сарайларының біріне дейін кеңейтті. Бірақ тек негізгі қанаты ғана аяқталды. Жаңа сарай – ұзындығы 300 метрден асатын кең құрылыс. Негізгі ғимарат, корпус де логис, 37 бақшаға қараған терезе саңылауларымен бөлінеді, ортаңғы бөлімге он бір ось – ұлы баспалдақ, би залы және галерея орналасқан. Ортаңғы бөлік пилястрлармен құрылымдалған. Негізгі қанат аркадалармен оңтүстік және солтүстік жақтардағы екі павильонмен байланысты, оңтүстік павильон қонақ үй ретінде қызмет етуі тиіс, ал солтүстік павильонда парктегі әсем шөмелелерге су жеткізетін сорғы станциясы орналасқан. Сарайдың орталық ғимараты үш қабаттан тұрады. Орталық ғимараттың жоғарғы қабаты баққа қарай ығысқан, сондықтан үлкен терраса пайда болды. Бұл терраса жобаға енгізілген өзгерістің нәтижесі, себебі құрылыс кезінде бақшалық фасадының бөліктері жеткіліксіз іргетас салдарынан құлап кетті. Неміс барокко архитектурасының маңызды мысалдары – әсіресе, Үлкен зал, Үлкен галерея, кең баспалдақ, Максимилиан капелласы және Шарль Дубу, Франц Йоахим Бейх, Иоганн Баптист Циммерман, Космас Дамиан Асам, Жакопо Амигони, Джузеппе Волпини, Гилльмус де Гроф (Вильгельм де Грофф) және Антуан Мотте сияқты суретшілермен безендірілген төрт мемлекеттік бөлме. Макс Эммануэльдің жеңіске толы генерал ретіндегі беделі – бұл тақырыптың негізгі ойы болды. Үлкен галерея Роберт де Котт ұсынған жоба бойынша салынды. Жеңіс залы, Қызыл кабинет және Электресс капелласы ең маңызды интерьерлік безендірулерін сақтайды. Зуккалидің Ұлы баспалдағы архитектуралық тұрғыдан ерекше маңызды: баспалдақтар мен тұғырлар биік, кең залдың ішінде орналасқан, бұл идеяны Балтазар Нейман кейіннен Брюльдегі Аугустбург сарайын және Вюрцбургтегі Резиденция сарайын жобалау кезінде пайдаланды. Космас Дамиан Асам салған күмбез фрескасында Венера вулканның теміршілерінде бейнеленген, онда оның ұлы Энейге қару жасап жатыр, ал Энейдің сыртқы келбеті сайлаушы Макс Эммануэльге ұқсайды. Бөлмелердің көпшілігі әлі де түріктерге қарсы сайлаушының жеңістерін тойлайтын барокко стиліндегі бастапқы безендірулерін сақтап тұр. Макс Эммануэль испандық Нидерландының губернаторы қызмет еткен кезде фламанд мануфактураларынан толығымен сақталған Гобелен гобелендерін сатып алған. Макс Эммануэльдің ұлы, император Карл VII Альберт, Нимфенбург сарайындағы жеке атмосфераны артық көргендіктен, жоспарланған төрт қанаттың тек біреуі ғана аяқталды. Бірақ Макс Эммануэльдің немересі Максимилиан III Иосиф кейбір бөлмелерді рококо стилінде безендіруді бұйырды. 1763 жылы Игнац Гюнтер шығыс порталдың қанаттарын аллегориялық әшекейлермен безендірді. Патша Людвиг I тұсында Лео фон Клензе ақыры Ұлы баспалдақты аяқтады. Клензе жасаған фасадының неоклассикалық өзгерістері Екінші дүниежүзілік соғыстағы қиратудан кейін қалпына келтірілген жоқ.

Барокко кескіндемелері галереясы

Бавария мемлекеттік суреттер жинағына тиесілі барокко суреттерінің галереясы бүгінде бірнеше бөлмеде көрсетілуде. Суретшілердің арасында Питер Пауль Рубенс және Антоний ван Дейк сияқты фламанд барокко суретшілері, Гвидо Рени, Лука Джордано, Герчино, Карло Сарачини, Маркантонио Бассетти, Алессандро Турчи, Карло Дольчи және Пьетро да Кортона сияқты итальяндықтар, сондай-ақ немістер Йоахим фон Зандрат, Иоганн Генрих Шёнфельд және Иоганн Карл Лот, испан суретшілері Алонсо Кано, Хосе Антолинез және Хосе де Рибера бар. Сарайда көрсетілген 17-18 ғасырлардағы француз суреттері көбінесе тарихи тұрғыдан сайлаушы Макс Эммануэль мен оның отбасымен тығыз байланысты. Мысалы, Пьер Дени Мартиннің кейбір суреттерінде оның француз және поляк туыстары бейнеленген, оның әпкесі Ұлы Дофинге үйленген, ал ол өзі поляк корольі Ян Собескийдің қызымен екінші некеде болған. Жозеф Вивиеннің ауқымды тарихнамасы 1715 жылы сайлаушының отбасымен қайта қосылуына арналған. Соғыс суреттері салынған бөлмелер сайлаушыны құрметтейді. 1762 жылдан бастап жаңа асханаға айналған бұрынғы Gardesaal, 1597 мен 1777 жылдар аралығындағы Баварияның барлық сайлаушыларының портреттерін көрсетеді. Солтүстік қабырғада Николаус Пруггердің Максимилиан I портреті, Джордж Десмарестің тұрған Фердинанд Мария портреті және Мартин Мэнгаудтың атқа отырған қолбасшы Макс II Эммануэльдің суреті, ал оңтүстік қабырғада Карл Альберт пен Макс III-нің атпен жүрген портреттері бейнеленген, олар Десмарестің туындылары. Қабырғаға орнатылған мата суреттері көне, қазіргі өлшемге келтірілген. 1852 жылы Бавария корольдік үйінің рұқсатымен Шлейсхайм, Аугсбург және Нюрнбергтегі Бавария мемлекеттік суреттер жинағында сақталған 1000-нан астам картина ашық аукционда сатылды. Алған қаражат Виттельсбах портрет галереясының жаңа туындыларын сатып алуға жұмсалды.

Парк

Үлкен саябақ – Германиядағы сирек сақталған барокко бақтарының бірі. Оның каналдармен және боскет аймағымен құрылымын Зуккалли жоспарлаған. Доминик Жирар, Ле Нотрдың шәкірті, 1720 жылға дейін үлкен партерді және каскадты салған. Су бақтың орталық элементі болып табылады. Бақ ортасындағы Үлкен канал және Люстхайм аралының шағын каналы Мюнхеннің солтүстік канал жүйесінің бір бөлігі, бұл су жолдары жүйесі Нимфенбург сарайы кешенімен де байланысты. Ескі сарайдан көрініс оңтүстікке қарай Мюнхендегі Фрауэнкирхе шіркеуіне дейін созылады, ол Фюрерстрид сарайының көрініс бағытының соңғы нүктесі де болып табылады. Солтүстік жақтағы каналдың бағыты Дахау сарайына қарай. 1867 жылы Ескі сарайдың солтүстігінде Карл фон Эффнер салған Бруннхауста (құдық үйі) су доңғалағы мен сорғылар әлі де сақталған, алайда бұрқақтар қазір электр сорғыларымен жұмыс істейді. Сарай бағында бірнеше рет найзағай шағып, 300 жылдан астам уақыттан бері тірі қалған ағаш та бар.

Арақ бақшасы

Schlosswirtschaft Oberschleißheim Biergarten сарай аумағында орналасқан, 1000 адамға арналған орынға ие. Оның тамыры 1597 жылға дейін жетеді, Хофбраухаус сыраханасының негізін қалаушы сол кездегі шаруа қожалығына зейнетке шыққанда бастау алған. 17 ғасырда Жаңа Шлейсхайм сарайы салынғаннан кейін, Schlosswirtschaft (сарай мейрамханасы) сарайдың жұмысшылары мен қызметшілеріне тамақ қызметін көрсеткен. Содан кейін патшалық сыра зауыты ашылып, ұзақ жылдар бойы сәтті жұмыс істеп, бірақ соңында жабылды. Стэнли Кубрик режиссерлік еткен "Даңқ жолы" (1957) фильмі сарайды және оның аумағын кеңінен пайдаланды. Сарай француз армиясы дивизиясының штабы қызметін атқарды; Бірінші дүниежүзілік соғыстағы француз әскерлерінің атылуы Жаңа сарайдың үлкен бағында (Gartenfassade des Neuen Schlosses) түсірілді; ал әскери сот сарайдың ішіндегі Үлкен зал (Grosser Saal) ішінде өтті. Ален Ресне режиссерлік еткен "Мариенбадтағы соңғы жыл" (1961) фильмінде сарай (Мюнхендегі тағы екі сараймен бірге) басты түсірілім орны ретінде қолданылды. "Үш мылтықшы" (2011) фильмі сарайдағы кейбір сахналарды түсірді. Мен үшін, мәңгілікке (2001 Музыкалық бейнеклип: Эрос Рамацотти) режиссері Паоло Скарфо. Оператор: Массимо Зери. Толығымен сарайда түсірілді.