Кокнесе қаласы: тарих және географиясы

Кіріспе

Латвиядағы Кокнесе қаласы – Латвияның Видземе аймағындағы Аизкраукле муниципалитетінде, Даугава өзенінің оң жағалауында орналасқан қала. Халық саны шамамен 3000 адамды құрайды. 2021 жылғы Латвия әкімшілік реформасының талаптарына сәйкес, Кокнесе 2021 жылдың 1 шілдесінде қала мәртебесін алды.

Тарих

Кокнезе қаласы бастапқыда Кукенойс деп аталатын латгалиялық және селониялық елді мекен болды. 12 ғасырдың аяғында Кокнезе елді мекені Полоцк княздығының ықпалында болды. 13 ғасырдың басында Риганың Букшоведендік епискобы Альберт бастаған Ливон қылышбастар ордені Рига шығанағының жағалауын басып ала бастады. 1205 жылы литвалықтар мен Полоцкқа қарсы қорғаныс үшін Шығыс православие шіркеуінің ханзадасы Вьячко (Витеха) Кокнезеде Альбертке жерінің жартысын берді. 1209 жылы Кокнезе орденнің бақылауына өтті, содан кейін Альберт латыстардың ағаш бекінісін алмастыру үшін Даугава және Персе өзендерінің тоғысқан жерінде тас қамал салуды бұйырды. 1215 жылы Полоцк княздығының тәуелсіздігі толығымен жойылды. Орден 1238 жылға дейін қаланы басқарды, содан кейін ол Рига епископтарына берілді. 1420 жылы қала Рига архиепискобының жазғы резиденциясына, ал 16 ғасырда – негізгі резиденциясына айналды. Қамал жиі епископтар мен фон Тизенхаузен әулеті арасындағы даудың себебі болды, оларға ол 1269 жылы иелік ретінде берілді. Тевтон ордені оларды қолдады, себебі қамалдың асыл иелігі епископтықтағы бәсекелестерінің күшін әлсіретті. 1277 жылы қала қалалық құқықтар алды. 14 ғасырда Кокнезе саудагерлік Ханза одағының құрамында гүлденді. Валенродт архиепискобы Иоанн V тевтондық орденмен болған қақтығысты шешіп, 1397 жылы аумақты шіркеуге қайтарды. Ливон соғысы кезінде Кокнезе 1561 жылы Польшаның құрамына өтті, ол қалаға Кокенхуза деген ат берді. Ресей әскерлері қаланы басып алғанымен, оны поляк әскерлері қайтарып алды. 17 ғасырдың поляк-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет таласқа түсті. 1601 жылы Кокенхаузен шайқасы болды, онда поляк атты әскерінің гусарлары швед әскерлерінен жеңіс оді. Алайда, қала 1629 жылы Швецияның құрамына кірді және шведтер оны нығайтты. Рус-швед соғысы (1656–1658) кезінде негізгі орыс әскерлері Даугаваның жағалауымен Ригаға қарай жол тартты, Кокнезеді басып алып, оны Царевич Дмитриев деп атады. Афанасий Ордин Нашкокин негізін салған Кокнезе кеме жасау шеберханасында салынған барлық кемелер Риганы қоршауға алу үшін (1656) қолданылды, ал кейін 1661 жылы Кардис шарты бойынша жойылды. Ұлы Солтүстік соғысы кезінде 1700 жылы сакстар қаланы басып алды және 1701 жылы шведтер алдында шегінуге мәжбүр болған сакстар оны қиратты. Соғыс аяқталғаннан кейін Кокенхузен Ливонияның қалған бөлігімен бірге Ресей империясының құрамына кірді. Орыстар оны 13 ғасырдан бері Кукеинос деп атағанмен, неміс атауын сақтап қалуды жөн көрді. Кокнезе арқылы өтетін темір жол желісі 1861 жылы аяқталды, бұл қаланың демалыс орнына айналуына мүмкіндік берді. Балтық немісі фон Лёвенстерн әулеті 1894 жылы аяқталған нео-ренессанс стиліндегі сарай салдырды, бірақ ол 1905 жылғы Ресей революциясы кезінде өртенді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Латвияның Ресей мен Германиядан тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін, қаладағы бір төбе интеллигенцияның кездесу орны ретінде танымал болғандықтан "Профессор төбесі" деп аталды. Сол кезде қала латыш тілінде Кокнезе деп аталатын. 1966 жылы қала маңында Плявиņas су электр станциясы іске қосылды. Оның құрылысы нәтижесінде қамалдың қираған қалдықтары су астында қалды.

The site of Koknese was originally a Latgalian and Selonian settlement named Kukenois. By the late 12th century, the settlement of Koknese had fallen under the loose sovereignty of Principality of Polotsk as a tributary sub principality. At the beginning of the 13th century, the crusading Livonian Brothers of the Sword led by Bishop Albert of Buxhoeveden of Riga began to occupy the shores of the Gulf of Riga. By 1205 in return for protection against Lithuanians and Polotsk, the Eastern Orthodox Church prince Vyachko (Vetseka) of Koknese gave half of his land to Albert. By 1209 Koknese had been taken over by the Order, whereupon Albert ordered the construction of a stone castle where the Daugava meets the Pērse river to replace the wooden fortification of the Latvians. The formal sovereignty of Polotsk was finally revoked in 1215. The Order then controlled the town until its transference in 1238 to the bishops of Riga. The town became the summer residence of the Archbishop of Riga in 1420 and the primary residence in the 16th century. The castle was frequently a source of dispute between the bishops and the von Tiesenhausen family, which it had been granted to as a fief in 1269. They were supported by the Teutonic Order, as noble possession of the castle weakened the power of their rivals in the bishopric. The town, known in German as Kokenhusen, received its town privileges in 1277. During the 14th century, Koknese flourished as part of the mercantile Hanseatic League. Archbishop John V of Wallenrodt was able to resolve the conflict with the Teutonic Order and restore the territory to the church in 1397. During the Livonian War, Koknese was taken by Poland in 1561, which named the town Kokenhuza. Although Russian forces captured the town, it was recovered by Polish forces. During the 17th century Polish–Swedish wars, the town was repeatedly contested. It was the site of the Battle of Kokenhausen in 1601, in which the hussars of the Polish cavalry defeated their numerically greater Swedish adversaries. However, the town became part of the Dominions of Sweden in 1629 and was refortified by the Swedes. During the Russo Swedish War (1656–1658) the main Russian forces marched along the bank of the Daugava towards Riga, taking Koknese on their way and renaming it to Tsarevich Dmitriev. All vessels constructed in a shipyard of Koknese founded by the voivode Afanasy Ordin Nashchokin were used for the siege of Riga (1656) and later destroyed according to the Treaty of Cardis in 1661. During the Great Northern War the castle was conquered by Saxony in 1700 and destroyed by the Saxons when they were forced to retreat before the Swedes in 1701. By war's end Kokenhusen was incorporated into Russian Empire with the rest of Livonia. Although the Russians had been calling it Kukeinos from the 13th century, they chose to keep the German name. A railway line running through Koknese was completed by 1861, allowing the town to become a recreational site. The Baltic German von Löwenstern family constructed a Neo Renaissance manor castle which was completed in 1894; however, it burned down during the 1905 Russian Revolution. After Latvian independence from Russia and Germany was declared after World War I, a hill in the town was dubbed "Professor's Hill" owing to its popularity as a meeting place for intelligentsia. By then the town was known by the Latvian name Koknese. The Pļaviņas Hydro Power Plant was commissioned near the town in 1966. Its construction left the foundation of the castle ruins underwater.

Басқа

1880 жылдары қалада драматург Рудольф Блауманис тұрды. Кокнесе – құрамына кіретін қалалардың экономикасы мен туризмін дамыту мақсатында құрылған Жаңа Ганза Лигасының мүшесі. Кокнесе қаласының гербінде қайық, кілт және епископ таяғы бейнеленген. Орта ғасырлық қала мен қамалдың қираған қалдықтарының үстінде орналасқан Кокнесе сарай паркінде елдегі ең биік ағаштан жасалған мүсін орналасқан. Бұл құрылысты Ģirts Burvis салған, ол 2002 жылы қаланың құрылған күнінің 725 жылдығына арнап ашылды.