Картоппен жүгіру жарысы: тарихы, түрлері (жаяя немесе атпен). Австралия, АҚШ, Ұлыбританияда кең таралған. 19-шы ғасырдан 1930-жылдарға дейін өткізілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаяу немесе ат үстіндегі жарыс
Racing event on foot or horseback
Картоп жинау жарысы – бұл жарысқа қатысушылардың мүмкіндігінше көп картопты ең жылдам жинауға тырысатын бірнеше ұқсас жарыстардың бірі. Қатысушылар жаяу жүгіре де, атқа міне де жарыса алады, бұл жарыс стиліне байланысты. Картоп жинау жарысының қашан және қайда пайда болғаны нақты белгісіз. Австралия, Англия, Шотландия, Америка Құрама Штаттары және Уэльсте екі түрдегі картоп жинау жарыстары ең танымал болған. Картоп жинау жарыстары 19-ғасырдың ортасынан бастап шамамен 1930-жылдарға дейін аудандық жәрмеңкелер, родео, пикниктер және жеңіл атлетика сияқты қоғамдық шараларда жиі өткізілген. Жаяу жүгіріп өткізілетін картоп жинау жарыстары көбінесе балаларға арналған шаралар саналған және мектептерде ойын алаңдарында немесе дене тәрбиесі сабағының бөлігі ретінде, сондай-ақ жәрмеңкелер сияқты жергілікті шараларда өткізілген. Атқа мінген жарыстар әсіресе АҚШ-тың оңтүстік-батысында кең таралған. Жеке атқа мінген жарыстар көбінесе қатысушылардың картоп жинаудағы ең жылдам болуына бағытталған. Командалық жарыстарда белгілі бір маршрут болмаған және олар зорлық-зомбылыққа толы болған. Ойыншыларға қарсы командаға кедергі келтіру үшін барлық мүмкін тактиканы қолдануға рұқсат етілген, тіпті басқа аттыларды аттарынан сүйреп тастауға дейін. Картоп жинау жарыстары, жаяу және атқа мінген түрлерінде, бүгінде жергілікті жиналыстарда немесе ат спорты жарыстарында кейде өткізіледі, бірақ зорлық-зомбылыққа толы атқа мінген жарыстар тоқтатылған.
A potato race is one of several similar racing events where contestants compete to collect a number of potatoes as quickly as possible. Participants may run on foot or be mounted on horseback, depending on the style of race. It is not clear precisely when or where the potato race originated. Potato races of both types were most popular in Australia, England, Scotland, the United States of America and Wales. Potato races were commonly held at community events such as county fairs, rodeos, picnics, and track and field meets from at least the middle of the 19th century until approximately the 1930s. Potato races run on foot were generally considered events for children, and were often held in schools as playground games or part of physical education, or at local events such as fairs. Mounted events were particularly prevalent in the Southwestern United States. Individual mounted events usually consisted of individuals competing to be the fastest at collecting potatoes along a structured course. Team based events had no defined course, and were notable for their violence. Players were permitted almost every possible tactic for interfering with the opposing team, including dragging other riders off their horses. Potato races, both on foot and mounted, are occasionally still held at local gatherings or riding competitions today, although the violent mounted version has died out.
Тарих
Картоп жарысының қандай жерде және қашан пайда болғаны нақты белгісіз. 1860 жылдардың өзінде Шотландия, Австралия және Уэльстегі спорттық іс-шаралар туралы газеттерде оның аты айтылды, бірақ ешқандай толықтыру болған жоқ. 1869 жылы Висконсин штатының жәрмеңкесі "Бейсболды толығымен жеңген" картоп жарысын жарнамалады, алайда ережелердің сипаттамасы берілген жоқ. 1871 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың бірнеше штатындағы газеттер Бостондық жарнамашыдан алынған хабарды қайта басып шығарды, онда Нью-Гэмпшир штатының Шығыс Уилтон қаласында өткен картоп жарысы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілді. Көптеген адамдар мұндай шаралар сәнге айналып келе жатқанын айтты. Пенсильвания штатының Лайкинг округінің округтік жәрмеңкесі 1871 жылдың қыркүйегінде бағдарламасына картоп жарысын қосты, бұл тура сол хабарламаларға сілтеме жасады. Картоп жарысының ресми ережелері 1902 жылы Америка Құрама Штаттарының Әуесқойлар спорт одағының ресми нұсқаулығында жарияланды. 1902 жылы Луисвиллдегі (Кентукки штаты) "Курьер журналы" Луисвилл ат жарысында өткен картоп жарысы туралы хабарлап, оның қауіптілігіне тоқталып, "үлкен сәттілікке жетті" деп атап өтті. 1913 жылы "Сан-Франциско Хроникл" газетінде жарияланған мақалада Калифорния штатының Салинас қаласында Марди Гра мерекесінде өткен командалық картоп жарысы "жаңа тәжірибе" деп сипатталды. 1913 жылға қарай, аяқпен жүретін картоп жарыстары көне дәуірдің туындысы саналды. 1917 жылы "Популяр механика" журналында картоп жарысына орнына шамдарды бұрап орнату жарысын ұсыныс етілді. 1930 жылдары родеодағы ат үстіндегі картоп жарысының танымалдылығы төмендеді. Америка Құрама Штаттарындағы көптеген жергілікті мерекелер мен іс-шараларда балаларға арналған бейресми картоп жарыстары әлі де ойын-сауық құралы ретінде қолданылады. Ат үстіндегі картоп жарыстары бүгінде де жастар арасындағы ат спорты гимнастикасының бір бөлігі ретінде қолданылады, бірақ бұл командалық родео нұсқасындағы қауіптілік элементінен айырылған, құрылымдырақ түрде өтеді.
It is unclear precisely where and when the potato race was originally developed. It was mentioned by name without elaboration in newspaper reports of athletic events in Scotland, Australia, and Wales as early as the 1860s. The state fair of Wisconsin advertised a potato race "that beats Base Ball all hollow" in 1869, although again there was no description of the rules. In September 1871, newspapers in a number of US states reprinted a report from the Boston Advertiser which detailed an on foot potato race that had taken place in East Wilton, New Hampshire, with many remarking that such events were becoming fashionable. The county fair of Lycoming County, Pennsylvania listed an on foot potato race on its program in September 1871, directly referencing these reports. Official rules for potato racing were printed in the 1902 Official Handbook of the Amateur Athletic Union of the United States. In 1902, The Courier Journal of Louisville, Kentucky described a mounted potato race that took place at the Louisville Horse Show, remarking on its violence and noting that it "made a big hit." A 1913 report in the San Francisco Chronicle clearly describes a team based potato race taking place at a Mardi Gras celebration in Salinas, California, calling it a "new riding stunt". By 1913, on foot potato races were being referred to as old fashioned. A 1917 article in Popular Mechanics magazine suggested racing to screw in a line of lightbulbs as a substitute for potato races. The popularity of mounted potato races as rodeo events died out by the 1930s. Informal on foot potato races for children are still featured as a means of entertainment at many local celebrations and events in the United States. Mounted potato races are still used as a part of equestrian gymkhana events for youth today, albeit in a more structured and form that lacks the violence of the team based rodeo version.
Жарыс
Жаяу жүгіретін картоп жарыстары балалар үшін ойын алаңдарында және мектептегі дене тәрбие сабақтарында жиі өткізілетін. Олар сондай-ақ пикниктер мен жәрмеңкелер сияқты жергілікті шараларда ұйымдастырылып, кейде қазір де кездеседі. Зерттеушілер де балалардың физикалық қабілеттерін бағалау үшін картоп жарыстарын пайдаланған. Әрбір жүгірушіге жеке жолақ белгіленіп, олардың бойымен картоптар орналастырылады. Ал жолақтың артында себет қойылады. Жүгірушілер картоптарды бірінен соң бірін жинап, себетке салып қайтадан келеді. Өз жолағындағы барлық картопты бірінші жинаған адам жеңімпаз болады. Жаяу картоп жарыстары, картоп емес, тастарды жинаудан тұратын "A we wō po pa ne" деген Зуни тайпасының ойынына ұқсас. 1915 жылы феминист-теоретик Шарлотта Перкинс Гилман мұзда өткен картоп жарысының киносын көргенін айтып, ерлер мен әйелдердің көрсеткен нәтижелеріндегі айқын ерекшелікті атап өтті. Оның пікірінше, бұл әйелдер сол кезде киген тығыз киімдеріне байланысты болған.
Potato races run on foot were commonly held for children as playground games and during physical education classes in schools. They were also featured at local events such as picnics or fairs, and still occasionally are today. Potato races have also been used by researchers to measure physical performance in children. A number of lanes, one per runner, would be marked out. Potatoes would be placed at intervals along each lane, and a basket would be placed several feet behind the lane. Runners would race to retrieve potatoes one by one, returning each one to the basket before returning for the next. The winner was the first to collect all the potatoes in their lane. On foot potato races have been likened to the Zuni game of A we wō po pa ne, which involved collecting stones rather than potatoes. Writing in 1915, feminist theorist Charlotte Perkins Gilman described seeing a moving picture of a potato race on ice, and remarked on the notable difference between the performance of men and women, which she attributed to the restrictive clothing worn by women at the time.
Жеке конкурстар
Ат үстіндегі қатысушылармен өткізілетін картоп жарыстары тарихи түрде ересектерге арналған. Олар АҚШ-тың оңтүстік-батысында кең таралған. Атпен өткізілетін жарыстарда, бәсекелестерлер картопты сұғып алу үшін өткір қазықтарды пайдаланып, оны жарыс жолының бір шетінен екінші шетіне жеткізуге тырысты. Бұл жарыстар уақыт бойынша есептелді, және соңында ең ауыр себеті бар жарысшы жеңімпаз атанды. 1908 жылы Англияның Радфорд қаласында өткен үлкен пикникте велосипедпен картоп жарысы ұйымдастырылды, онда қатысушылар жас әйелдер болды. Ол кезде бұл "керемет көркемдік" деп сипатталды. 1910 жылы Индианаполис автотрассасында 5000 көрермен кері картоп жарысын тамашалады, онда көліктердегі жолаушылар картопты трасса бойында орналасқан себеттерге лақтыруға тырысты. 1970 жылы өткен "American Motorcyclist" журналында мотоциклмен жүргізілген картоп жарысы өткізілгені хабарланды.
Potato races with mounted participants were historically geared toward adult participation. They were prominent in the Southwestern United States. In mounted races, competitors used sharpened stakes to spear potatoes and bring them from one end of a course to another. These races were timed, and the racer whose basket was heaviest at the end was the winner. A large picnic in Radford, England, in 1908 featured a bicycle potato race whose riders were young women. It was described at the time as a "splendid exhibition". In 1910, 5,000 spectators at the Indianapolis Motor Speedway watched a sort of reverse potato race where passengers in cars tried to throw potatoes from the vehicle into baskets placed along a track. American Motorcyclist magazine reported that the First Annual Motorcycle Rodeo, held in 1970, featured a potato race with riders mounted on motorcycles.
Командалық турнир
Қамшыларын қылыштардай қозғай және бір-біріне шабуылдай, Кассодейдегі картоп жарысшылары жүз ярдық жолды картоптармен және кейде атты адамдармен толы қалдырды, көңілдер мен ыза көтерілді. Courier Journal газетінің мәліметінше, аттан түсіру сияқты зорлық тактикасы да қабылданды, ал "тістеуге ғана тыйым салынған". Джеймс Хой Plains Folk еңбегінде осы жарыстардың Орталық Азияның бузкаши спортына ұқсас екенін атап өтті, онда да қарқынды бәсекелес аттылар белгілі бір мақсатқа нәрсе жеткізуге тырысады, бірақ картоп жарысынан әлдеқайда ірі масштабта.
Quote|text=Swinging their laths like swords and crashing into one another, potato racers at Cassoday left the hundred yard course strewn with potatoes and an occasional horseman as spirits, and tempers, rose.|sign=Jim Hoy| source= Plains Folk: A Commonplace of the Great Plains, p. 126 They were notably chaotic, as riders were not confined to lanes, and the rules permitted competitors to use their stakes to knock potatoes off the stakes of the other teams. The Courier Journal noted that violent tactics such as pulling riders off their horses were considered acceptable, and that "biting is about the only thing that is barred." Writing in Plains Folk, James Hoy remarked upon the similarity of these races to the Central Asian sport of buzkashi, which also involves fiercely competitive riders attempting to bring items to a goal, albeit on a much larger scale than potato races.