Кіріспе

Вадим Габриэлевич Шершеневич (Вадим Габриэлевич Шершеневич; 25 қаңтар 1893 – 18 мамыр 1942) – орыс ақыны. Ол өте туындылы болды, бірнеше жанрда жұмыс істеді, Мәскеуде Маринеттимен кездескеннен кейін Символизмнен Футуризмге көшкен. Кейіннен ол революциядан кейінгі авангардтық Имажинизм қозғалысын қадағалады, бірақ одан театрдың пайдасына бас тартты.

Алдыңғы жылдары

Шершеневич 1893 жылғы 25 қаңтарда Ресейдің Казан қаласында дүниеге келген. Ол заң профессоры Габриэль Феликсұлы Шершеневичтің ұлы, поляк азаматы және Конституциялық-демократиялық партиядан бірінші Мемлекеттік Думаның депутаты, сондай-ақ оның платформасының авторы. Шершеневичтің анасы Евгения Львовна Мандельштам (Львова) – опера әншісі болған. Тоғыз жасында ол орта мектепке бір жыл ертерек түсті. 1907 жылы ата-анасымен бірге Мәскеуге көшіп келгеннен кейін Л. И. Поливановтың жеке орта мектебінде оқыды. Бұл мектепті бітіргендердің арасында Валерий Брюсов, Андрей Белый және Сергей Соловьев болған. Орта мектепті бітірген соң Мюнхен университетінің филология факультетінде білім ала бастады. Оқуын Мәскеу университетінде алдымен заң факультетінде, кейін математика факультетінде жалғастырды, сонда диплом алды. Шершеневич орта мектепте оқып жүрген кезінде өлең жазуды бастады және он сегіз жасында алғашқы кітабын жариялады. Бұл туындыға Константин Бальмонттың шығармалары зор әсер еткен. Екінші кітабы – «Кармина» Александр Блокқа деген құлшынысын білдірді. Николай Гумилев оны жоғары бағалап: «Вадим Шершеневичтің кітабы керемет әсер қалдырады. Жақсы өңделген өлеңдері (сирек кездесетін кедір-бүдыры жоқ), қарапайым, бірақ дұрыс стиль, қызықты құрылым – оның өлеңдерін оқығанда қуанышқа бөленесің» деді. Сол жылы Шершеневич символизмнен футуризмге бет бұрды. Ол Эгофутуристерден – Граал Арельский, Л. Зак, Рюрик Ивнев, Игорь Северянин және басқалардан шабыттанған «Поэзия мезаннині» тобын құрды. Шершеневич «Петербургский Глашатай» баспасынан шыққан альманахтарды редакциялады және іс жүзінде басқарған «Поэзия мезаннині» Мәскеу баспасының альманахтарын дайындауға көмектесті. 1913 жылдың соңына дейін ол тағы екі өлең жинағын жариялады. Ол Ресейдегі футуризмнің теоретигі және насильшісі болды: 1914 жылы Мәскеуде Ф. Т. Маринеттимен кездесіп, оның кітаптарын аударды және өз мақалаларының жинақтарын шығарды. Оның «Футуристикалық театр туралы декларациясы» (1914) сол кездегі пьесалар мен театр режиссурасы актерді басып тастайды деп мәлімдеді: «Театрдың билеушісі сөз емес, әрекет болуы керек». 21 жасқа келгенде Шершеневич имиджинизм теориясын дамыта бастады. Оның сөзінше: «Шеберлік заманға сай болуы керек, әйтпесе ол әсер қалдырмайды». Оның келесі кітабы – «Автомобильдік ілгерілеу» осы пікірді бейнеледі. Бұл революцияға дейінгі кезеңдегі ең маңызды туындысы болды. 1915 жылы ол Ресей армиясының автокөлік бөліміне ерікті түрде келіп, Бірінші дүниежүзілік соғыста қысқа уақытқа соғысқа қатысты.

Революциядан кейін

1917 жылғы Ресей революциясынан кейін Шершеневич "Пролеткульт" ұйымында поэзиядан дәріс оқыды, бұл ұйым Narkompros бөлімшесінің құрамында болды және суретшілердің көп томдық сөздігін шығарумен айналысты. Владимир Маяковскиймен бірге ол РОСТА плакаттарына мәтіндер жазды. В. Каменский және Рюрик Ивневпен бірге Бүкілресейлік ақындар одағын құруға қатысып, 1919 жылдың мамыр айынан бастап бір жылдан астам уақыт осы топтың төрағасы болды. 1918 жылы Шершеневич Сергей Есенин мен Анатолий Мариенхофқа жақын болды. Ол "имажинистер" тобын құрып, имажинизм теориясын жасады. Осы кезеңде, 1918–1920 жылдары, оның поэзия кітаптары имажинизм дәуірін көрсетеді. Соңғы жылдары "Көңіл көтеру кооперативтері" (1921) атты өлеңдер жинағын, "Бір үздіксіз абсурд" (1922) пьесасын және Мариенхоф, Ивнев, Кусиков және Есениннің өнері туралы "Қол алысқандарым" (1921) кітабын жариялады. 1919 жылдан 1925 жылға дейін ол тоғыз антологияға қатысты, соның ішінде Есенин мен Мариенхофпен бірге "Сөздер қорыту орны" (Plavil'nia slov) (1920) антологиясына қатысты.

Соңғы жылдары

1926 жылы Шершеневич өзінің соңғы поэзиялық кітабы – «Со, қорытынды» жинағын жариялады. Онда ол бейнелеуші поэтикасымен үзілісті болды. Ол қиялшылдықты мына сөздермен қорытындылады: «Қиялшылдық өлді. Поэзия тартысқа ұшырады. Лиризм поэзиядан алынып қойылды, ал лиризмсіз поэзия – аяғы жоқ ат сияқты. Осылайша, қиялшылдықтың сәтсіздігі түсінікті, себебі ол әрқашан поэзияны поэтизациялауға ең көп мән берді». Ол кезде Шершеневич театрға көшкен еді. Оның пьесалары Мәскеу театрларында қойылды. Ол Софокл, Шекспир, Бертольт Брехт және Шарль Бодлердің «Жаман гүлдер» шығармаларын аударды. Ол бірнеше опереттаның либреттосын жаңартты және үш фильмнің сценарийін жазушы ретінде танылды. Ол сондай-ақ Мәскеудегі және басқа қалалардағы театрларда режиссер болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында туберкулезбен ауырған Шершеневич Мәскеу камералық театрымен бірге Барнаулға эвакуацияланды, ол 1942 жылдың 18 мамырында қайтыс болды.