Кіріспе

Гелькс-поматия (Helix pomatia) – жалпы атаулары – рим шаяуқұйрығы, Бургундия шаяуқұйрығы немесе эскарго, Еуропаға тән, ауамен тыныс алатын, ірі стиломматофоралық құрлық шаяуқұйрығының түрі. Оның ерекшелігі – домалақ қоңыр қабықшасы. Бұл жеуге жарамды түр. Гелькс-поматия өзінің таралған аймағында көбінесе синантроптық жағдайда кездеседі.

Тарату

Helix pomatia-ның қазіргі таралуы адамдардың таралуымен және синантроптық пайда болумен байланысты маңызды түрде әсер етеді. Олардың табиғи таралу аймағының солтүстік шегі шамамен Германияның орталық бөлігі мен Оңтүстік Польша арқылы өтеді, ал шығыс шегі Украинаның батыс бөлігінен Молдова/Румыния арқылы Болгарияға дейін созылады. Оңтүстікте бұл түр Солтүстік Болгарияға, Орталық Сербияға, Босния және Герцеговинаға, Хорватияға жетеді. Ол Солтүстік Италияда По өзенінен оңтүстікке қарай және Лигурия Апеннин тауларында кездеседі. Батыста оның табиғи ареалы Францияның шығыс бөлігіне дейін жетеді. Қазіргі кезде Helix pomatia Батыс Беларусь, Балтық елдері, Финляндияның оңтүстігі, Швеция және Норвегия, Дания, Солтүстік Германия және Бенилюкс елдеріне дейін тараған. Шашыраңқы түрде енгізілген популяциялар батысқа қарай Солтүстік Испанияға дейін кездеседі. Ұлыбританияда ол Англияның оңтүстігі мен батысындағы бор топырағында тіршілік етеді. Шығысқа қарай, ол Волгаға дейін енгізілген.

Сипаттама

Қабықшасы кремді ақтан ашық қоңырға дейін, көбінесе анық емес қоңыр түсті жолақтармен, бірақ кейде жолақтар жақсы дамыған және көзге түседі. Қабықшада 5-6 айналым бар. Тесік үлкен. Тесік шеті ақ түсті және ересектерде сәл иілген. Омыртқа жиегі тар және көтерілген омыртқа жиегімен жартылай жабылады. Жас ұлулар 3-4 аптадан кейін жарық көреді және қолайсыз климат жағдайында өз туыстарын жеуі мүмкін. H. pomatia мекендеу орындарының үздіріліссіз жойылуы және суды тоқтату қаупінде, бірақ коммерциялық жинаудан көбінесе қауіп төнбейді. және кейбір аймақтарда (мысалы, Бургенланд) қорғалады. Ұлыбритания: Англияда 1981 жылғы Жабайы табиғат және ауыл шаруашылығы заңы бойынша қорғалған, сондықтан бұл ұлуларды өлтіру, жарақаттау, жинау немесе сатуға тыйым салынған. Франция: қабықша диаметрі 3 см-ден кіші және 1 сәуірден 30 маусымға дейінгі кезеңде жеке тұлғаларды жинауға тыйым салынған. Дания: коммерциялық жинауға тыйым салынған.

Өсіру

Жапонияда Mie Escargot Farm шаруашылығы Бургундия (Pomatia) түрін толыққанды өсіруде сәттілікке жетті.

Қолданылуы

H. pomatia ішек шырынында көп мөлшерде арил, стероид және глюкозинолат сульфатазаларының активтілігі бар. Бұл сульфатазалар кең спектрлі болғандықтан, олар көбінесе хроматография сияқты талдау процедураларында гидролиздейтін агент ретінде қолданылады, олар үлгіні талдауға дайындау үшін пайдаланылады.

Ас дайындаудағы қолданылуы және тарихы

Римдік үлкен шұмықтарды ежелгі гректер мен римдіктердің екеуі де жеген. Бүгінде бұл шұмықтар француз асханасында ерекше танымал. Ағылшын тілінде оны тамаққа қолданғанда француз тіліндегі escargot деп атайды (escargot сөзінің мағынасы – жай ғана шұмық). Бұл түр тағам ретінде өте бағалы болғанымен, оны өсіру қиын және коммерциялық мақсатта шаруашылыққа бейімдеу сирек кездеседі.