Кіріспе
Фридрих Вернер Эрдманн Маттиас Иоганн Бернхард Эрих Граф фон дер Шуленбург (20 қараша 1875 – 10 қараша 1944) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылы Кеңес Одағына жасалған «Барбаросса» операциясына дейін Совет Одағындағы соңғы неміс елшісі болған неміс дипломаты. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін дипломатиялық қызметін бастады, бірнеше елде консул және елші болып қызмет етті. Нацистік режиммен ұзақ созған қақтығыстан кейін ол негізгі нацистік партияға қарсы шығып, Адольф Гитлерге қарсы жасалған қастандыққа қосылды. 1944 жылғы 20 шілдедегі Гитлерді өлтіруге жасалған сәтсіз қастандықтан кейін Шуленбургті осы қастандыққа қатысқан деп айыптады және бес айдан соң өлім жазасына кесті. Ол нацистердің ұнатпаған Сент-Джон орденінің Әділет рыцары болды.
Friedrich Werner Erdmann Matthias Johann Bernhard Erich Graf von der Schulenburg (20 November 1875 – 10 November 1944) was a German diplomat who served as the last German ambassador to the Soviet Union before Operation Barbarossa, the German attack on the Soviet Union in 1941, during World War II. He began his diplomatic career before World War I, serving as consul and ambassador in several countries. After a prolonged conflict with the Nazi regime, he turned against the main Nazi Party and joined the conspiracy against Adolf Hitler. After the failed 20 July plot in 1944 to assassinate Hitler, Schulenburg was accused of being a co conspirator and five months later executed. He was a Knight of Justice of the Order of St John, which was regarded with disfavour by the Nazis.
Дипломатиялық мансап
Шюленбург Кембергте, Саксония провинциясының (Пруссия құрамында) Бернхард Фридрих Вильгельм фон дер Шюленбургтің ұлы болып дүниеге келді. Ол Бранденбург әулетінің Шюленбург тармағынан шыққан, ол Урадельге (ескі аристократия) жатқан. Фридрих Вернер 17 ғасырдың саксондық генерал-фельдмаршалы граф Иоганн Маттиас фон дер Шюленбургпен туыс болды және Фридрих Граф фон дер Шюленбургтің інісі еді. Бір жыл әскерде қызмет еткеннен кейін, ол Лозанна, Мюнхен және Берлинде құқық білімін алды. 1901 жылы Сыртқы істер министрлігінің консулдық қызметіне кіші мемлекеттік қызметкер (ассессор) ретінде қабылданды. 1903 жылы Германияның Барселонадағы бас консулдығының вице-консулы болып тағайындалды. Келесі жылдары ол Лемберг, Прага, Варшава және Тифлис қалаларындағы консулдықтарда жұмыс істеді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Шюленбург әскерге қайта оралды. Марна шайқасынан кейін 1914 жылдың қазан айында капитан болып тағайындалып, артиллериялық батареяны басқарды. 1915 жылы ол Армения майданындағы Осман армиясымен байланыс офицері болып тағайындалды. 1915 жылдың қазан айында ол Эрзурумға келді және Макс Шейбнер Рихтерден кейін неміс вице-консулы болды. 1916 жылы Ресей империясына қарсы күресте Грузин легионының басшылығын өз қолына алды, олар 1917 жылы империя құлағанға дейін соғысты. Әскери қызметте болған кезінде ол Темір крест орденімен және бірнеше жоғары Османдық наградаларымен марапатталды. Германия империясы құлағаннан кейін, ол британдықтар тарапынан тұтқынға алынып, Жерорта теңізіндегі Принкипо (қазіргі Бююкада) аралына жер аударылды. 1919 жылы Германияға оралды. Шюленбург Сыртқы істер министрлігінің қызметіне қайта оралды және Бейрутта Германия консулы болды. 1922 жылдан 1931 жылға дейін Иранда Германия елшісі болып қызмет етті, Персеполистегі ежелгі ескерткіштерді зерттеу сапарында оның есімі Барлық Ұлттар қақпасына қашап жазылды. 1934 жылы нацистік партияға қосылды. 1931 жылдан 1934 жылға дейін ол Германияның Румыниядағы елшісі болып қызмет етті, содан кейін Германияның 1941 жылы бұл елге басып кіруі алдында Совет Одағындағы соңғы Германия елшісі ретінде Мәскеуге жіберілді.
Асыл тұқымдылар
1930 жылдары Шуленбург Жоғарғы Пфальц аймағындағы Burg Falkenberg қамалын сатып алды. Ол оны зейнетке шыққан соң өмір сүру үшін үйге айналдыруға өзгертіп, жөндеуден өткізді. Бұл ауқымды жұмыс 1936-1939 жылдар аралығында жүзеге асырылды.
Қарсылық іс-әрекеттері
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шуленбург дипломатиялық мансабын қайта жаңғыртты, Тегеран мен Бухарестке елші болып тағайындалды. 1934 жылы Германияның Кеңес Одағындағы елшісі болды. Шуленбург Германия мен Кеңес Одағы арасында келісімге қол жеткізуді жақтады және 1939 жылдың тамызында Германия-Кеңес Одағы арасындағы шабуылға қарсы келісім жасауға зор үлес қосты. Польшаға Кеңес Одағының басып кіргенінен кейін, Германия мен Польша арасындағы соғыс жағдайына қарамастан, ол Мәскеудегі ең жоғары лауазымды елші ретіндегі өкілеттігін пайдаланып, Польша дипломаттарына (соның ішінде елші Вацлав Гжибовскийге) Кеңес Одағынан кетуге мүмкіндік берді, оларды кеңестік билік тұтқындауға тырысқан кезде. Шуленбургке Германияның Кеңес Одағына шабуыл жоспарлары туралы хабар берілмеді. Шабуыл басталуға бірнеше сағат қалғанда ғана, сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроп оған Кеңес Одағының сыртқы істер министрі Вячеслав Молотовқа оқып беру үшін шабуылды ақтау туралы телеграмма жіберген кезде ол шабуыл болатынын білді. Алайда, 1941 жылдың көктемінде үкіметінің не істемек екеніне күдік туды. Соңғы сәттерге дейін ол әскери күшін көрсету және өнеркәсіптік резервтерінің қол жетімділігі туралы мәлімдемелер жасау арқылы шабуыл туралы әңгімелерді тоқтатуға тырысты. Шабуыл күні таңертең Молотовқа былай деді: «Соңғы алты жыл бойы мен Кеңес Одағы мен Германия арасындағы достықты ынталандыру үшін бар күшімді салдым. Бірақ тағдырға қарсы тұруға болмайды». Шабуылға бірнеше апта қалғанда Шуленбург Германиядағы Кеңес елшісі Владимир Деканозовты күдіктері туралы ескертуге тырысты, бірақ Деканозов әскери дайындықтар туралы дәлелдерді британдықтардың жалған пропагандасы деп жоққа шығарды. 1941 жылдың 22 маусымында Германияның басып кіруі басталғаннан кейін Шуленбург бірнеше аптаға кеңестік тұтқынға алынып, репатриация үшін Кеңес-Түрік шекарасына жіберілді. Кейін Шуленбург Ресей комитетінің басшысы болып тағайындалды, бұл Сыртқы істер министрлігінің саяси ықпалы жоқ лауазымы болды, оның мақсаты оны бейтараптандыру еді. Кейін ол шығыста тез бейбіт келісімге қол жеткізу үмітімен Гитлерді құлату қастандығына қатысты. Ол тіпті Иосиф Сталинмен де келіссөздер жүргізуге дайын болды. Егер олар Гитлерді құлатуда сәтті болғанда, Шуленбург Сыртқы істер министрлігінде жоғары лауазымды қызметкер болар еді; кейбір дереккөздерде ол сыртқы істер министрі болуы мүмкін екені айтылады. 1944 жылдың 20 шілдесінде Гитлерге жасалған қастандықтың сәтсіз аяқталуынан кейін Шуленбург тұтқындалды және мемлекеттік қасақаналықпен айыпталды. 1944 жылдың 23 қазанында Volksgerichtshof («Халық соты») оны өлім жазасына кесті және 1944 жылдың 10 қарашасында Берлиндегі Плетцензее түрмесінде дарға асты.