Ортағасырлық "Ланзелет" дастаны: Ерте неміс романының тарихы
Lanzelet
Ульрих фон Зацихховеннің "Ланцелет" романы – неміс тіліндегі Ланселот аңызының алғашқы нұсқасы. Шығармада батырдың бала кезі мен көл әйелі туралы айтылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ланцелет – 1194 жылдан кейін Ульрих фон Зациховен жазған ортағасырлық роман. Бұл неміс тіліндегі Ланселот дәстүрінің алғашқы бейнелеуі және қаһарманның балалық шағы туралы ең ерте белгілі мәліметтерді қамтиды. Поэма шамамен 9400 жолдан тұрады, олар 4 жолдан тұратын орта және жоғарғы неміс тіліндегі шумақтармен ұйымдастырылған. Оның екі толық қолжазбасы және үш ішінара қолжазбасы сақталған. Авторы 1214 жылғы құжатта аталған швейцариялық дін қызметкері деп саналады, бірақ оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол Ланцелетті Германияға әкелген Хьюго де Морвиллден (Хьюго де Морвилл – Ричард Арыстанжүректің 1194 жылы Австрия герцогы Леопольд V тұтқындаған кезде кепіл ретінде алынған крестшілердің бірі) алынған кітаптан аударғанын айтады. Поэмада батырдың балалық шағы, оның ішінде әкесі Пант (Бан) қазасы және су әлеуметінің тәрбиелеуі суреттеледі, бұл Прозалық Ланселотта және Кретьен де Труаның «Ланселот, арбамен атқан рыцарь» шығармасында айтылған оқиғаға ұқсас, бірақ ол Ланселот өмірінің белгілі нұсқасынан көп жағынан өзгеше. Олардың ішіндегі ең айқын айырмашылық – батырдың Артурдың әйелі Гвиневраға деген танымал махаббатының болмауы. Гвиневраны король Валерин ұрлап кеткенде, оны Ланцелет емес құтқарады, ал Ланцелет ақырында Іблис есімді жас ханшайыммен махаббатты табады. Кретьен де Труа өзінің алғашқы романы «Эрек пен Энидеде» Ланселотты алғаш рет атаған, ол бастапқыда адасқан махаббат үшбұрышынан тәуелсіз және мүмкін Ульрихтің нұсқасына өте ұқсас оқиғаның батыры болғаны болжамдалады. Егер бұл рас болса, онда ересектерге арналған махаббатты Кретьен «Арбамен атқан рыцарь» романында немесе оның меценаты Мари де Шампань берген дереккөздерде қосып қойған болар еді. Ланцелет Хартман фон Ау, Готфрид фон Страсбург немесе Вольфрам фон Эшенбахтың романдарына қарағанда көп назар қабылдамаса да, ол кейінгі неміс авторларынан ұмытылмады. Генрих фон дер Тюрлин Ланцелеттің элементтерін өзінің Грааль романы «Diu Crône»-ға енгізді, ал Рудольф фон Эмс Ульрихті өзінің екі еңбегінде, «Виллехальм» мен «Александр романында» мақтады.
Lanzelet is a medieval romance written by Ulrich von Zatzikhoven after 1194. It is the first treatment of the Lancelot tradition in German, and contains the earliest known account of the hero's childhood with the Lady of the Lake like figure in any language. The poem consists of about 9,400 lines arranged in 4 stressed Middle High German couplets. It survives complete in two manuscripts and in fragmentary form in three others. The author is often identified with a Swiss cleric named in a document from 1214, though little else is known of him. He claims he translated Lanzelet from a welschez (Middle High German for French, but in this case probably Anglo Norman) book brought to Germany by Hugo de Morville, one of the Crusaders who replaced Richard the Lionhearted as a hostage when the king had been arrested by Leopold V, Duke of Austria in 1194. The poem features a version of the hero's childhood, including the death of his father Pant (Ban) and his upbringing by a water fay, that is similar to that contained in the Prose Lancelot and mentioned in Chrétien de Troyes' Lancelot, the Knight of the Cart, but it deviates very strikingly from the familiar version of Lancelot's life in other respects. The most notable among these is the absence of the hero's famous love affair with Arthur's wife Guinevere; when Ginover (Guinevere) is abducted by King Valerin it is not Lanzelet who rescues her, and Lanzelet eventually finds love elsewhere with a young princess named Iblis. It has been suggested that Lancelot, who is mentioned for the first time by Chrétien de Troyes in his first romance Erec and Enide, was originally the hero of a story independent of the adulterous love triangle and perhaps very similar to Ulrich's version. If this is true, then the adultury facet would have been added either by Chrétien in Knight of the Cart or the source provided him by his patron, Marie de Champagne. Though Lanzelet has never received the attention garnered by the romances of Hartmann von Aue, Gottfried von Strassburg, or Wolfram von Eschenbach, it was not forgotten by subsequent German authors. Heinrich von dem Türlin included elements of Lanzelet into his Grail romance Diu Crône, and Rudolf von Ems praised Ulrich in two of his works, Willehalm and the Alexanderroman.
Қысқаша мазмұны
Бұл мәтін кіріспемен (1-666-аяттар) басталады. Бан патшасы, Ланзелеттің әкесі, Женевисті тиран ретінде билейді, оны Рене Переннек Гаунн корольдігімен теңестіреді. Ол биліктегі ақсүйектерге қарапайым халықтай қарайды, ал оның вассалдары мұны қабылдай алмайды. Олар Бан патшаға қарсы көтеріліп, корольдікті қиратып, қамалдың ішіндегі барлық адамды өлтіреді. Дегенмен, олар Бан патшаның әйелі Елейнге, оның мейірімділігімен танылғандықтан, тірі қалуға рұқсат береді. Ол қашып кетеді, ал теңіз перилерінің патшайымы Ланзелетті әйелдер мекендейтін аралға алып кетеді, оны онда өсіреді. Ол жерде ол қару-жарақ қолдануды, сондай-ақ музыка мен ән айтуды үйренеді. Ланзелет өзінің нақты атын білуге құштар, бірақ пери оған ең үлкен жауы Иверетті жеңгенше оны айтудан бас тартады. 667-1356-аяттарда Ланзелет Кураус және Орфилет есімді екі рыцарьмен кездеседі; олар Галагандрейз есімді ағаш ұстасының үйіне кіреді. Келесі түні Ланзелет Галандрейздің қызымен бірге ұйықтайды. Галандрейз Ланзелеттің төсегінде оны тауып, ашуға буырады. Ол Ланзелетпен шайқасады, нәтижесінде Галандрейз қаза табады. Ланзелет ағаш ұстасының қызына үйленеді және лорд болады. 1357-2249-аяттарда Ланзелет Лиморстың лорды Линьердің оқиғасына қатысады, оны ол білмей-ақ ашуға тітіркендіреді. Ланзелет түрмеге тасталады, содан кейін оны шайқас алаңына шығарады, онда ол алыппен, арыстанмен және соңында Линьермен кездеседі, оны өлтіреді. Ол бұрынғы әйелінен ажыраспай, Линьердің қызы Эйдге үйленеді және тағы да лорд болады. Ол басқа әйелдерімен де осылай істейді. 3474-аятқа дейінгі аяттарда ол Дөңгелек үстелдің рыцары Вальвейнмен күресіп, Джофледегі турнирде жеңіске жетеді, бірақ Артур патшаның сарайына шақырудан бас тартады. 3475-4673-аяттарда Ланзелет Өлілер қамалына барады, ол жұлдыз патшайымының ұлы Мабузға тиесілі. Қамалдың ерекше күші бар, ол оған кірген батылдарды қорқаққа айналдырады және керісінше. Мабуз Ланзелетті Иверетті өлтіруге мәжбүрлейді. Содан кейін Ланзелет Ивереттің қызы Иблиске үйленеді. 4674-аятта Жұлдыз патшайымының хабаршысы пайда болады және Ланзелетке оның тегі мен атын айтады. Ланзелет өзінің Артур патшаның немере інісі екенін біледі, содан кейін ол онымен кездесуге шешім қабылдайды. Валерина королева Гвиневераны ұрлауға тырысады, бірақ Ланзелет оны дуэльге шақырады, онда Валерина жеңіледі. Артурдың сарайы оның жеңісін тойлайды. Ланзелет Плури бекінісі алдында оны қамшымен соққан рыцарьдан кек алуға асығады. Ол Плурис патшайымымен тұтқынға түседі, содан кейін ол оған үйленеді. Осы арада патшайымның хабаршыларының бірі әйелдерге күйеулеріне адалдықтарын дәлелдеу үшін сиқырлы пальто кигізеді. Ланзелеттің әйелі Ибилис - пальтоға дәл келетін жалғыз адам. Турнирдің соңында Ланзелет өзін өте айлакер екенін дәлелдейді, Вальвейн, Каржет, Эрек және Тристант оны босатуға қол жеткізеді. 6563-7444-аяттарда Гвиневераны Валерина алып кетеді. Патшаны құтқару үшін король Артурдың сарайы сиқыршы Малдуктың көмегін сұрайды, ол алмасу үшін Эрик пен Вальвейнді қайтаруды сұрайды, патша оны қарсылықпен қабылдайды. Валеринаның қасары басып алынады, ол өлтіріледі, ал патшайым босатылады. 8468-аятқа дейін Эрек пен Вальмейнді Малдук азаптайды. Ланзелет оларды құтқару үшін сапарға шығады. Малдук өлтіріледі, бірақ оның қызы қауіпсіз сақталады, өйткені ол рыцарьларды сиқыршының өлтіруіне жол бермеді. Патшаның ордасында той өтеді. Ланзелет сүйген айдаһардың Элидия екені анықталады, ол қарғысқа ұшыраған. Осылайша Ланзелет сарайдағы ең ержүрек рыцарьға айналады. Ол ерлікпен атақ-даңққа ие болып, әкесінің патшалығын билеуге құқылы. Сол кезде ол өзінің анасы сияқты Женевистің тағын қайта алады. Әңгіме Ланзелеттің Артур патшаның сарайына оралуымен аяқталады, онда ол әйелі Ибилистің патшалығында лорд болуды таңдайды. Астанадағы Додон қаласында салтанатты түрде салтанатты рәсім өткізіледі. Ұзақ және қуанышты билік жүргізгеннен кейін Ланзелет пен Ибилис бір күні қайтыс болады, ал үш патшалық олардың үш баласы арасында тең бөлінеді. Содан кейін әңгімеге эпилог қосылады.
The text starts off with a prologue (verses 1 through 666). King Ban, Lanzelet’s father, reigns as a tyrant over Genewis, which René Pérennec equates to the Kingdom of Gaunnes. He treats the noblemen in the hierarchy as he would the common people, and his vassals cannot accept this. They rise against King Ban, destroying the kingdom and killing everyone in the castle. They nonetheless allow Elaine, King Ban's wife, to live as she is known for her kindness. She escapes, while the queen of the sea fairies, takes Lanzelet away to raise him on an island inhabited by women. There, he learns how to use weapons just as well as he learns music and song. Lanzelet yearns to know his own name but the fairy refuses to reveal it to him until he has defeated her worst enemy, Iweret. On his journey, Lanzelet meets a dwarf, who whips him, and then a knight named Johfrit de Liez, who teaches him the rudiments of chivalry. In verses 667 to 1356, Lanzelet meets two knights named Kuraus and Orphilet; they enter the house of a woodsman named Galagandreiz. The following night, Lanzelet sleeps with Galandreiz's daughter. Galandreiz, upon finding her in Lanzelet’s bed becomes enraged. He and Lanzelet engage in a battle ending in Galandreiz's death. Lanzelet then marries the woodsman’s daughter and becomes a lord. In verses 1357 to 2249 Lanzelet embarks on the adventure of Lord Linier of Limors, whom he unwittingly provokes. Lanzelet is thrown in the dungeon before he is brought out onto the battlefield, where he is confronted with a giant, lions and finally Linier, whom he kills. He marries Linier's niece, Ade, without having divorced his previous wife and once again becomes a lord. He repeats this same pattern with his other wives. In the verses leading up to 3474, he fights Walwein, a knight of the Round Table, and wins the tournament in Djofle, but refuses King Arthur's invitation to the court. In verses 3475 to 4673, Lanzelet goes to the Castle of the Dead, which belongs to Mabuz, the fairy queen's son. The castle holds a strange power that turns the brave who enter it into cowards and vice versa. Mabuz successfully forces Lanzelet to kill Iweret. Lanzelet then marries Iweret's daughter, Iblis. In verse 4674 a messenger of the Queen Fairy appears, and reveals to Lanzelet his origins and his name. Lanzelet learns that he is King Arthur's nephew, who he then decides to visit. Valerin tries to kidnap Queen Guinevere, however Lanzelet challenges him to a duel in which Valerin yields. Arthur's court celebrates his victory. Lanzelet then rushes to seek vengeance on the dwarf who whipped him in front of the Pluris fortress. He is made prisoner by the Queen of Pluris, who he ends up marrying. Meanwhile, one of the Queen Fairy's messengers makes the women of the court try on an enchanted coat in order to prove their fidelity toward their husbands. Lanzelet’s wife, Iblis, is the only person the coat fits perfectly. At the end of a tournament in which Lanzelet proves himself very cunning, Walwein, Karjet, Erec and Tristant manage to free him. In verses 6563 to 7444, Guinevere is taken by Valerin who brings her to his castle. To be able to rescue the queen, King Arthur"s court calls upon the services of Malduc the magician who, in exchange, requests that Eric and Walwein be given back, which the king reluctantly accepts. Valerin's castle is seized, he is killed and the queen is released. Up until verse 8468, Erec and Walmein are tortured by Malduc. Lanzelet sets out on a mission to rescue them. Malduc is killed but his daughter is kept safe as she prevented the knights from being killed by the magician. A celebration in King Arthur's court follows. Lanzelet kisses a dragon who turns out to be Elidia, victim of a curse that was lifted by the kiss. In doing so, Lanzelet becomes the most gallant knight in the court. Having become a knight and an accomplished husband, he exercises his right to sovereignty in his father’s kingdom. It is then that he regains the throne of Genewis as well as his mother. The story ends with Lanzelet's return to King Arthur's court, where he chooses to become a Lord in his wife Iblis's kingdom. A lavish coronation ceremony takes place in the capital, Dodone. After a long and joyful reign, Lanzelet and Iblis die on the same day, and the three kingdoms are shared equally among their three children. The story is then followed by an epilogue.
Ланзелет, "жауыздықсыз батыр"
Доппельвегструктур принципі, яғни қос жол құрылымы, әдетте Артурий романдарының ішінде кездеседі. Бірінші жолда батыр соғысып, атаққа ие болып, үйленеді. Ол өзінің атын бекіткеннен кейін, "лауыр гүлдеріне қонады"; ол өзінің жетістіктеріне соншалықты қанағаттанғандықтан, моральдық дилемма туғанша, жақсартуға тырыспайды, бұл "Эрек пен Энидеде" Эрекке осылай болғандай. Эрек өзінің рыцарьдық міндеттеріне немқұрайлы қарап, барлық назарын романтикалық өміріне аударады. Оның жақсы рыцарь емес деген қауесет таралады. Осы жерде сюжеттің екінші жолы көрінеді: батыр өзінің мәртебесін қайта жеңіп алып, жеке өмірін рыцарьдық жауапкершілігімен теңестіре алады. Lanzelet романында Доппельвегструктур жоқ. Сюжет басынан соңына дейін сызықтық. Ланзелет өзінің беделін жоғалтпайды, ол "krisenloser Held" [қиындықсыз батыр] болып табылады. Волкер Мертенс "қиындықсыз батыр" деген ұғымды енгізді. Романда сызықтық көптеген жағдайларда көрінеді, мысалы, Ланзелеттің тізбектей үйленулері. Әрбір үйлену алдыңғысынан тәуелсіз болады. Ланзелет Галагандрейздің қызынан кетіп, Эйдге үйленеді, ол оны "Өлілер қамалы" эпизодында тастап кетеді. Ол Иверетті өлтіріп, Ибилиске үйленгенде әлі де Эйдке үйленген күйінде болады. Ол Плурис патшайымына үйленуге мәжбүр болған кезде де Ібіліске үйленген. Ланзелет өзінің іс-әрекеттеріне күмән келтірмейді, ол өмірін жалғастырып жатыр.
The Doppelwegstruktur principle, meaning a double path structure, is usually present in Arthurian novels. In the first track, the hero fights, obtains a reputation and gets married. Once his reputation is established, he "rests on his laurels"; he is so satisfied with his achievements that he makes no effort to improve until a moral dilemma arises, as it happened to Erec in "Erec and Enide". Erec stops caring about his knightly duties, and focuses all his attention on his romantic life. A rumour about him being a mediocre knight spreads. It is here that we see the plot's second path: the hero regains his status and is able to balance his private life with his responsibilities as a knight. The Doppelwegstruktur does not exist in Lanzelet. There is linearity in the narrative from beginning to end. Lanzelet does not lose his reputation, he is the "krisenloser Held" [ hero without hang ups]. Volker Mertens introduced the notion of a "hero without hang ups". Linearity is represented in the novel in many aspects, such as Lanzelet’s consecutive marriages. Each marriage happens regardless of the previous one. Lanzelet leaves Galagandreiz daughter, he marries Ade, who then leaves him in the Castle of the Dead episode. He is still married to Ade when he kills Iweret and marries Iblis. He is also still married to Iblis when he is forced to marry the Queen of Pluris. Lanzelet does not question his own actions; he simply gets on with his life.