Кіріспе

Буддистік монахтар мен монахтар үшін ережелер жинағы
Тхеравада буддизміндегі монахтар тәртібі

Пратимокша – буддистік монахтардың (монахтар немесе бхикшулар және монахтар немесе бхикшунилер) мінез-құлқын реттейтін ережелер тізімі (винада қамтылған). "Прати" сөзі "бағытталған" мағынасын білдірсе, "мокша" – циклдік өмірден (самсара) "құтылуды" білдіреді. Бұл ережелерді сангха жиналысында, әдетте мойындау рәсімі кезінде, әр екі аптада бір рет жатқа оқу дәстүрі қалыптасқан. Тхеравада, Махасангхика, Махисасака, Дхармагуптака, Сарвастивада және Муласарвастивада винаяларында сақталған бірнеше пратимокша кодекстері бар. Пратимокша мәтіндері өз винаяларынан алынған жеке пратимокша сутралары түрінде де таралуы мүмкін.

Шолу

Праттимокша буддалық ілімнің Винаясына жатады және буддизмнің аса маңызды негізі саналады. Праттимокша негізінде Махаяна буддизмінде тағы екі түрлі серт бар: Бодхисаттва серті және Ваджраяна серті. Егер осы екі серт бұзылмаса, олар келесі өмірлерге көшеді деп саналады.

Мәтіндер

Праттимокша дәстүрлі түрде Винаяның бір бөлігі болып табылады. Тхеравада Винаясы Пали канонындағы Виная Питакада сақталған. Муласарвастивада Винаясы тибет буддалық канонындағы Кангюрде, қытайша басылымда және толық емес санскрит қолжазбасында сақталған. Қытай буддалық канонында (Тайшо Трипиттака) тағы да бірнеше толық Виная мәтіндері сақталған, олар:
Махисасака Винаясы (Т. 1421)
Махасангхика Винаясы (Т. 1425)
Дхармагуптака Винаясы (Т. 1428)
Сарвастивада Винаясы (Т. 1435)
Муласарвастивада Винаясы (Т. 1442)

Үнді буддизмі

Дхармагуптака сектасы Будданың бастапқы үйретілімдері жоғалып қалғанына байланысты Сарвастивада пратимокша ережелерінің құқықтарын мойындамағандығы мәлім.

Тхеравада буддизмі

Патимокха – пали тіліндегі Пратимокшаның (санскрит) баламасы. Оны Тхеравада дәстүрінің монахтары (Таиланд, Шри-Ланка, Мьянма, Камбоджа және Лаос) сақтайды. Ол толықтай кисанатталған монахтар (бхикху) үшін 227 және монахтар (бхикхуни) үшін 311 ережені құрайды. Патимокха Виная Питактың Суттавибанга бөлімінде қамтылған.

Тибет буддизмі

Тибет буддизміндегі Муласарвастивада дәстүрінің пратимокшасы, егер төрт негізгі серттен біреуі немесе бірнешесі бұзылмаса, өмір бойы сақталады. Тибет буддизмінде Праттимокша серттерінің сегіз түрі бар: