Мюнхен қырғынына жауап: "Қылыш" операциясы және Моссадтың құпия миссиясы

Кіріспе

Моссадтың жасырын операциясы

«Байонет» операциясы (מבצע זעם האל) – 1972 жылы Мюнхенде болған қырғынға қатысы бар деп айыпталған адамдарды өлтіру мақсатымен Моссадтың жүргізген жасырын операциясы. Операцияның нысандары «Қара қыркүйек» палестиналық қарулы содырлар тобының мүшелері және Палестина Азат ету Ұйымының (ПАҰ) қызметкерлері болды. Израиль премьер-министрі Голда Меирдің 1972 жылдың күзінде бекіткен бұл операцияның жиырма жылдан астам жалғасқандығы айтылады. Моссад операция барысында бірнеше танымал палестиналықтарды өлтіргенімен, Мюнхеннің бас ұйымдастырушысы Абу Даудты өлтіруге ешқашан қол жеткізе алмады. Операция «Гидеонның қылышы» (1986) телефильмінде және Стивен Спилбергтің «Мюнхен» (2005) фильмінде бейнеленген.

Тарих

1972 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Мюнхенде болған трагедиядан екі күн өткен соң Израиль Сирия мен Ливан аумағындағы Палестина Азаттық Ұйымының (ПАҰ) он базасын бомбалау арқылы жауап берді. Премьер-министр Голда Меир X комитетін құрды – Израильдің жауабын әзірлеуге міндеттелген үкіметтік шенеуніктердің шағын тобы. Комитет төрағалары – өзі және қорғаныс министрі Моше Даян. Ол сондай-ақ генерал Ахарон Яривті терроризмге қарсы кеңесшісі етіп тағайындады. Ярив, Моссад директоры Цви Замирмен бірлесе, операцияны басқаруда басты рөл атқарды. Комитет Израильге қарсы болашақ зорлық-зомбылық актілерін болдырмау үшін Мюнхендегі қырғынды қолдаған немесе орындағандарды өлтіру қажет деген тұжырымға келді. Израиль қоғамдық пікірі мен жоғары деңгейдегі барлау қызметтерінің қысымымен Меир тартымдылықпен кең ауқымды өлтіру науқанына рұқсат берді. Бірақ бірнеше айдан кейін Батыс Германиясы Lufthansa Flight 615 рейсінің қашқындықтарының талаптарына сәйкес, трагедиядағы үш қылмыскерді босату оның қалған күмәнін жойды. Израильдің барлау қызметінің алғашқы міндеті – Мюнхендегі оқиғаға қатысы бар барлық адамдардың тізімін жасау болды. Бұл Моссад үшін жұмыс істейтін ПАҰ оперативтерінің көмегімен, сондай-ақ достық Еуропалық барлау агенттіктері ұсынған ақпарат арқылы іске асырылды. Тізімнің толық мазмұны белгісіз болғамен, соңғы есептердегі мақсаттардың саны 20-35 аралығында екені, олардың ішінде «Қара қыркүйек» және ПАҰ элементтерінің болуы көрсетілді. Бұл жұмыс аяқталғаннан кейін Моссадқа оларды іздеп табу және өлтіру тапсырылды. Жоспарлау кезінде маңызды мәселе – ізденушілікке орын қалдырмау, яғни өлтірулер мен Израиль арасындағы тікелей байланысты дәлелдеу мүмкін болмауы керек еді. Сонымен қатар, операциялардың жалпы мақсаты палестиналық радикалдарды қорқыту болды. Моссадтың бұрынғы орынбасары Дэвид Кимшенің айтуынша, «мақсат тек кек алу емес, оларды [палестиналық террористерді] қорқыту еді. Олар иықтарынан қарап, біз олардың үстінде екенін сезінуіміз керек еді. Сондықтан біз көшедегі адамды ату арқылы ештеңе істемеуге тырыстық – бұл оңай». Моссад агенты Майкл Харари командаларды құруға және басқаруға жетекшілік еткені де мәлім болды, бірақ кейбір командалар үкіметтік бақылауда болмаған болуы мүмкін. Автор Саймон Рив Моссад командасының құрамына келесілер кіргенін хабарлады: «Алеф» – екі оқытылған кісі өлтіруші; «Бет» – екі күзетші, «Алефтің» ізінен қадағалайтын; «Хет» – команданың қалған бөлігін жасыру үшін қонақ үйлерді, пәтерлерді, көліктерді жалға алатын екі агент; «Айн» – нысаналарды бақылау және «Алеф» мен «Бет» командалары үшін қашу жолын жасаумен айналысатын алтыдан сегізге дейінгі агенттерден тұратын операцияның тірегі; және «Коф» – байланыс саласында маманданған екі агент. Бұл бұрынғы Моссад кацасы Виктор Островскийдің Моссадтың өздерінің «Кидон» атты кісі өлтіруші топтарын сипаттауымен үйлеседі. Островский өз кітабында Кидон жасақтарының кісі өлтіруді орындағанын айтады. Бұл пікірді автор Гордон Томас та растады, оған сегіз Кидон және 80 адамнан тұратын көмекші топтың есебін қарауға рұқсат берілді. Харари ақырында 12 мүшеден тұратын үш «Цезарея» командасын басқарды. Олардың әрқайсысы логистика, бақылау және кісі өлтіру жасақтарына бөлінді. Бір жасырын команда Лильхэммер ісінен кейін ашылды (төмендегі Али Хасан Салама бөлімін қараңыз), онда Моссадтың алты мүшесі Норвегия билігімен тұтқындалды. Харари Израильге қашып кетті, және басқалары да онымен бірге тұтқындалудан қашып құтылуы мүмкін. "Тайм" журналында жарияланған мақалада кісі өлтіруден кейін Моссад қызметкерлерінің саны 15 деп көрсетілген, бұл жоғарыда айтылған сипаттамаларға ұқсас. Бірақ "Кек» кітабында мүлдем басқаша мәлімет келтіріледі, онда автор Моссадтың Еуропадағы бес оқытылған барлау қызметкерінен тұратын топты құрғанын, оған автордың ақпарат көзі болған адам жетекшілік еткенін жазады. Кітапта сондай-ақ, команда тікелей үкіметтік бақылаусыз жұмыс істегені және оның байланысы тек Хараримен болғаны айтылған.

Two days after the Munich massacre at the 1972 Summer Olympics, Israel retaliated by bombing ten PLO bases in Syria and Lebanon. Prime Minister Golda Meir created Committee X, a small group of government officials tasked with formulating an Israeli response, with herself and Defense Minister Moshe Dayan at the head. She also appointed General Aharon Yariv as her Advisor on Counterterrorism; he, along with Mossad Director Zvi Zamir, took the principal role in directing the ensuing operation. The committee came to the conclusion that, to deter future violent incidents against Israel, they needed to assassinate those who had supported or carried out the Munich massacre, and in dramatic fashion. Pressured by Israeli public opinion and top intelligence officials, Meir reluctantly authorised the beginning of the broad assassination campaign. Yet when the three surviving perpetrators of the massacre were released just months later by West Germany in compliance with the demands of the hijackers of Lufthansa Flight 615, any remaining ambivalence she felt was removed. The committee's first task for Israeli intelligence was to draw up an assassination list of all those involved in Munich. This was accomplished with the aid of PLO operatives working for Mossad, and with information provided by friendly European intelligence agencies. While the contents of the entire list are unknown, reports put the final number of targets at 20–35, a mix of Black September and PLO elements. Once this was complete, Mossad was charged with locating the individuals and killing them. Critical in the planning was the idea of plausible deniability, that it should be impossible to prove a direct connection between the assassinations and Israel. In addition, the operations were more generally intended to terrorise Palestinian militants. According to David Kimche, former deputy head of Mossad, "The aim was not so much revenge but mainly to make them [the Palestinian terrorists] frightened. We wanted to make them look over their shoulders and feel that we are upon them. And therefore we tried not to do things by just shooting a guy in the street – that's easy fairly." It is also known that Mossad agent Michael Harari led the creation and direction of the teams, although some may not have always been under government responsibility. Author Simon Reeve explains that the Mossad teamwhose squad names are letters of the Hebrew alphabetconsisted of:
fifteen people divided into five squads: "Aleph", two trained killers; "Bet", two guards who would shadow the Alephs; "Het", two agents who would establish cover for the rest of the team by renting hotel rooms, apartments, cars, and so on; "Ayin", comprising between six and eight agents who formed the backbone of the operation, shadowing targets and establishing an escape route for the Aleph and Bet squads; and "Qoph", two agents specializing in communications. This is similar to former Mossad katsa Victor Ostrovsky's description of Mossad's own assassination teams, the Kidon. In fact, Ostrovsky says in his book that it was Kidon units that performed the assassinations. This is supported by author Gordon Thomas who was given access to the debriefing reports submitted by the eight Kidon and 80 member backup team that were involved in the assassinations. Harari eventually commanded three Caesarea teams of around 12 members each. They were each further divided into logistics, surveillance, and assassination squads. One of the covert teams was revealed in the aftermath of the Lillehammer affair (see Ali Hassan Salameh section below), when six members of the Mossad assassination team were arrested by Norwegian authorities. Harari escaped to Israel, and it is possible that others were able to evade capture with him. An article in Time magazine immediately after the killing put the total number of Mossad personnel at 15, which would also be similar to the above descriptions. A markedly different account comes from the book Vengeance, where the author states that Mossad set up a five man unit of trained intelligence personnel in Europe – a unit which was led by the person who was also the author's source for the information. The book also says that the team operated outside of direct government control, and that its only communications were with Harari.

1972-1988 жылдар

Алғашқы қастандық 1972 жылғы 16 қазанда Римде болды, онда палестиналық Уаэль Звайтер қаза тапты. Моссад агенттері оны кешкі астан оралғанын күтіп, он екі рет атты. Оқ атылғаннан кейін агенттер қауіпсіз үйге жасырынып кетті. Ол кезде Звайтер Италиядағы ҚҰҰ өкілі болған. Израиль жекелеген өкілдері оның «Қара қыркүйек» ұйымының мүшесі екенін және «Эль-Ал» әуе компаниясына қарсы сәті келмей қалған қастандыққа қатысқандығын мәлімдесе, ҚҰҰ мүшелері оның ешқандай қатысы жоқ екенін айтты. ҚҰҰ басшылығының орынбасары Абу Ияд Звайтердің терроризмге қарсы «күшпен» күрескенін мәлімдеді. Моссадтың екінші нысаны – Франциядағы ҚҰҰ өкілі Махмуд Хамшари болды. Израиль оның Франциядағы «Қара қыркүйек» ұйымының жетекшісі екеніне сенді. Италиялық журналист болып көрінген агентті пайдаланып, Моссад оны Париждегі пәтерінен шығарып, бұзғыштар тобына кіруге және үстел телефонының астына бомба орнатуға мүмкіндік берді. 1972 жылғы 8 желтоқсанда журналист болып көрінген агент Хамшаридің пәтеріне телефон соғып, Хамшаримен сөйлесіп тұрғанын сұрады. Хамшари өзін таныстырғаннан кейін агент басқа әріптестеріне сигнал берді, олар телефон желісі арқылы жарылыс сигналын жіберіп, бомба жарылды. Хамшари жарылыстан ауыр жарақат алды, бірақ детективтерге оқиғаны есінде сақтап айта алды. Хамшари бірнеше аптадан кейін ауруханада қайтыс болды. Ол тұтқындық оқиғасынан кейін бір күн өткен соң берген сұхбатында өміріне қауіп төнбейтінін, бірақ «шайтанды ашуға» ниеті жоқ екенін айтты. Моссад Хамшаридің Мюнхендегі шабуылға қатысы бар екендігі туралы ешқандай мәлімдеме жасаған жоқ. 1973 жылғы 24 қаңтарда түнде Иорданиялық Хусейн Әл-Башир, Кипрдегі ФАТХ өкілі, Никосиядағы «Олимпиада» қонақ үйінің бөлмесіндегі жарықты сөндірді. Бірнеше сәттен кейін оның төсегінің астына орнатылған бомба қашықтан жарылып, оны өлтіріп, бөлмені қиратты. Израиль оның Кипрдегі «Қара қыркүйек» ұйымының басшысы екеніне сенді, бірақ оны өлтірудің тағы бір себебі КГБ-мен тығыз байланысы болуы мүмкін. 1973 жылғы 6 сәуірде Бейрут американдық университетінің заң профессоры Базил Әл-Кубаиси Израильдің «Қара қыркүйекке» қару-жарақ жеткізуге және басқа да палестиналық жоспарларға қатысы бар деген күдікпен Парижде кешкі астан үйіне қайтып келе жатқанда атып өлтірілді. Бұрынғы қастандықтардағыдай, оған да Моссад агенттері шамамен он екі рет атқан. Полиция мәліметінше, оқтар «жүрегіне және басына мұқият бағытталған». Моссад тізіміндегі үш нысана Ливандағы қатаң күзетілген үйлерде тұрды, оларға бұрынғы әдістермен қол жеткізу мүмкін болмады. Оларды өлтіру үшін «Жастық шаңы» операциясы «Құдайдың қаһары» үлкен науқанының бір бөлігі ретінде іске қосылды. 1973 жылғы 9 сәуірде түнде «Саирет Маткал», «Саирет 13» және «Саирет Цананим» командалары Ливан жағалауына Израиль теңіз күштерінің зымырандық қайықтарынан шығарылған «Зодиак» жылдамдықты қайықтарында қонды. Командаларды Моссад агенттері күтіп алып, оларды алдыңғы күні жалға алынған көліктермен нысаналарына дейін апарып, кейін жағажайға қайтарып әкелді. Командалар азаматтық киім киіп, кейбіреулері әйелдер сияқты киінді. Бейрутте олар күзетілген пәтерлерге шабуыл жасап, Мұхаммед Юсеф әл-Наджарды («Қара қыркүйек» операциясының жетекшісі), Камал Адванды (ҚҰҰ операциясының бастығы) және Камал Насерді (ҚҰҰ атқару комитетінің мүшесі және өкілі) өлтірді. Операция кезінде Ливанның екі полиция қызметкері, итальян азаматы және Наджардың әйелі де қаза тапты. Израильдік команданың бір адамы жараланды. «Саирет Цананим» десанттық әскерлері Палестинаны азат ету халық фронтының штаб-пәтері ретінде пайдаланылған алты қабатты ғимаратқа шабуыл жасады. Парашютшілер күшті қарсылыққа тап болды және екі сарбазын жоғалтты, бірақ ғимаратты қиратуға қол жеткізді. «Shayetet 13» теңіз командалары мен «Sayeret Tzanhanim» десанттық жасағы ҚҰҰ қару-жарақ өндірісі нысандарын және отын қоймаларын шабуылдады. Шабуылдар кезінде шамамен 12-100 ҚҰҰ және ҚХАҚ мүшелері қаза тапты. Ливан операциясынан кейін үш шабуыл тездетіліп жасалды. 11 сәуірде Афинадағы қонақ үй бөлмесінде болған жарылыстан Хусейн Әл-Баширдің Кипрдегі орнын басқан Зайад Мукаси қаза тапты. «Қара қыркүйек» ұйымының екі кішігірім мүшесі Әбдел Хамид Шиби мен Әбдел Хади Накаа Римде олардың көлігіне бомба қойылғаннан кейін ауыр жарақат алды. Моссад агенттері сондай-ақ Франциядағы «Қара қыркүйек» операцияларының директоры, алжирлік Мохаммад Будияны іздей бастады. 1973 жылғы 28 маусымда Будия Парижде оның машинасының астына салынған, көптеген гайкалар мен бұрандалармен толтырылған қысыммен жарылатын бомбадан қаза тапты. 1979 жылғы 15 желтоқсанда Кипрде екі палестиналық, Әли Салем Ахмед пен Ибрахим Абдул Азиз қаза тапты. Полиция мәліметінше, екеуі де жақын қашықтықтан дыбыс басушы құрылғысы бар қарудан атылған. 1982 жылғы 17 маусымда Италиядағы ҚҰҰ-ның екі жетекші мүшесі жеке шабуылдарда қаза тапты. ҚҰҰ-ның Римдегі кеңсесінің жетекші тұлғасы Назейх Майер үйінің сыртында атып өлтірілді. ҚҰҰ-ның Римдегі кеңсесінің орынбасары Камал Хусейн үйіне келе жатқанда машинасының артқы орындығына қойылған сынықтардан жарылған бомбадан қаза тапты, ол Майердің үйіне барып, полицияға тергеуде көмектескеннен жеті сағаттан кейін. 1986 жылғы 10 маусымда Грекияның Афина қаласындағы қонақ үйдің сыртында ҚҰҰ-ның ДФЛП фракциясының бас хатшысы Халед Ахмед Назал атып өлтірілді. Назалға басына төрт рет оқ аталды. 1988 жылғы 14 ақпанда Кипрдің Лимассол қаласында автокөлік бомбасы жарылып, палестиналықтар Әбу Әл-Хассан Касим мен Хамди Адван қаза тапты, ал Марван Канафами жараланды. Мюнхеннен бір жыл өткен соң Моссад Саламехті Норвегияның кішкентай Лиллехаммер қаласында тапқан деп есептеді. 1973 жылғы 21 шілдеде «Лиллехаммер ісі» ретінде танылған оқиғада Моссад агенттерінің тобы Мюнхен шабуылымен және «Қара қыркүйек» ұйымымен қатысы жоқ марокколық официант Ахмед Бушикиді атып өлтірді, өйткені дереккөз қателікпен Бушикиді Саламех деп айыптады. Жергілікті полиция алты Моссад агентін, оның ішінде екі әйелді қамап алды, ал команда жетекшісі Майкл Харари сияқты басқалары Израильге қайта қашуға үлкерді. Қамауға алынған бес адам өлтіруде айыпталды және түрмеге жабылды, бірақ 1975 жылы босатылып Израильге қайтарылды. Виктор Островский Саламехтің Моссадты дұрыс бағытта бағыттап, оған жалған ақпарат бергенін мәлімдеді. 1974 жылғы қаңтарда Моссад агенттері Саламехтің 12 қаңтарда шіркеуде ҚҰҰ басшыларымен кездесетіні туралы ақпарат алғаннан кейін Швейцарияға жасырын кірді. Кездесу кезінде екі қаскөруші шіркеуге кірді және үш арабқа ұқсайтын адамдарды кездестірді. Олардың бірі қаруына қол созғанда, барлығы дереу атып өлтірілді. Моссад агенттері Саламехті іздеу үшін шіркеуге енді, бірақ оны таба алмады. Ұзақ уақыттан кейін миссияны тоқтату және қашу туралы шешім қабылданды. Оқиғадан кейін операция командирі Майкл Харари Саламехті өлтіру миссиясын тоқтатуға бұйрық берді. Алайда, «Кидон» тобы бұйрыққа бағынбай, Саламехті өлтіруге тағы бір рет тырысты. Барлау Саламехтің Испанияның Тарифа қаласындағы үйінде екенін анықтады. Үйге бет алған үш агентке араб күзетшісі жол берді. Күзетші АК-47 автоматтарына қол созғанда, дереу атып өлтірілді. Операция тоқтатылды және команда қауіпсіз үйге қашып кетті. Осыдан кейін Норвегиядағы тергеу және қамауға алынған агенттердің жариялаған мәлімдемелері Моссад активтерін Еуропа бойынша, оның ішінде қауіпсіз үйлерді, агенттерді және операциялық әдістерді құлдыратты. Бес жылдан кейін, жаңа премьер-министр Менахем Бегиннің басшылығымен операцияны қайта бастау және әлі іздеуде жүргендерді табу туралы шешім қабылданды. Моссад 1978 жылдың соңында Саламехтің Бейрутке баруын қадағалап, оның қозғалысын бақылауды бастады. 1978 жылдың қараша айында 1975 жылы шығарылған британ паспортымен Ливанға кірген «Эрика Чемберс» деген атпен танысқан Моссад агенті Ру Вердүн көшесіндегі Саламехтің жиі пайдаланатын пәтеріне жалдап алды. Со...

The first assassination occurred on October 16, 1972, when Palestinian Wael Zwaiter was killed in Rome. Mossad agents had been waiting for him to return from dinner, and shot him twelve times. After the shooting, the agents were spirited away to a safe house. At the time, Zwaiter was the PLO representative in Italy, and while Israel privately claimed he was a member of Black September and was involved in a failed plot against an El Al airliner, members of the PLO argued that he was in no way connected. Abu Iyad, deputy chief of the PLO, stated that Zwaiter was "energetically" against terrorism. The second target of Mossad was Mahmoud Hamshari, the PLO representative in France. Israel believed that he was the leader of Black September in France. Using an agent posing as an Italian journalist, Mossad lured him from his apartment in Paris to allow a demolition team to enter and install a bomb underneath a desk telephone. On December 8, 1972, the agent posing as a journalist phoned Hamshari's apartment and asked if he was speaking to Hamshari. After Hamshari identified himself, the agent signalled to other colleagues, who then sent a detonation signal down the telephone line, causing the bomb to explode. Hamshari was mortally wounded in the explosion, but managed to remain conscious long enough to tell detectives what had happened. Hamshari died in a hospital several weeks later. He had given an interview a day after the hostage crisis, saying he was not worried for his life, but did not want to "taunt the devil." Mossad did not comment on the fact that Hamsari was connected to the attack of Munich. On the night of January 24, 1973, Hussein Al Bashir, a Jordanian, the Fatah representative in Cyprus, turned off the lights in his Olympic Hotel room in Nicosia. Moments later, a bomb planted under his bed was remotely detonated, killing him and destroying the room. Israel believed him to be the head of Black September in Cyprus, though another reason for his assassination may have been his close ties with the KGB. On April 6, 1973, Basil Al Kubaisi, a law professor at the American University of Beirut suspected by Israel of providing arms logistics for Black September as well as being involved in other Palestinian plots, was gunned down in Paris while returning home from dinner. As in previous assassinations, he was shot around 12 times by two Mossad agents. According to police, the bullets were "carefully grouped about his heart and in his head". Three of the targets on Mossad's list lived in heavily guarded houses in Lebanon that were beyond the reach of previous assassination methods. In order to assassinate them, Operation Spring of Youth was launched as a sub operation of the larger "Wrath of God" campaign. On the night of April 9, 1973, Sayeret Matkal, Shayetet 13, and Sayeret Tzanhanim commandos landed on the coast of Lebanon in Zodiac speedboats launched from Israeli Navy missile boats offshore. The commandos were met by Mossad agents, who drove them to their targets in cars rented the previous day, and later drove them back to the beaches for extraction. The commandos were disguised as civilians, and some were dressed as women. In Beirut, they raided guarded apartment buildings and killed Muhammad Youssef al Najjar (Operations leader in Black September), Kamal Adwan (a Chief of Operations in the PLO), and Kamal Nasser (PLO Executive Committee member and spokesman). During the operation, two Lebanese police officers, an Italian citizen, and Najjar's wife were also killed. One Israeli commando was wounded. Sayeret Tzanhanim paratroopers raided a six story building that served as the headquarters of the Popular Front for the Liberation of Palestine. The paratroopers met strong resistance and lost two soldiers, but managed to destroy the building. Shayetet 13 naval commandos and Sayeret Tzanhanim paratroopers also raided PLO arms manufacturing facilities and fuel dumps. Some 12–100 PLO and PFLP members were killed during the attacks. Three attacks quickly followed the Lebanon operation. Zaiad Muchasi, the replacement for Hussein Al Bashir in Cyprus, was killed by a bomb in his Athens hotel room on April 11. Two minor Black September members, Abdel Hamid Shibi and Abdel Hadi Nakaa, were seriously injured when their car was bombed in Rome. Mossad agents also began to follow Mohammad Boudia, the Algerian born director of operations for Black September in France, who was known for his disguises and womanising. On June 28, 1973, Boudia was killed in Paris by a pressure activated bomb packed with heavy nuts and bolts placed under his car seat. On December 15, 1979, two Palestinians, Ali Salem Ahmed and Ibrahim Abdul Aziz, were killed in Cyprus. According to police, both men were shot with suppressed weapons at point blank range. On June 17, 1982, two senior PLO members in Italy were killed in separate attacks. Nazeyh Mayer, a leading figure in the PLO's Rome office, was shot dead outside his home. Kamal Husain, deputy director of the PLO office in Rome, was killed by a shrapnel bomb placed under the back seat of his car as he drove home, less than seven hours after he had visited the home of Mayer and helped the police in their investigation. On June 10, 1986, Khaled Ahmed Nazal, Secretary General of the PLO's DFLP faction, was gunned down outside a hotel in Athens, Greece. Nazal was shot four times in the head. On February 14, 1988, a car bomb exploded in Limassol, Cyprus, killing Palestinians Abu Al Hassan Qasim and Hamdi Adwan, and wounding Marwan Kanafami. Almost a full year after Munich, Mossad believed they had finally located Salameh in the small Norwegian town of Lillehammer. On July 21, 1973, in what would become known as the Lillehammer affair, a team of Mossad agents shot and killed Ahmed Bouchiki, a Moroccan waiter unrelated to the Munich attack and Black September, after an informant mistakenly identified Bouchiki as Salameh. Six Mossad agents, including two women, were arrested by local police, while others, including the team leader, Michael Harari, managed to escape back to Israel. Five of the captured were convicted of the killing and imprisoned, but were released and returned to Israel in 1975. Victor Ostrovsky claimed that Salameh was instrumental in leading Mossad off course by feeding it false information about his whereabouts. In January 1974, Mossad agents covertly deployed to Switzerland after receiving information that Salameh would meet PLO leaders in a church on January 12. Two assassins entered the church at the time of the meeting, and encountered three men who appeared to be Arab. One of them made a move for his weapon, and all three were then immediately shot and killed. The Mossad agents continued into the church to search for Salameh, but did not find him. In a short time, the decision was made to abort the mission and escape. Following the incident, operation commander Michael Harari ordered the mission to kill Salameh be aborted. The Kidon team, however, elected to ignore the order and tried one more time to kill Salameh. Intelligence placed Salameh at a house in Tarifa, Spain. As three agents moved toward the house, they were approached by an Arab security guard. The guard raised an AK 47 assault rifle, and was immediately shot. The operation was aborted, and the team escaped to a safe house. The ensuing Norwegian investigation and revelations by the captured agents compromised Mossad assets across Europe, including safe houses, agents, and operational methods. Five years later, it was decided to recommence the operation under new Prime Minister Menachem Begin, and find those on the list still at large. Mossad began surveillance of Salameh's movements after tracking him to Beirut during late autumn of 1978. In November 1978, a female Mossad agent identifying herself as Erika Chambers entered Lebanon with a British passport issued in 1975, and rented an apartment on the Rue Verdun, a street frequently used by Salameh. Several other agents arrived, including two using the pseudonyms Peter Scriver and Roland Kolberg, traveling with British and Canadian passports respectively. Some time after their arrival a Volkswagen packed with plastic explosives was parked along Rue Verdun within view of the rented apartment. At 3:35 p. m. on January 22, 1979, as Salameh and four bodyguards drove down the street in a Chevrolet station wagon, the explosives in the Volkswagen were detonated from the apartment with a radio device, killing everyone in the vehicle. After five unsuccessful attempts, Mossad had assassinated Salameh. However, the blast also killed four innocent bystanders, including a British student and a German nun, and injured 18 other people in the vicinity. Immediately following the operation the three Mossad officers fled without trace, as well as up to 14 other agents believed to have been involved in the operation. It had been thought that Adnan Al Gashey and Mohammed Safady were both assassinated by Mossad several years after the massacre; Al Gashey was found after making contact with a cousin in a Gulf State, and Safady was found by remaining in touch with family in Lebanon. This account was challenged by Aaron J. Klein, who wrote that Adnan died of heart failure in the 1970s and that Safady was killed by Christian Phalangists in Lebanon in the early 1980s. However, in July 2005, PLO veteran Tawfiq Tirawi told Klein that Safady, whom Tirawi claimed as a close friend, was "as alive as you are." Jamal Al Gashey went into hiding in North Africa, and is believed to be living in Tunisia; he last surfaced in 1999, when he granted an interview to director Kevin MacDonald for the documentary One Day in September.

Басқа іс-қимылдар

Моссад тікелей өлтірулермен қатар Мюнхендегі қырғынға жауап беру және болашақтағы террористік әрекеттерді тоқтату үшін түрлі шаралар қолданды. Моссад Еуропа бойынша палестиналық шенеуніктерге хат-шабулар жіберу кампаниясын жүргізді. Бұрынғы Моссад кацасы Виктор Островский Моссадтың әлі тірі әскерилердің қайтыс хабарларын жариялау және басқаларына егжей-тегжейлі жеке ақпарат жіберу сияқты психологиялық соғыс тактикасын қолданғанын мәлімдеді. Рив сондай-ақ Моссадтың кіші палестиналық шенеуніктерге қоңырау шалып, оларға жеке мәліметтерін айтқаннан кейін, кез келген палестиналық мақсаттан бас тартуды ескертетінін айтты.

Басқа да қастандықтар

"Құдайдың қаһары" науқанымен бірнеше кісінің өлтірілуіне немесе өлтіруге талпыныс жасалуына кінә тағылды, бірақ Моссадтың осыған қатысы бар-жоғы күмәнді, оның орнына бөлінген палестиналық фракциялардың осы әрекеттерді жасады деген күдік бар. Мұндай алғашқы қастандық 1978 жылдың 4 қаңтарында болды, Лондондағы Палестина Азаттық Ұйымының (ПАҰ) өкілі Саид Хаммами атып өлтірілді. Бұл қастандықтың Моссад немесе Әбу Нидал ұйымы жасады деген күдік бар. 1978 жылдың 3 тамызында ПАҰ-дың Париж бюросының басшысы Езеддин Калак және оның орынбасары Хамад Аднан Араб Лигасы ғимаратындағы кеңселерде қаза тапты. Араб Лигасы мен ПАҰ қызметкерлерінің тағы үш мүшесі жараланды. 1981 жылдың 1 маусымында Брюссельде ПАҰ-дың Бельгиядағы өкілі Нaim Хадер қаза тапты. Брюссельдегі ПАҰ ақпараттық және байланыс кеңсесінің өкілдері Израильді бұл кісі өлтіруге қатысқан деп айыптады. Бұл Моссад немесе басқа бөлінген палестиналық фракция жасағаны белгісіз. Дауд бұл шабуылды Моссадтың палестиналық қос агенті жасағанын, ал оны ПАҰ он жылдан кейін өлтіргенін мәлімдеді. 1982 жылдың 1 наурызында ПАҰ өкілі Набиль Вади Аранки Мадридте өлтірілді.

Қара қыркүйекке қарсы іс-қимыл

Қара қыркүйек Израильге қарсы бірнеше шабуылдар жасауға және кешірулерге тырысып, оларды іске асырды. Мосадтың хат-бомба кампаниясына ұқсас, 1972 жылдың қыркүйек және қазан айларында Амстердамнан Израильдің әлемдегі дипломатиялық өкілдіктеріне ондаған хат-бомба жіберілді. Мұндай шабуылдардың бірі Ұлыбританияда Израильдің ауыл шаруашылығы жөніндегі кеңесшісі Ами Шахоридің қаза болуына әкелді.

Римде Голда Меирді өлтіруге әрекеттену

1973 жылғы қаңтарда Израиль премьер-министрі Голда Меир Римге барып, Рим папасы Павел VI-мен кездесетінін білгенде, «Қара қыркүйек» террорлық операция жоспарлады. Жоспарланған сапар Израильде қатаң құпияға алынды, ал алдағы сапар туралы ақпаратты Ватикан Мемлекеттік хатшылығындағы палестиналық дін қызметкерінің таратып жібергені мүмкін. «Қара қыркүйек» командирі Әли Хасан Саламех Меирдің Римге келгендегі ұшағына зымыранмен шабуыл жасауды жоспарлай бастады. Саламехтің мақсаты – Мейрді ғана емес, сонымен қатар онымен бірге келген министрлер кабинетінің мүшелерін және Моссадтың жоғары лауазымды қызметкерлерін өлтіру еді. Сол кезде Саламех Кеңес Одағымен келіссөздер жүргізіп, қауіпсіз баспана сұрады. Израиль осы соққыдан кейін қалпына келген кезде, ол және оның адамдары Кеңес Одағында болып, Израильдің қолынан тыс қалады деп үміттенді. «Қара қыркүйек» бірнеше «Стрела-2» зымыранын Югославияның Дубровник қаласынан Италияның Бари қаласына қайықпен жеткізді. Зымыралар кейін Римге контрабандалық жолмен әкелініп, Меирдің келуі алдында Фьюмичино әуежайының маңына орналастырылды. Моссадтың назарын Римнен аудару үшін Саламех Бангкоктағы Израиль елшілігіне шабуыл жасауды жоспарлады. 1972 жылғы 28 желтоқсанда төрт «Қара қыркүйек» мүшесі Бангкоктағы Израиль елшілігін басып алып, 12 адамды кепілге алды. Олар ҰПҰ-ның туын ғимаратқа көтерді және 36 ҰПҰ тұтқыны босатылмаса, кепілдерді өлтіреміз деп қорқытты. Ғимаратты тай әскерлері мен полициясы қоршап алды. Израиль құтқару операциясын қарастырды, бірақ одан бас тартты. Құтқару операциясы логистикалық тұрғыдан мүмкін емес деп саналды, сондай-ақ елшілік Бангкоктың орталық бөлігінде орналасқандықтан, тай үкіметі атыс-шабыстың болуына рұқсат бермейді деп ойланды. Олардың талаптары орындалмаса да, келіссөздердің нәтижесінде барлық кепілдер босатылды және «Қара қыркүйек» мүшелеріне Қайырға қауіпсіз өтуге рұқсат берілді. Моссад Голда Меирді өлтіру жоспары туралы 1973 жылғы 14 қаңтарда білді. Жергілікті еріктілер Моссадқа ҰПҰ мүшелері кейде тұратын пәтерлердегі телефоннан екі қоңырау шалғанын хабарлады. Қоңыраулар араб тілінде болды, ол соны түсінді. Шақырушы жасырын тілмен «тойға шамдарды жеткізу уақыты келді» деді. Моссадтың бас директоры Зви Замир бұл алдағы шабуылға байланысты кодталған бұйрық екеніне сенімді болды. Замир Бангкоктағы елшілікке жасалған шабуыл үлкен шабуылға дейін назарды аудару мақсатында жасалғанын болжады, себебі шабуылға қатысушылар оңай берілді, бұл жақсы даярланған, қаржыландырылған, стратегиялық айлакер және ынталы «Қара қыркүйек» тобынан күтпеген нәрсе еді. Замир «тойға шамдар» қару-жараққа сілтеме жасауы мүмкін екенін түсіндірді, ал шамдармен байланысты ең ықтимал қару – зымыран еді. Замир алдағы зымырандық шабуылды Мейрдің жақын арада келуімен байланыстырып, «Қара қыркүйек» Мейрдің ұшағын түсіруді жоспарлап отырғанын болжады. Замир Моссадтың далалық барлау офицерін Римге жіберді және Моссад офицерлерінің тобымен қалаға барды. Замир Италияның терроризмге қарсы күрес бөлімінің басшысы Дигоспен кездесіп, алаңдаушылығын білдірді. Дигос қызметкерлері телефон соғылған пәтерлерді қарап шығып, зымырандарды ұшыру туралы нұсқаулықты тапты. Түн бойы Дигос командалары Моссад офицерлерімен бірге ҰПҰ-ның белгілі пәтерлеріне рейд жасады, бірақ Мейрді өлтіру жоспарына қатысты ешқандай дәлел таппады. Таңертең, Мейрдің ұшағы келгенге дейін бірнеше сағат бұрын, Моссад агенттері мен итальяндық полиция Фьюмичино әуежайын қоршап алды. Моссад қызметкері ұшу жолына жақын жерде тұрған Fiat фургонын байқады. Агент жүргізушіге көліктен шығуға бұйрық берді. Сол кезде артқы есік ашылып, екі боевик оқ ашты. Агент оларға қарсы оқ атып, екеуін де ауыр жарақаттады. Көлікте 6 зымыран табылды. Жүргізуші жаяу қашып кетіп, агент оны қуып жетеді. Ол Моссадтың басқа патрульдік офицері жүргізген машинаны ұрлап алуға тырысқан кезде тұтқындалды. Жүргізуші көлікке салып, Моссадтың ұтқыр командалық пункті ретінде қызмет ететін жүк көлігіне апарып, қатты соққыға ұшырағаннан кейін екінші зымыран тобының қайда екенін көрсетті. Содан соң жүк көлігі солтүстікке қарай қозғалды. Үш зымыран ұшыру қондырғысы бар кафе-фургонның шатырынан шығып тұрған жері байқалды. Жүк машинасы фургонды соғып, оны аударып, ұшыру командасын қамауға алып, оларды зымырандардың салмағымен басып, фургонның бекітілген ұшырғыштарын аспаннан бұрды. Ессіз жүргізуші фургоннан тартылып алып, жол жиегіне лақтырылды, ал Дигосқа «қызықты оқиға болды, тексеріңдер» деп хабарланды. Замир палестиналық террористерді өлтіруді ойлады, бірақ олардың өлімі Голда Меирдің Папамен кездесуіне ұят келтіретінін сезді. Мюнхендегі қырғынға қатысқан террористер ауруханаға жеткізіліп, кейін Ливияға ұшуға рұқсат берілді, бірақ бірнеше айдан кейін барлығы Моссадтың қолынан қаза тапты.

A terrorist operation was planned by Black September when it learned that Israeli Prime Minister Golda Meir would be travelling to Rome to meet with Pope Paul VI in January 1973. The planned visit was placed under a regimen of strict secrecy in Israel, and news of the upcoming visit was probably leaked by a pro Palestinian priest in the Vatican Secretariat of State. Black September commander Ali Hassan Salameh began planning a missile attack against Meir's plane as it arrived in Rome. Salameh's goal was to kill not only Meir, but also key cabinet ministers and senior Mossad officers accompanying her. At the time, Salameh was negotiating with the Soviet Union, asking for safe haven, and he hoped that by the time Israel recovered from this blow, he and his men would be in the Soviet Union and out of Israel's reach. Black September smuggled several shoulder launched Strela 2 missiles to Bari, Italy, from Dubrovnik, Yugoslavia, by boat. The missiles were then smuggled to Rome and positioned around Fiumicino Airport shortly before Meir's arrival. To divert Mossad's vigilance away from Rome in the run up to the attack, Salameh planned a terrorist attack on the Israeli embassy in Bangkok, Thailand. On December 28, 1972, four Black September members took over the Israeli embassy in Bangkok, holding 12 hostages. They raised the PLO flag over the building, and threatened to kill the hostages unless 36 PLO prisoners were released. The building was surrounded by Thai troops and police. The option of a rescue operation was considered in Israel but ruled out. A rescue operation was considered a logistical impossibility, and it was also thought that as the embassy was in busy central Bangkok, the Thai government would never allow the possibility of a shootout to occur. Though their demands were not met, negotiations secured the release of all the hostages and the Black September militants were given safe passage to Cairo. Mossad found out about the plan to assassinate Golda Meir on January 14, 1973, when a local volunteer informed Mossad that he had handled two telephone calls from a payphone in an apartment block where PLO members sometimes stayed. The calls were in Arabic, which he spoke. Speaking in code, the caller stated that it was "time to deliver the birthday candles for the celebration". Mossad Director General Zvi Zamir was convinced that this was a coded order connected to an upcoming attack. Zamir had been convinced that the Bangkok embassy raid was a diversion for a larger attack, due to the participants in the raid having so easily given up, something he did not expect from a group as well trained, financed, strategically cunning, and motivated as Black September. Zamir further interpreted that "birthday candles" could refer to weapons, and the most likely one with a candle connotation was a rocket. Zamir linked the possible upcoming missile attack with Meir's upcoming arrival, and guessed that Black September was planning to shoot down Meir's plane. Zamir then sent a Mossad katsa, or field intelligence officer, to Rome, and travelled to the city with a team of Mossad officers. Zamir met with the head of DIGOS, the Italian anti terrorism unit, and laid out his concerns. DIGOS officers raided the apartment blocks from where the calls had been made, and found a Soviet instruction manual for launching missiles. Throughout the night, DIGOS teams, each accompanied by a Mossad katsa, raided known PLO apartments, but found no evidence of any plot to kill Meir. In the morning, a few hours before Meir's plane arrived, Mossad agents and Italian police surrounded Fiumicino Airport. A Mossad katsa spotted a Fiat van parked in a field close to the flight path. The agent ordered the driver to step out. The back door then flew open, and two militants opened fire. The agent returned fire, severely wounding both of them. The van was found to contain six missiles. The driver escaped on foot, and was pursued by the agent. He was captured as he tried to hijack a car driven by another patrolling Mossad operative. The driver was bundled into the car and taken to the truck that served as Mossad's mobile command post, where he revealed the whereabouts of the second missile team after being severely beaten. The truck then sped off, heading north. A cafe van with three missile launchers protruding from the roof was spotted. The truck then rammed the van, turning it over, trapping the launch team inside and half crushing them beneath the weight of the missiles, and turning the van's fixed launchers away from the sky. The unconscious driver was pulled from the van and tossed to the side of the road, and DIGOS was alerted that there had been "an interesting accident they should look into". Zamir briefly considered killing the Palestinian terrorists, but felt that their deaths would serve as an embarrassment to Golda Meir's audience with the pope. The terrorists, who had been involved in the Munich massacre, were taken to the hospital and eventually allowed to fly to Libya, but within months, all were killed by Mossad.

Басқа исраилдіктер мен халықаралық лауазымды адамдардың өлтірілуі

Күдікті ізраилдік барлау агенттері атылып, қаза тапты, сондай-ақ Вашингтондағы ізраилдік шенеунік те қаза тапты. 1973 жылы сәуірде Римде «Қара қыркүйек» күдіктісі «Эль Ал» қызметкері Витторио Оливарес атып өлтірілді. 1973 жылғы 1 шілдеде Шеви Чейсте (Мэриленд штаты) Израильдің АҚШ-тағы әскери атташесі полковник Йосеф Алон қастандыққа ұшырады. Алонды өлтірген адам ресми түрде анықталған жоқ, ал ФБР қылмыскерлерді анықтауға сәтсіздікке ұшырап тергеуді тоқтатты, бірақ қастандықтың артында «Қара қыркүйек» тұрғанын болжады. Фред Бертон, АҚШ Мемлекеттік департаментінің дипломатиялық қауіпсіздік қызметінің терроризмге қарсы күрес бөлімінің бұрынғы орынбасары және Stratfor жеке барлау және консалтингтік фирмасының вице-президенті тергеу жүргізіп, Алонды өлтірген адам 2011 жылы Моссад өлтірген «Қара қыркүйек» операторы болды деген қорытындыға келді. Лондондағы Израиль елшілігінде жұмыс істейтін ауыл шаруашылығы кеңесшісі Ами Шахори 1973 жылғы 19 қыркүйекте «Қара қыркүйек» ұйымының қолынан қаза тапты. «Қара қыркүйек» Израильге тікелей емес, бірнеше шабуылдар жасады, оның ішінде Хартумдағы Сауд Арабиясы елшілігіндегі батыс дипломаттарын ұстап алу (қараңыз: 1973 жылғы Хартумдағы дипломатиялық қастандықтар), бірақ 1974 жылғы желтоқсанда «Әл-Фатах» ұйымы бұл топты ресми түрде таратып жіберді.

Арабтардың реакциясы

1972 жылдың қазанынан 1973 жылдың басына дейінгі алғашқы қастандықтар палестиналық шенеуніктердің арасында алағайлық тудырса, араб әлемін шын мәнінде дүрліктірген – 1973 жылдың сәуіріндегі Ливанға жасалған шабуыл, "Жастар көктемі" операциясы болды. Операцияның батылдығы, сондай-ақ Ясир Арафат, Әбу Ияд және Али Хасан Салама сияқты жетекші тұлғалардың шайқас ошағынан небары бірнеше метр қашықтықта болғандығы, Израильдің кез келген жерде, кез келген уақытта шабуылдауға қабілетті деген сенімді нығайтты. Бұл халық арасында қайғыға бойлауға әкелді. Шабуылдың құрбандарының жерлеу рәсіміне Бейрут көшелеріне жарты миллионнан астам адам жиналды. Бұл операциядан кейін кейбір радикалды емес араб үкіметтері палестиналықтарға Израиль мақсаттарына қарсы шабуылдарды тоқтатуға қысым көрсетуді бастады және егер олар шабуылдар кезінде өздерінің паспорттарын пайдаланса, палестиналықтарға қолдау көрсетуден бас тартатындарын мәлімдеді. Осының салдарынан, кейбір палестиналық белсенділері іздеулі іздеуге түсіп, жалған израильдік құжаттарды қолдана бастады.

Сын

2005 жылы жарық көрген «Кері соққы» атты кітабында автор Аарон Клейн өзінің кітабының негізгі бөлігін Моссадтың қастандық операцияларына қатысқан негізгі офицерлерімен сирек кездесулерге негіздегенін айтады. Ол Моссадтың соққыға ұшырағандардың арасында тікелей қатысы бар тек бір адамды анықтағанын мәлімдейді. Сол адам – Атеф Бсейсо, ол 1992 жылы Парижде қаза тапты. Клейн алғашқы қаза тапқан палестиналық Ваэль Звайтер туралы барлау мәліметтерінің «расталмағанын және дұрыс тексерілмегенін» айтады. Ол «Кері көріп, оның өлтірілуі қателік болғанын түсінемін» дейді. Мюнхеннің нақты жоспарлаушылары мен орындаушылары Шығыс блогы мен Араб әлемінде күзетшілерімен бірге жасырынғанын, Израильдің оларға жете алмайтынын атап көрсетеді. Қаза тапқандардың көп бөлігі Батыс Еуропа бойынша қорғаныссыз серуендеп жүрген маңызды емес палестиналықтар еді. «Израильдің қауіпсіздік қызметкерлері бұл өлгендер Мюнхенге жауапты деп мәлімдеді; ҰФҰ-ның (PALO) мәлімдемелері оларды маңызды тұлғалар етіп көрсетті; сондықтан Моссадтың қалауынша өлім жазасын орындауға қабілетті деген беделі арта түсті». Клейн операцияның Мюнхендегі қылмыскерлерді жазалау ғана емес, сонымен қатар болашақ террористік актілерді болдырмау мақсатында жүргізілгенін жазады. «Екінші мақсат үшін, бір өлтірілген ҰФҰ (PALO) оперативтігі екіншісімен бірдей еді». Клейн жоғары лауазымды барлау көзінен цитата келтіреді: «Біздің қанымыз қайнап тұрды. Біреудің кінәлі екендігі туралы ақпарат келгенде, біз оны үлкен лупамен тексермедік». Қара қыркүйектің жетекшісі Әбу Иядты да Израиль өлтірмеген, бірақ ол 1991 жылы Тунисте Әбу Нидал ұйымы тарапынан өлтірілді. Бұрынғы Моссад басшысы Цви Замир 2006 жылы берген сұхбатында Израильдің Мюнхенге тікелей жауаптыларға қарағанда «Еуропадағы террористік ұйымдардың инфрақұрылымын» жоюға көбірек қызығушылық танытқанын айтты. «Бізде алдын алу шараларын қабылдаудан басқа жол қалмады». Кампания жалғасқанда Мюнхенде қаза тапқан спортшылардың туыстары хабардар етіліп отырды. Саймон Рив кейбіреулердің өзін ақталуға жеткендей сезінгенін, ал басқалары, оның ішінде фехтовальщик Андре Спитцердің әйелі, екіұшты сезімде болғанын жазады. Моссад агенты Барух Коэннің әйелі бұл операцияны, әсіресе күйеуін өлтіргендерге қарсы бағытталған қосымша операцияны, қорқынышты деп сипаттады. Бұл Моссадтың 1973 жылғы Йом Киппур соғысының ескерту белгілерін байқамауына әкеп соқты, бұл Израильдің қорғанысын дайындықсыз ұстады.

In his 2005 book Striking Back, author Aaron J. Kleinwho says he based his book in large part on rare interviews with key Mossad officers involved in the reprisal missionscontends that Mossad got only one man directly connected to the massacre. The man, Atef Bseiso, was killed in Paris in 1992. Klein goes on to say that the intelligence on Wael Zwaiter, the first Palestinian to die, was "uncorroborated and improperly cross referenced. Looking back, his assassination was a mistake." He elaborates, stating that the real planners and executors of Munich had gone into hiding along with bodyguards in the Eastern Bloc and Arab world, where Israel could not reach them. Most of those killed were minor Palestinian figures who happened to be wandering unprotected around Western Europe. "Israeli security officials claimed these dead men were responsible for Munich; PLO pronouncements made them out to be important figures; and so the image of Mossad as capable of delivering death at will grew and grew." The operation functioned not just to punish the perpetrators of Munich but also to disrupt and deter future terrorist acts, writes Klein. "For the second goal, one dead PLO operative was as good as another." Klein quotes a senior intelligence source: "Our blood was boiling. When there was information implicating someone, we didn't inspect it with a magnifying glass." The leader of Black September, Abu Iyad, was also not killed by Israel, although he was assassinated in 1991 in Tunis by the Abu Nidal Organization. Former Mossad chief Zvi Zamir countered this in an interview in 2006, when he said that Israel was more interested in striking the "infrastructure of the terrorist organizations in Europe" than those directly responsible for Munich. "We had no choice but to start with preventive measures." As the campaign continued, relatives of the athletes killed at Munich were kept informed. Simon Reeve writes that some felt vindicated, while others, including the wife of fencer Andre Spitzer, felt ambivalent. The wife of assassinated Mossad agent Baruch Cohen called the operation, especially a side operation directed against those who had murdered her husband, sickening. This led Mossad to miss the warning signs of the 1973 Yom Kippur War, which caught Israeli defenses by surprise.

Танымал мәдениетте

1984 жылы жарық көрген «Кек» кітабында канадалық журналист Джордж Джонас Израильдің жазалау жасағының оқиғасын өзін бұрынғы Моссад агенті және жасақтың жетекшісі деп таныстырған Авнердің көзқарасымен баяндайды. Кейіннен Авнердің Нью-Йоркте жеке тергеу агенттігін басқаратын израильдік Юваль Авивтің псевдонимі екені айтылды. Алайда, Джонас Авивтің «Кек» кітабының авторы екенін жоққа шығарады, бірақ кітап Джонас жүргізген фактчекингтен басқа тәуелсіз түрде тексерілген жоқ. Джонас RCMP қауіпсіздік қызметінің бұрынғы бас директоры Джон Старнске сілтеме жасайды, ол оның дереккөзінің негізгі оқиғасына сенеді дейді. «Құдайдың қаһары» операциясына қатысқан бірнеше бұрынғы Моссад офицерлері британдық журналистерге Юваль Авивтің оқиғалар туралы айтқандарының дұрыс емес екенін мәлімдеді. 1984 жылы жарық көргеннен кейін кітап Ұлыбританияда көркем және көркем емес бестселлерлер тізіміне енді. Кітап жарық көргеннен бері «Кек» негізінде екі фильм түсірілді. 1986 жылы Майкл Андерсон HBO телеарнасы үшін «Гидеонның қылышы» фильмін түсірді. Стивен Спилберг 2005 жылдың желтоқсанында «Мюнхен» атты тағы бір фильмді шығарды. Екі фильмде де Юваль Авивтің «Авнер» псевдонимі қолданылып, оның айтқандарына белгілі бір дәрежеде шығармашылық еркіндік берілген.