Кіріспе

Югославиялық марксистік теоретик Гайо Петрович (12 наурыз 1927 – 13 маусым 1993) Югославия Социалистік Федеративтік Республикасындағы марксистік гуманистік «Праксис» мектебінің маңызды теоретиктерінің бірі болды. «Праксис» журналының редакторы болып журнал жабылғанға дейін үздіксіз қызмет еткен жалғыз адам осы Гайо Петрович болды. Милан Кангрга оны 1960-1970 жылдары марксистер мен Шығыс және Батыс философтарының бас қосып талқылау орны болған Корчула жазғы мектебін ұйымдастырушы деп есептейді.

Өмірбаян

Петрович 1927 жылғы 12 наурызда Серб, хорват және словен Корольдігінің Карловац қаласында дүниеге келген. Загреб университетінде философияны оқыды. 1946 жылдан 1948 жылға дейін ол алмасу студенті ретінде Кеңес Одағында болып, Иосиф Сталиннің философиялық ойды қысымға алғанын мойындады. Содан кейін Югославияға оралып, оқуын аяқтады және 1956 жылы Загреб университетінде Георгий Плехановтың философиялық көзқарастарына арналған диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды. 1950 жылдан бастап осы университете зейнеткерлікке шыққанға дейін логика және философия теориясын оқытты. 1963-1964 жылдары Хорват философиялық қоғамының төрағасы болды. 1964 жылы Югославия философиялық қоғамының президенті болып сайланды. Петрович 1950-ші жылдардың басынан бастап сталиндік философиялық тезистерді сынаған Югославияның жетекші тұлғаларының бірі болды. 1960 жылдардың басында оның философиялық көзқарастары жас Карл Маркстің философиялық еңбектеріне негізделген марксизмді түсіндіруге қарай дамыды. Бұл сол кездегі Югославия саяси кеңістігінде басым болған өзін-өзі басқару социализмінің шығармашылық ағымына сәйкес келді. Алайда, Югославия Коммунистер Лигасының догматикалық идеологиясын үздіксіз сынауы ашық қақтығысқа әкелді. 1968 жылы Петрович ашық түрде студенттік наразылықтарды қолдады, бұл 8 маусымда Загреб университетінің партия комитетінің отырысында партиядан шығарылуына себеп болды. Петровичтің таңдамалы еңбектері 1986 жылы төрт томдық болып жарық көрді. 2001 жылы Загребте "Реальность и критика" атты мақалалар жинағы жарық көрді. Петрович 1993 жылғы 13 маусымда қайтыс болды.

Философиялық көзқарастар

Петрович Маркстің философиялық көзқарастарын диалектикалық материализм деп түсіндіруге қарсы шығып, Маркстің философиясы – қазіргі адамдық емес әлемді революциялық түрде өзгерту мүмкіндігін ойлайтын революция туралы ой-пікір екенін қатысты түрде айтты.