Жан Жак Лекё: Құпия архитектура және суреттердің тарихы

Кіріспе

Жан Жак Леку (14 қыркүйек 1757 – 28 наурыз 1826) – француз суретші және архитектор.

Өмір

Лекеу Руан қаласында дүниеге келді және Парижге оқуға стипендия алды. Француз төңкерісінен кейін оның сәулетшілік мансабы дамымады. Ол «Азаматтық сәулет» атты кітапты дайындаумен айналысты, ол жариялануға арналған еді, бірақ ешқашан басылмады. 1815 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін ол геодезист және картограф болып жұмыс істеді. Лекеу қазір Француз төңкерісіне дейінгі кезеңде қалыптасқан «көрнекі сәулет» кезеңінің бір бөлігі саналады. Бұл École des Beaux Arts ұйымдастырған ірі конкурстарға тікелей әсер етті. Бұл конкурстар бюджеттік шектеулерге қарамастан, масштабты ғимараттарды ұсынуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, нақты әлеммен байланысы шамалы және «қағаз сәулеті» ретінде қалған көптеген әсерлі және алып ғимараттардың жобалары пайда болды. Осы жанрдың өкілдері – Клод Николас Леду, Этьен Луи Булье және Антуан Водоер. Олардың көпшілігі, Лекеу сияқты, салынған ғимараттарынан гөрі салынбаған жұмыстарымен танымал. Оның көптеген суреттерін Франция Ұлттық кітапханасында табуға болады. Олардың кейбіреулері порнографиялық сипаттағы және кітапхананың «тозағында» сақталады. Олардың арасында ассириялық бұқа пішіндес сиыр қорасы, жыныстық қатынастағы жұп бейнеленген «Махаббат гамағы» деп аталатын эротикалық бақ, готикалық киіз үй ішіндегі приапикалық фонтан және өзін-өзі суреттеген екі картина бар. Бұл суреттердің көпшілігі 1986 жылы Дубойдың кітабында қайта жарияланды. Соңғы кезде 2018 жылдың желтоқсан айында Париждегі Музей дю Петит-Паласта көрме өтті. Лекеудің тарихын зерттеу терең ойларға жетеледі. Оны 20 ғасырдың ортасында австриялық тарихшы Эмиль Кауфманн ғана қайта ашты. Кауфманн Лекеуді Булье мен Леду сияқты «революциялық сәулетші» деп санады, бірақ бұл атауды сақтықпен қолдану керек: оның кейбір суреттері төңкерісшіл идеяларға симпатия білдірсе де, оның көзқарастары әлеуметтік және саяси өзгерістермен бірге дамыған сияқты. Дегенмен, Лекеуге арналған алғашқы монография 1986 жылы ғана архитектор және сәулет тарихшысы Филипп Дюбой жазды. Бұл пионерлік жұмыс Лекеудің жұмысының бір бөлігі Марсель Дюшанның қатысуымен жасалған қасақана манипуляцияның нәтижесі деген даулы пікірді ұсынады. 1987 жылы сәулет теориясы мен тарихын зерттеуші Жозеф Райкверт Дюбойдың кітабына жазған шолуында оның ғылыми негіздемесінің әлсіздігін атап өтті, ол фактілерді, қиялдарды, теңеулерді және тексеруге келмейтін болжамдарды араластырды. Элиза Боэридің айтуынша, «Дюшанның Ұлттық кітапханадағы Лекеу мұрасын манипуляциялауға қатысқандығы туралы болжамдар қазірде қиялға айналды». Американдық өнер тарихшысы және сыншысы Джеймс Элкинс бұл жалғандық деп санайды. Лекеу мен сюрреализм арасындағы байланыс туралы түсініксіздік бар. Ретроспективті көзқарас бізді Лекеудің кейбір суреттерін Де Кирико, Магритт немесе Дельво картиналары арқылы қарауға итермелейді. Бірақ Андре Бретон мен оның достарының, тіпті Марсель Дюшанның жазбаларына жүгінсек, Лекеуге деген құрметтің ешқандай іздерін табу қиын, оны осы көркемдік қозғалыстың алғашқы тарихшылары да есімдеріне алмады. Лекеу 1826 жылы Парижде қайтыс болды.

Lequeu was born in Rouen, and won a scholarship to go to Paris. Following the French Revolution, his architectural career never took off. He spent time preparing the Architecture Civile, a book intended for publication, but which was never published. He became a civil servant working as a surveyor and a cartographer until his retirement in 1815. Lequeu is now considered part of the period of "visionary architecture" which developed in the period leading up to the French Revolution. This was directly influenced by the great competitions organised by the École des Beaux Arts. These competitions encouraged entries comprising massive buildings unfettered by budgetary constraints. This resulted in scores of designs for vast and impressive buildings which had little connection with the real world and remained "paper architecture". Architects of this genre include Claude Nicolas Ledoux, Étienne Louis Boullée, and Antoine Vaudoyer; most of these, like Lequeu, are more famous for their unbuilt works than for buildings actually constructed. Most of his drawings can be found at the Bibliothèque nationale de France. Some of them are pornographic and are kept in the Enfer of the library. They include a cow barn in the shape of an Assyrian bovine; an erotic garden folly called the Hammock of Love, replete with a copulating couple; a priapic fountain in a Gothic tabernacle and two self portraits in drag. Most of these drawings have been reproduced in Duboy's book in 1986. More recently, an exhibition took place at the Musee du Petit Palais (Paris) in December 2018. Lequeu's historiography has led to a deep reflection. It was only at the middle of the 20th century that he was rediscovered by the Viennese historian Emil Kaufmann. Kaufmann saw in Lequeu a "revolutionary architect" as well as Boullée and Ledoux, but this epithet must be used with caution: although some of his drawings express sympathy for Revolutionary ideas, his views seem to have evolved in line with social and political changes. It was not until 1986, however, that the first monograph devoted to Lequeu was published, written by architect and architectural historian Philippe Duboÿ. This pioneering work takes the controversial view that Lequeu's work is partially the result of a deliberate manipulation involving Marcel Duchamp. As early as 1987, the theorist and historian of architecture Joseph Rykwert, in a review of Duboÿ's book, underlined the weakness of his scientific justification which mixed fact, fiction, fancy, incongruous comparisons and the most unverifiable conjectures. According to Elisa Boeri, “Assumptions that Duchamp contributed to the possible manipulation of Lequeu's legacy at the National Library now appear to be chimerical”. American art historian and art critic James Elkins considers that this is a deliberate hoax. There is ambiguity surrounding the relations of Lequeu to Surrealism. A kind of retrospective illusion could lead us to see several of Lequeu's drawings through the prism of the paintings by De Chirico, Magritte or Delvaux. But if we refer to the writings of André Breton and his friends, and even to those of Marcel Duchamp, it is very difficult to find any trace of admiration for Lequeu, who is not mentioned either by the first historians of this artistic movement. Lequeu died in Paris in 1826.