Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аномальді базальды метаболизм жылдамдығы – жоғары немесе төмен базальды метаболизм жылдамдығын (BMR) көрсетеді. Оның себептері көптеген, олар физиологиялық (ағзаның қалыпты қызметінің бір бөлігі) және патологиялық (қайсымда бір аурумен байланысты) сипатта болады.
Abnormal basal metabolic rate refers to a high or low basal metabolic rate (BMR). It has numerous causes, both physiological (part of the body's normal function) and pathological (associated with disease).
Физиологиялық
Бейтабиғи базальды метаболизм міндетті түрде аурудың белгісі емес; көптеген физиологиялық факторлар жасушалық метаболизмінің белсенділігіне әсер ете отырып, базальды метаболизм жылдамдығын (BMR) өзгерте алады. Мысалы, еркектерде әйелдерге қарағанда BMR жоғары болуы мүмкін, ал әйелдерде жүктілік немесе бала емізу кезеңінде BMR қалыпты емес деңгейге жете алады. Адамның BMR жасына байланысты күрт өзгереді: нәрестелер мен балалардың BMR әдетте өсу үшін қажетті деңгейде жоғары болады, ал егде жастағы адамдарда BMR төмендейді. Метаболизм жылдамдығы ұйқы кезінде төмендесе, жаттығу кезінде артады, сондай-ақ, жүйелі түрде жаттығу жасайтындардың BMR, отырық тіршілік салғандарға қарағанда жоғары болады. Сыртқы орта температурасы да әсер етеді: BMR ыстық және суықта да артады.
An abnormal basal metabolic rate is not necessarily indicative of disease; a number of physiological factors can alter the BMR by influencing cellular metabolic activity. For instance, males are more likely than females to have a high BMR, and in women, the BMR may rise to abnormal levels during pregnancy or lactation. An individual's BMR varies greatly with age: infants and children typically have a high BMR, required for growth, while the elderly have a low BMR. The metabolic rate also decreases during sleep and increases in exercise, and individuals who exercise regularly have a higher BMR than those who are sedentary. Environmental temperature also has an effect: the BMR is increased in both heat and cold.
Патологиялық
ТМР-нің жоғары болуына жиі кездесетін патологиялық себеп – дене температурасының көтерілуі, себебі дене температурасының артуы жасушалық метаболизм реакцияларының жылдамдығын арттырады. Дене температурасының әр градус Фаренгейт бойынша жоғарылауы үшін ТМР 7 пайызға артады деп есептеледі. Қалқанша безінің аурулары да ТМР-ға айқын әсер етеді, өйткені қалқанша безі гормондары жасушалық метаболизмнің жылдамдығын реттейді. Қалқанша безі гормондарының өндірісінің артуымен сипатталатын гипертиреоз – ТМР-ді жоғарылатады, ал қалқанша безі гормондарының жетіспеуінен туындайтын гипотиреоз – ТМР-ді төмендетеді. Ұзаққа созылған бұзық тамақтану ТМР-де бейімделу өзгерісін тудырады; бұл организмге тамақ мөлшерінің өзгеруіне жауап ретінде тұрақты дене салмағын сақтауға көмектеседі. Ұзаққа созылған тоңсу ТМР-ді төмендетеді, ал ұзаққа созылған артық тамақтану ТМР-ді арттырады. Кейде қатерлі ісіктер ТМР-дің артуына себеп болуы мүмкін, себебі ісіктер құралайтын қатерлі ісік жасушаларының метаболизмі жоғары деңгейде болады.
A common pathological cause for a high BMR is fever, since a rise in body temperature increases the rate of cellular metabolic reactions. It is estimated that for every degree Fahrenheit of rise in body temperature, the BMR increases by 7 percent. Thyroid disease also has a marked effect on BMR, since thyroid hormones regulate the rate of cellular metabolism. Hyperthyroidism—in which there is an increase in the production of thyroid hormones—leads to a high BMR, while hypothyroidism—in which thyroid hormones are depleted—causes a low BMR. Prolonged periods of abnormal nutrition cause an adaptive change in BMR; this helps the body to maintain a stable body weight in response to the change in food supply. In prolonged malnutrition, the BMR declines, while in prolonged overnutrition, the BMR is increased. Cancer sometimes causes an increase in BMR, perhaps because the cancer cells that form tumors have a high level of metabolic activity.