Кіріспе

Фан Брайхиниог (801,7 м) – Уэльстің Поуис аймағындағы тау.

Фан Брайхиниог – Оңтүстік Уэльстегі Брекон-Биконс ұлттық паркіне қарасты Қара тау (Y Mynydd Du) аймағындағы ең биік шың (теңіз деңгейінен). Шыңында және жардың шетінде тригонометриялық нүкте орналасқан, ал жақын маңда ішкі орындығы бар тас баспана бар. Тау тарихи Брекнокшир графтығының (қазіргі Поуис кеңесі аймағының бөлігі) ішінде орналасқан, осы графтық тауға Уэльс атауын берген. Солтүстік-батысқа қарай жота бойымен саммиттен бір километрден аз жерде орналасқан қосалқы шың (Фан Фол) – көршілес Кармартеншир графтығының ең биік нүктесі. Фан Брайхиниог сонымен қатар 2005 жылы аймақтың геологиялық мұрасын мойындау үшін белгіленген Fforest Fawr Геопаркының құрамына кіреді. Ауа райы ашық болғанда, солтүстікке қарай жатқан кең дала мен ашық жерлердің көрінісі әдемі, бұл алқаптың оқшауланған екенін көрсетеді, әсіресе шығысқа қарай орналасқан, көбірек танымал Пен-и-Фан алқабымен салыстырғанда.

Қол жеткізу

Бейконс жолы – Лланддеусанттан оңтүстік-батысқа қарай созылатын, ұзақ қашықтықты жаяу жүруге арналған белгіленген жол. Ол саммит жотасымен өтеді, содан кейін саммиттың шығысында орналасқан Ллин-и-Фан-Фавр көлінің оңтүстік жағына төмен түседі, одан әрі оңтүстік-шығыстағы Аберкрафқа қарай жалғасады. Жол бірнеше торф батпақтарынан өтеді, бірақ көп жерде жаяу жүргіншілерді ылғалдан қорғау үшін тас төселген жолдар салынған. Жарға төмен қарай бірқалыпты еңіспен түсетін тас баспалдақ бар. Оны табу оңай, және ауа райы ашық болғанда аяқ асты құрғақ болады. Жол кішірек мұздық көл Ллин-и-Фан-Фахтың үстінен Пикс-Дю және Ваун-Лефритке дейін жетеді. Фан-Фоэл және осы екі шың Кармартен Ван деп аталады, себебі олар Кармартенширге жатады, ал Кармартенширдің Поуиспен шекарасы Фан-Фоэлде орналасқан.

Геология

Фан-Брайхиниог девон кезеңінде шөгіндірген Ежелгі Қызыл құмтастың қоңыр тастар формациясының құмтастары мен сазды тақтатастарынан құралған. Оның шыңы мен оңтүстік беткейлері жоғары/соңғы девон дәуіріне жататын үстіңгі Плато Бедс формациясының берік құмтастарынан қалыптасқан. Шыңның төменгі жағындағы шағын аңғар солтүстікке қарай Уск өзеніне құяды. Оңтүстік беткейлері Афон Трч өзеніне, ал шығыс беткейлері Тау өзеніне ағып түседі. Таудың кең батқылық аймақтарына байланысты жергілікті топырақтар жұқа және қышқыл. Шыңдағы жоғары жауын-шашын мөлшеріне байланысты өсімдіктер құрамында ұзын сабақты шөп, мақта шөп, көкжидек, қалампыр және көптеген түрлі еліктер кездеседі. Еңіс ақырында оңтүстікте карст ландшафтында жататын карбон әктасымен бірігеді.

Фан-фол

Негізгі шыңның солтүстік-батысында Фан Фол деп аталатын айқын қосалқы шың орналасқан. Ол теңіз деңгейінен биіктікте Кармартеншир графтығының ең жоғары нүктесі (аумақтың ең биік жері) болып табылады. Бұл шың, таудың тіктеу беткейінен ілгері созылып, қатардың ең солтүстік бөлігін құрайды және бүкіл қатардағы айқын нұсқаулық белгі болып табылады. Жардың үстінен ашылатын панорамалық көріністе төмендегі жазық даланың кең көрінісі бар, және бұл көрініс негізгі шыңнан қарағанда шығыс және батысқа қарай ашық болғандықтан одан да кең. Шыңнан төмендегі жазық далаға дейін анық жаяу жол түсіп кетеді. Тау жотасының батысында Ваун Лефрит және Пикс Ду деген екі байланысты шың бар.

Археология

Фан-Фоль тауының басында қола дәуіріне жататын жерлеу обасы бар, ол 2002–2004 жылдары қазылып, нәтижелері 2014 жылы Archaeologia Cambrensis журналында жарияланды. Дөңгелек обаның диаметрі шамамен 16 метр (шамамен 52 фут) құрады және ол қатты эрозияға ұшыраған, құрылыстан алынған тастар жергілікті жаяу жүргіншілермен орталық обаны салуға қолданылған. Обаны қазу барысында онда екі бөлек жерлеу орындары бар екені анықталды, олардың орталық жерлеуі таспен қаланған қоршауда ересек әйел мен екі баланың күйген сүйектері табылды, радиокөміртектік талдау бойынша бұл шамамен 2000 ж.б.д. кезеңіне жатады. Обаның астындағы жер беті шамамен 2300 ж.б.д. кезеңіне датирленді. Қоршауда сынық керамикалық ыдыс табылған, ол Бекер мәдениетінің стилінде безендірілген, сондай-ақ шақпақ пышақ та болған. Екінші жерлеу осыдан сәл кейінірек жасалған, онда сирек кездесетін белбеу ілгіші бар, жағасы сынған құмыра табылды, бұл бай адамның жерленгенін көрсетеді. Алғашқы қоршаудан мейбуы гүлдерінің қалдықтары табылды, бұл күйген сүйектермен бірге қойылған гүлдесте болуы мүмкін. Қоршаудың үстін жабатын үлкен тас қақпақ обаның қазіргі күйінде қалпында қалды (2015 жылғы қазан айына дейін). Сыртқы шекара тастары әлі де көрініп тұр, бұл обаның қалай салынғанын көрсетеді. Пэн-и-Фан мен Корн-Дю тауларының шыңдарындағы ерте қола дәуіріне жататын обалармен үлкен ұқсастық бар, олардың ішкі қоршаулары мен сыртқы шекара тастары да көрініп тұр. Обаның астындағы топырақтың гүлденуін талдау Фан-Фоль тауының шыңында оба салынғанға дейін шөптік өсімдіктер басым болғанын көрсетті, ал төменгі беткейлерде бұталы жаңғақ және емен ағаштары көп болған аралас орман өсіп тұрған. Топырақта көмір де табылды, бұл топырақты өңдеуді жақсарту үшін өртеуді немесе Брекон маяктарының атымен ұсынылғандай, жергілікті жерде отты маяк ретінде пайдалануды білдіруі мүмкін. Пэн-и-Фан мен Корн-Дю таулары шамамен 15 миль (24 км) қашықтықта көкжиекте көрінеді. Британдық қола дәуірінде жоғары жерлерде кеңінен қоныстану мен егіс шаруашылығының дамуына байланысты климат қазіргіден жылырақ болған.

Жабайы табиғат

Бұл аймақта көптеген түрлі құстар бар, олардың ішінде қызыл желкен, жалпаққұйрық бүркіт, қызылқұйрық, қара қарға, қара қарасұңқар және көкқұйрық сияқты ең көп кездесетін түрлер бар. Қызылқұйрық пен жалпаққұйрық бүркіт кеңінен таралған, бірақ қара қарасұңқар жоғары таулармен шектелген. Жақсы ауа райында үлкен құстарды төмендегі шатқалдан (cwm) шығатын жылу ағындарымен немесе жоғары көтерілетін ауа ағындарымен ұшып бара жатқанда көруге болады, кейде топтап, әсіресе жалпаққұйрық бүркіттерде. Қанатты аңдарға қызылқайың, бөдене және фазан жатады, бірақ қазір тауларда аң ауру азайып барады. Сондықтан, жыртқыш құстар басқа таулы аймақтардағыдай (әсіресе Пеннинде) қуғынға түспейді және осыған байланысты жақсы өркендейді. Қызыл желкен бұл аймақта ондаған жылдар бойы қуғын-сүргіннен аман қалды және RSPB сияқты ұйымдар жүргізген науқандардың арқасында Англия мен Уэльстің көп бөлігін қайта мекендеді.