Ориноко крокодилі: Сипаттама және қорғау статусы

Кіріспе

Бауырымен жорғалаушылардың түрі

Түрлер қорабы
| fossil range = Кейінгі Плейстоцен – Қазіргі заман,
| name = Ориноко крокодилы
| image = Orinoco Crocodile.jpg
| image caption = Венесуэланың Лос Льянос аймағындағы Ориноко крокодилы
| status = CR
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| status2 = CITES A1
| status2 system = CITES
| status2 ref = бірақ мұндай өлшемдер қазіргі кезде кездеспейді, көбінесе қабылданған максималды өлшем. Күні бүгін ірі аталықтарының ұзындығы және салмағы жете алады, ал аналықтары айтарлықтай кішкеней, ең ірісінің салмағы шамамен болады. Жыныстық диморфизм басқа крокодилдерге қарағанда осы түрде осыншалықты айқын емес. Түсі тіпті ересектерде де ашық. Ориноко крокодилының биологиясы жабайы табиғатта нашар зерттелген, себебі оның популяциясы аз. Оның негізгі тамағы балықтан тұрады, сонымен қатар мүмкіндігі келгенде басқа да жануарларды жейді, нәтижесінде ол көптеген түрлерді жейтін жыртқыш. Ориноко крокодилы – ең ірі жыртқыш, ол әртүрлі құстар, сүтқоректілер мен бауырымен жорғалаушыларды, кейде каймандарды да жейді. Жергілікті тұрғындар крокодилдердің жергілікті балықтарды қырып салуына наразылық білдіреді, бұл жалпы пікірге қарсы келеді. Өлшеміне қарамастан, Ориноко крокодилы адамдарға сирек қауіп төндіреді, дегенмен бірнеше хабарламалар бар. Көбею маусымы құрғақ мезгілде, су деңгейі төмен болғанда болады. Ориноко крокодилдері Нил және өзендік крокодилдер сияқты құмға ұя салады, жұмыртқаларын құмға көмеді. Аналықтары ұяларын және балаларын бірнеше жыл бойы қорғайды.

Таксономия

Крокодилус туысы, әдетте, Африкада пайда болып, Оңтүстік-Шығыс Азия және Америкаға қарай тараған. Филогенетикалық деректер Крокодилустың ең жақын туысы, Мадагаскардың жойылған Voay-дан шамамен 25 миллион жыл бұрын, Олигоцен/Миоцен шекарасында бөлініп шыққанын көрсетеді. Төменде Ли мен Ятстың 2018 жылғы зерттеуіне сүйенген кладограмма келтірілген, ол морфологиялық, молекулалық (ДНК тізбегі) және стратиграфиялық (тас жасы) деректерді бірдей қолданды. Бұл зерттеу 2021 жылы Хеккала және авторлар тобының жойылған Voay-дан алынған ДНК-ны пайдаланған палеогеномикалық зерттеуімен толықтырылды. Бір жеке данасы өлшенген және салмағы анықталған крокодилдің тістеу күші құрады.

Өлшемі

Ориноко крокодилы – ең ірі тірі бауырымен жорғалаушылардың қатарында, сонымен қатар Америкадағы ең ірі жыртқыш. Оны Америкадағы ең үлкен крокодил деп айтуға болады; американдық крокодилдер, қара каймандар және американдық аллигаторлар ұқсас өлшемдерге жақындасса да, Ориноко крокодилы олардан сәл ұзын болуы мүмкін (немесе бұрынғы сау кезде болған). Мүмкін болатын ең үлкен өлшемдерін ескере отырып, Ориноко крокодилы тұз су крокодилы мен Нил крокодилінен кейін үшінші ең ірі нағыз крокодил ретінде саналады (ол Нил крокодиліне жақын, бірақ олардың таралған аймақтары айтарлықтай ерекше), сонымен қатар гариалдан кейін барлық қазіргі крокодилдердің арасында төртінші орынды алады, бірақ қазіргі Ориноко крокодилдері осы түрлермен бәсекелесе алатынын көрсетуге жеткілікті мәлімет жоқ. Егер адамдар аулап қысқарта алмаса, ересек еркектер өмір бойы өсіп, оңай ұзындығына жетеді, ал ірі үлгілерде салмағына дейін жетеді, ал әйелдер күтілетін өлшемнен асып, кейде ұзындығынан да асып түседі. Гиннес рекордтары бойынша, олар зерттей алған ересектердің орташа ұзындығы болды және тікелей табылған ең үлкен үлгісі болды. Тарихи жазба бойынша ең үлкен үлгі 1800 жылы атып түсірілді және шамамен өлшенді, бірақ дерек көзі сенімді саналса да, өкінішке орай, осы үлгінің растамасы жоқ. 20-шы ғасырда терісі үшін кеңінен ауланғандықтан, мұндай алыптар қазір жоқ, ал қазіргі Ориноко крокодилдерінің ұзындығыдан аспайтыны хабарланды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түр тек Венесуэла мен Колумбиядағы Ориноко өзенінің алабында таралған. Олар Тринидад аралында да кездесетіні туралы хабарлар бар, бірақ бұл расталмаған, ал куәгерлер сирек кездесетін түрді американдық крокодилмен шатастырған болуы мүмкін. Бұрын бұл крокодил тропикалық орманнан Анд тауларының етегіндегі өзендерге дейін, өзен жағалауларының кең аумағында мекендеген деп есептелген. Бүгінде бұл түр Льянос саваннасымен және оған байланысты маусымдық тұщы су өзендерімен шектелген. Олардың тамағына бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер кіреді. Бас сүйегі созылған болса да, мұрны кең, бұл олардың көптеген түрлі тамақпен қоректелетінін көрсетеді. Жасы ұлғайған сайын, ересек аталықтардың мұрны кеңейе түседі, бұл басқа ірі крокодил түрлерінде байқалатындай, ірірек жемді аулауға бейімделуімен байланысты болуы мүмкін. Олар суда да, құрлықта да аң аулайды. Үлкен ересек крокодилдердің құрлықтағы жеміне маймылдар, бұғылар, құстар, басқа сойылдар, үй жануарлары, тіпті кейде басқа ірі жыртқыштар да кіруі мүмкін. Адамдарға шабуыл жасағандары туралы хабарлар бар, бірақ түрдің өте аз саны мен адам қоныстарынан оқшауланғандығы ескерілгенде, бүгінде мұндай оқиғалар сирек кездеседі. Тарихи деректерде шабуылдар жиі болған, ал 1800 жылы аймаққа сапар шеккен Александр фон Гумбольдтқа жергілікті тұрғындар Ориноко крокодилдері жылына екі-үш адамды өлтіретінін айтқан. 1900-1930 жылдары, түрдің саны көп болған кезде, өлімге әкелген шабуылдар туралы бірнеше хабарламалар тіркелген. Жақында, 2009 жылы балықшыға жасалған шабуыл ауыр болған, бірақ өлімге әкелмеген. 2011 жылы Кохедес өзенінің жағасындағы Ла-Пальмитада тағы бір адам аман қалғаны туралы хабарланған, бірақ шабуыл туралы толық мәліметтер (оның қашан болғаны туралы да) жоқ. Қайта қонытандырылған популяцияда 14 ересек аталықтың тек 6-сы ғана жұмыртқаның 90% астамын тудырған. Жұптасқаннан кейін 14 аптадан соң аналық крокодил ұя қазып, 40-қа жуық жұмыртқа салады. Барлық крокодилдер сияқты, ол құмды жағалауға ұя салады. Жұмыртқалар үш айдай топырақ пен шіріген өсімдіктер араласқан жерде инкубацияланады. Жерленген жұмыртқалардың ең көп таралған жыртқышы – тегу кекірегі, бірақ аналық крокодил кейде оларды ұстап өлтіреді. Түнде жас балапандар ұядан шығып, анасын шақырады. Анасы оларды ұядан алып, суға апарады, ол осы кезде жоғары көтерілген болады. Жас Ориноко крокодилдері американдық қара қарғалар, тегу кекірегі, анаконда, кайман, коати, ягуар және басқа етшіл жануарлардың шабуылына жиі ұшырайды, бірақ аналық крокодил кейде оларды да ұстап өлтіреді. Ересек крокодилдердің жауы – тек адамдар ғана. Аналықтары жас балапандарды үш жылдан астам қорғайды, бірақ тәуелсіздікке бір жылға жақын уақыт көбінесе жиі кездеседі. Қудаланбаса, Ориноко крокодилдері 70-80 жылға дейін өмір сүруі мүмкін. Венесуэладағы ең ірі популяция Кохедес және Сарареде орналасқан, онда 500-ден аз ересек крокодил қалған. Тағы да бірнеше кішірек популяциялар бар. 2007 жылдың қараша айында Species360 тіркелген зоопарктарда 50 крокодил ұсталған, олардың ішіндегі ең ірісі – 35 дарағы Даллас әлемдік аквариумында сақталған. Сонымен қатар, көптеген дарақтар Венесуэладағы тұтқындықтағы көбейту орындарында ұсталады. 1990 жылдардың басынан бері көптеген жас балапандар жеке шаруашылықтарға (әсіресе Льянос аймағында, онда табиғатқа бағытталған туризм жергілікті экономика үшін маңызды) және Венесуэланың ұлттық парктеріне босатылды. Венесуэладағы алты тұтқындықтағы көбейту бағдарламасы бүгінде де жалғасуда, бірақ олардың көпшілігі қаржы немесе қызметкерлердің жетіспеушілігімен, сондай-ақ жеке және мемлекеттік мекемелер арасындағы келіспеушіліктермен күресуде. Ориноко крокодилі 2014 жылы Колумбияның Льянос аймағындағы 10 жабайы жануарларды қорғау мақсатымен іске қосылған "Proyecto Vida Silvestre" бағдарламасының бір бөлігіне айналды. Осы бағдарламаның арқасында 2015 жылдың мамырынан 2016 жылдың ақпанына дейін Колумбияның шығысындағы Эль-Тупарро ұлттық табиғи паркіне 41 Ориноко крокодилі қайта қоныстандырылды.

This species is restricted to the Orinoco river basin in Venezuela and Colombia. They have been occasionally reported on the island of Trinidad, but this has not been confirmed, and witnesses may have mistaken an American crocodile for the rarer species. This crocodile was once thought to have inhabited a wide range of riparian habitats, from tropical forests to the streams of the Andes foothills. Today, this species is restricted to the Llanos savanna and associated seasonal freshwater rivers. reptiles, birds, and mammals. Despite having a rather elongated skull, its base snout is wide, hinting to a generalist diet. Additionally, as they age, mature males in particular appear to manifest a broadened snout, presumably due to a shift to being able to take larger prey as is seen in several other large crocodile species. It stalks both aquatic and terrestrial prey. As a large adult, terrestrial prey may include monkeys, deer, birds, other reptiles, domestic animals, and even occasionally other large predators if the opportunity arises. Attacks on humans have been reported, but this is highly unlikely to be a common behavior today, given the very small population of the species and its relative isolation from large human settlements. Historically attacks were not unusual and on his trip to the region in 1800, natives told Alexander von Humboldt that two or three adult people were killed per year by Orinoco crocodiles. A small number of better documented fatal attacks were reported in the 1900s–1930s when the species was still relatively common. The only well documented recent attack, on a fisherman in 2009, was serious but not fatal. A second survivor was reported in 2011 to live in La Palmita at the Cojedes River, but any details of this attack (including when exactly it happened) are lacking. In a reintroduced population, only 6 of 14 potential adult males parented over 90% of eggs laid. Usually 14 weeks after mating, the female crocodile will dig a nest and lay about 40 eggs. It is a hole nester, as are all crocodilians, and it usually makes its nest on a sand bank. The eggs incubate under a mixture of soil and rotting vegetation for around three months. The most common predator of buried eggs are tegu lizards although the tegus are sometimes caught and killed by the mother crocodile. During the night the young hatch and call to their mother; she digs them out of the nest and carries them to the water, which is considerably higher at this point. Young Orinoco crocodiles are often at risk from predation by American black vultures, tegu lizards, anacondas, caimans, coatis, jaguars, and other carnivores, though these species are sometimes also caught and killed by the defending mother crocodile. Adults have no predators except for humans. Females have defended pods of juveniles for over three years, though closer to one year to independence is generally most common. Without persecution, it is possible that Orinoco crocodiles may reach a lifespan of 70–80 years. The largest subpopulation in Venezuela is in Cojedes and Sarare, with fewer than 500 adults remaining. A number of other smaller subpopulations exist. In November 2007, 50 individuals were held in zoos registered by Species360, of which the largest population, 35 individuals, were kept in the Dallas World Aquarium. Additionally, a large number of individuals are held at captive breeding facilities in Venezuela. Since the early 1990s, a large number of hatchlings have been released both into private ranchlands (especially in the Llanos where nature oriented tourism is important for the local economy) and in national parks in Venezuela. While six Venezuelan captive breeding programs continue today, many are plagued by lack of funds or staff, as well as conflicts between private and state owned facilities. The Orinoco crocodile became part of Proyecto Vida Silvestre, a program launched in 2014 to protect 10 wildlife species of Colombia's Llanos. Thanks to that program, between May 2015 and February 2016, 41 orinoco crocodiles were reintroduced at El Tuparro National Natural Park in eastern Colombia.