Кіріспе

1665 жылы Мольердің "Дом Хуан немесе Тас мейрамы" ("Дон Хуан немесе Тас тойы") – Мольердің испандық Дон Хуан Тенорио аңызына негізделген бес актілі комедиясы. Аристократ Дом Хуан – Эльвираны азғырып, үйлендіріп, кейін оны бір жай ғана романдық жеңіс ретінде тастап кетеді. Кейін ол жақында өлтірген адамның мүсінін кешкі асқа шақырады, мүсін шақыруды қабылдап, Дом Хуанға жауап қайтарады. Екінші кеште өлтірілген адамның тас мүсіні Дом Хуанды тозаққа сүйреп апарып, оны алдайды және адастырады. Мольердің комедиясы Тирсо де Молинаның 1630 жылғы "Севильялық алдаушы және Тас қонақ" испандық пьесасынан алынған, бірақ әр драматург еркін мінезді басты кейіпкерді әртүрлі түсіндіреді. Мольердің Дом Хуаны – өзін атеист және еркін ойлаушы деп мойындаған француз, ал де Молинаның Дон Хуаны – өзін католик деп мойындаған испандық. Ол күнәсі үшін кешірім сұрау және күнәсі кешірілу мүмкіндігі бар екенін, бұл оны жұмаққа кіргізеді деп санайды, бірақ өлім ерте келеді және оның бұзық өмір салты үшін моральдық жауапкершіліктен қашуына бөгет жасайды. Комедияның испан және француз нұсқаларында Дом Хуан тозаққа барады. 1682 жылы "Дом Хуан немесе Тас тойы" пьесасының прозалық басылымы цензураланды, оның үстіне наразылық тудырған мәтінге қағаздан жасалған жолақтар жабыстырылып, Мольердің пьесаларының сегіз томдық жинағына қосылды. Томас Корнельдің цензураланған, өлеңмен жазылған "Тас тойы" (1677) басылымы жазу стилін өзгертті, осылайша пьесаның мақсатын өзгертіп, Дом Хуанның еркін мінезін күшейтіп, Мольердің әдеп-ғұрып комедиясын дінсіз адамдардың қайғылы тағдыры туралы ескертуге айналдырды.

Бірінші акт

Сарай бағында. Снаук темекіге алғыс айтқаннан кейін, Сганарель Донна Эльвираның шаңбазы Гузманмен сөйлеседі. Оның ең басты алаңы – жаңа күйеуі Дом Хуанның күрт кетіп қалуы. Гузман үшін Сганарель өзінің шебері Дом Хуанды әйелдердің сенбеуі керек, өзгергіш, циник және имансыз адам ретінде қорқынышты бейнелейді. Гузман кетеді, ал Дом Хуан неке және махаббат адалдығы туралы Сганарельмен пікір таластырады. Ол жаңа ғашық болғанын және көзін жас, қарапайым келінге түсіргенін айтады. Сосын Донна Эльвира Дом Хуаннан кенеттен кеткенінің себептерін түсіндіруді талап етеді; оның жауабы оны ашуға буады.

ІІ акт

Ауылда. Шөл тілімен сөйлейтін шаруа Пьеро әйелі Шарлоттаға Дом Хуан мен Сганарельді құтқару оқиғасын айтады – олардың қайығы көлге айналып құлағанда. Пьеро содан кейін "аузын сумен шаюға" кетеді, ал Дом Хуан мен Сганарель пайда болады. Дом Хуан Шарлоттаға оған ғашық екенін айтады және оны өзіне үйленуге көндіреді. Дом Хуан Шарлоттаның қолын мың рет сүймекке асыққанда, Пьеро оралып, араласады. Содан кейін Матурина пайда болады, Дом Хуан тағы бір әйелге үйленедін уәде берген. Екі күйеу жігіт екеуі де түсінік талап етеді. Дом Хуан қыздардың арасындағы мәселелерден шығудың жолын табады, әрқайсысына олардың арасында бәрі жақсы деп сендіреді. Бір адам кіріп, Дом Хуан қауіпте екенін хабарлайды – ат үстінде он екі адам оны іздеп жүр. Дом Хуан Сганарельге киім алмасу керектігін айтады. Сганарель "Жоқ, ондай нәрсе болмайды" дейді, және олар асығыс кетеді.

ІІІ акт

Орман ішінде. Дом Хуан шалбар-жеңімен, ал Сганарель дәрігер киімімен кіреді. Олар жолдан адасып, жыртық киім киген кедейге кездеседі де, орманнан өту жолын сұрайды. Кедейдің діншіл және иманды екенін білген Дом Хуан оның сенімін сынап, Құдайға қарсы сөз айту үшін бір алтын монета ұсынады; бірақ кедей бас тартады. Сосын Дом Хуан үш қарақшының шабуыл жасап жатқан бір кісіні көреді, сол үшін қылышын тартып алып, оны құтқаруға асығады. Бұл кісінің Донна Эльвираның бауыры Дом Карлос екені белгілі болады, ол Дом Хуанға өзінің және ағасы Дом Алонсоның оның әпкесін азғырғаны үшін кек алу мақсатымен іздестіріп жүргендерін түсіндіреді. Өзін білмейтіндей көрініп, кім екенін жасырып, Дом Хуан Дом Хуанды танитынын, бірақ ол тек танысы ғана, досы емес дейді. Дом Алонсо келіп жетеді. Ол Дом Хуанды таниды және дереу кек алуды талап етеді. Дом Хуанды қарақшылардан құтқарғаны үшін алғыс айтып, Дом Карлос ағасы Дом Алонсоны кек алуды кейінге шегеруге көндіреді. Екеуі кетеді. Орманмен жол жүріп, Дом Хуан мен Сганарель өздерін Командирдің қабірінің алдында табады, оны Дом Хуан жақында өлтірген еді. Дом Хуан Сганарельге Командирдің мүсінін кешкі асқа шақыруды бұйырады. Тас мүсін күзетшіге бас изеп келіседі.

IV акт

Дом Хуан өзінің пәтерінде кешкі ас ішкісі келеді, бірақ оны күтпеген қонақтар тоқтатады. Біріншісі – қарызкор Мсье Диманш, саудагер, Дом Хуан оны көп мақтаулармен көңілдікке келтіреді, бірақ кейін бөлмеден кенеттен шығып, Диманшқа немқұрайлылық танытады. Сганарель Диманшты пәтерден шығарып салу үшін кіреді. Дом Хуанның әкесі Дом Луи келеді. Ол Дом Хуанды жазғырып, ашуланып кетеді. Донна Эльвира кіреді, енді ашулы емес, мейірімді, әйелдік сезіммен күйеуін Құдайдың азабынан сақтандыру үшін. Ол Дом Хуанды күнәсіне өкініп, тәубе етуге көндіруге тырысады. Ол оны жалғыз қалдырады. Соңында, Дом Хуан мен Сганарель кешкі асқа отырғанда, Командирдің мүсіні пайда болады; ол олардың үстеліне отырмайды, бірақ Дом Хуанды ертең өзімен бірге тамақ ішуге шақырады.

V акт

Қалаға жақын ауылда Дом Хуан әкесіне көктің оны өзгерткенін және ол бұрынғы жамандықтарынан бас тартқанын айтады. Дом Луи ұлынан осындай жақсы хабар естіп қуанып кетеді. Өкініш пен өзгеріс туралы жаңалық Сганареллді де қуантады, бірақ Дом Хуан бірден мұның бәрі жалған екенін, бекер айтқанын мәлімдейді, сосын екіжүзділікті мақтап, ұзақ сөз сөйлейді. Одан кейін Дом Карлос пайда болады, және екі адамның арасында жекпе-жек болуы мүмкін болып көрінеді. Көрімді әйел Дом Хуанға күнәсін тануға соңғы мүмкіндік береді. Дом Хуан қылышын тартып алып, көрімді әйелге қарата сілтейді, бірақ ол өкінуден бас тартады. Командирдің мүсіні кіріп, Дом Хуаннан қолын беруін сұрайды. Дом Хуан оның қолын бергенде, командир: "Күнәнің жазасы – өлім" деп жариялайды. Осы сәтте Дом Хуан өзінің отқа жанып кеткенін, өртеніп бара жатқанын айқайлайды. Күн күркіреп, молния шағылып, жер жарылып Дом Хуанды жұтып алады, оның құлауынан кейін от тұтанады. Қожайыны жоғалып кеткенін көрген жалғыз қалған Сганарель өзінің жалақысынан айырылғанына ағынан толады.