Вильгельм Кюхельбекер: Ресей ақыны және Декабрист қозғалысының қайраткері

Кіріспе

Вильгельм Людвиг фон Кухелбеккер (Вильге́льм Ка́рлович Кюхельбе́кер; 21 маусым 1797 [Е.К. 10 маусым 1797] Санкт-Петербургте дүниеге келген – 23 тамыз 1846 [Е.К. 11 тамыз 1846] Тобольскте қайтыс болған) – орыс романтикалық ақыны және неміс тегінен таралған декабрист революционері.

Өмір

Балтық немісі ақсүйек отбасында дүниеге келген ол балалық шағын қазіргі Эстонияда өткізді. Кейіннен Санкт-Петербург маңындағы Царское Село лицейіне Александр Пушкин мен Антон Дельвигпен бірге оқуға түсті, олармен дос болып кетті. 1821 жылы ол орыс әдебиетінен дәріс оқу үшін Парижге барды, бірақ оның қызметі орыс әкімшілігі тарапынан тым еркін деп танылды және Кухелбеккер Ресейге қайта оралуға мәжбүр болды. Ол 1824 жылы Владимир Одоевскиймен бірге «Мнемозина» жинағын жарыққа шығаруға кіріспес бұрын генерал Ермоловтың (оның інісімен дуэль өткізген) әскерінде Кавказ соғысында қызмет етті. Неміс аты болғанына қарамастан, Кухелбеккер замандастары тарапынан ыстық патриот саналды, романтиктермен жақын байланыста болса да, өзін әдеби консерватор және классицист деп атауға талап етті. Д.С. Мирский оны «қияли тұлға, сыртқы түрі мен мінез-құлқы күлкілі» деп сипаттайды, бірақ оның жақын достары оған жылы сезіммен қарады. Оның әдетте қалжыңдайтын досы Пушкин оған 1825 жылғы Лицей мерейтойына арналған ең шынайы строфалардың бірін арнады. Ақын ретінде Кухелбеккердің әлемге қатысты пантеистік көзқарасы болды, бірақ оны нақты бейнелеуге қол жеткізе алмады – оның поэзиясы құрылысшы күтіп тұрған дамымаған әлем. Оның ең танымал өлеңі – Пушкин қайтыс болғанда жазылған асыл элегия, ол орыс поэзиясының Алтын ғасырына нүкте қойды. «Еуропалық хаттар» (1820) атты қысқаша прозалық туындысында 26 ғасырлық американдық Еуропаны аралап, ол қайтадан варварлыққа түскенін көреді. «Бассызтар елі» (Земля безглавцев, 1824) атты сатиралық фрагментте басты кейіпкер Айға саяхаттап, онда антиутопиялық мемлекетті табады. Декабристер көтерілісі кезінде ол патшаның інісі Михаилдың өміріне қол сұғуға тырысты. Кухелбеккерге дене жазасы тағайындалды, бірақ ол Sveaborg, Kexholm және басқа да бекіністерде он жылға түрмеге отыруға ауыстырылды. Содан кейін ол Құрғанға жер аударылды. Ол Тобольскіде туберкулезден соқыр болып қайтыс болды. Оның ең танымал өмірбаянын Юрий Тынянов жазды; 1925 жылы жарық көрген бұл кітап Кухелбеккер мен оның өнеріне деген қызығушылықты қайта жандандырды.

Born into a Baltic German noble family, he spent his childhood in what is now Estonia and later attended the Tsarskoye Selo Lyceum near Saint Petersburg together with Alexander Pushkin and Anton Delvig, with whom he became friends. In 1821, he went to Paris to deliver courses in Russian literature, but his activity was deemed too liberal by the Russian administration and Küchelbecker had to return to Russia. He served in the Caucasian War under General Yermolov (with whose nephew he fought a duel) before launching the miscellany Mnemozina along with Vladimir Odoevsky in 1824. Despite his German name, Küchelbecker was considered an ardent Russian patriot by his contemporaries, and though closely allied with the romanticists, he insisted on calling himself a literary conservative and a classicist. D. S. Mirsky characterizes him as "a quixotic figure, ridiculous in appearance and behaviour", but his personal friends had a warm affection for him. Pushkin, who was one of his principal teasers, dedicated to him one of the most heartfelt stanzas of the Lyceum Anniversary of 1825. As a poet, Küchelbecker had a pantheistic vision of the world but did not succeed in giving it a definite expression — his poetry is an inchoate world awaiting a builder. His best known poem is the noble elegy on the death of Pushkin, a poem closing the Golden Age of Russian Poetry. In his short prose piece "European Letters" (1820), a 26th century American travels in Europe, which has fallen back into barbarism. In the satiric fragment "Land of the Headless" (Земля безглавцев, 1824), the protagonist travels to the Moon and finds a dystopian state there. During the doomed Decembrist Uprising, he made an attempt on the life of the tsar's brother Michael. Küchelbecker was sentenced to corporal punishment which was commuted to imprisonment in Sveaborg, Kexholm, and other fortresses for ten years. After that he was exiled to Kurgan. He died blind in Tobolsk from tuberculosis. His most famous biography, Kyukhlya, was written by Yury Tynyanov; its publication in 1925 marked a resurgence of interest in Küchelbecker and his art.