Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нгава Тибет және Цян автономиялық префектурасы, сондай-ақ Аба (; Цян: Rrmeabba Shbea Rrmea Nyujwju Gvexueaj Legea; ), – Сычуаньның солтүстік-батысындағы автономиялық префектура, солтүстік және солтүстік-шығысында Ганьсумен, солтүстік-батысында Цинхаймен шектеседі. Оның орталығы Баркам қаласында орналасқан. Жер аумағы 895,200 км² , ал 2022 жылғы халық саны 895,200 адамды құрады. Нгавадағы Вэнчуан ауданы 2008 жылғы Сычуань жер сілкінісінің ошағы болған, нәтижесінде 20 000-нан астам тұрғын қаза тапты және 40 000-ы жарақат алды.
Ngawa Tibetan and Qiang Autonomous Prefecture, also known as Aba (; Qiang: Rrmeabba Shbea Rrmea Nyujwju Gvexueaj Legea; ), is an autonomous prefecture of northwestern Sichuan, bordering Gansu to the north and northeast and Qinghai to the northwest. Its seat is in Barkam, and it has an area of The population was 895,200 by 2022. The county of Wenchuan in Ngawa is the site of the epicenter of the 2008 Sichuan earthquake, in which over 20,000 of its residents died and 40,000 were injured.
Тарих және атаулар
VIII ғасырда Тибет патшасы Трисонг Дютсен билік құрған кезде Гьялронг аймағына ұлы аудармашы Вайроцсана келді. 1410 жылы Чэ Цонкхапаның шәкірті Тшахо Нгаванг Тапа бұл аймақта "Гьялронг" деп аталатын алғашқы тибет буддистік Гелуг мектебінің монастырын құрды. Қазіргі тарихында Нгаваның көп бөлігі Қытай Республикасы (ҚР) құрған Сычуань провинциясының 16-шы әкімшілік аймағына (四川省第十六行政督察區) қарады. Қытай Халық Республикасы Қытай азамат соғысы кезінде осы аймақтағы ҚР әскерлерін жеңіп, кейіннен 1952 жылдың соңында Тибет автономиялық облысын құрды. 1956 жылы Аба Тибет автономиялық облысы, ал 1987 жылы Аба Тибет және Цян автономиялық облысы деп қайта аталды. 2008 жылдың 12 мамырында осы автономиялық облыстың оңтүстік-шығысындағы Венчуань округінде күшті жер сілкінісі болды. 2008 жылдың 6 маусымына дейін облыста 20 258 адам қаза тапты, 45 079 адам жарақат алды, 7 696 адам жоғалып кетті. 2009 жылы Нгава облысындағы Нгаба қаласы өзін-өзі өртеп жіберу оқиғалары бойынша әлемдегі алдыңғы қатарға шықты. 2009 жылдан 2019 жылға дейін Тибеттегі 156 өзін-өзі өртеп жіберу оқиғасының 60-тан астамы Нгабада болды. 2020 жылға қарай қаланың кіреберістеріне тосқауылдар қойылды, бақылау камералары орнатылды және 15 000 халқы бар қала үшін шамамен 50 000 қауіпсіздік қызметкері жұмылдырылды. 2008 жылы Аба округі интернет байланысынан айырылды. 2013 жылғы мәліметтер бойынша облыста интернетке қол жеткізу күрт шектелген күйде қалып отыр.
During the reign of Tibet's king Trisong Deutsen in the 8th century, the Gyalrong area was visited by the great translator Vairotsana. In 1410 Je Tsongkhapa's student Tshakho Ngawang Tapa established the first Tibetan Buddhist Gelug school monastery in the area, called "Gyalrong". In contemporary history, most of Ngawa was under the 16th Administrative Prefecture of Szechwan (四川省第十六行政督察區), which was established by the Republic of China (ROC). The People's Republic of China defeated ROC troops in this area during Chinese Civil war and subsequently established a Tibetan autonomous prefecture by late 1952. It was renamed Aba Tibetan Autonomous Prefecture in 1956 and Aba Tibetan and Qiang Autonomous Prefecture in 1987. On May 12, 2008, a major earthquake occurred in Wenchuan County , a county in the southeastern part of this autonomous prefecture. 20,258 people were killed, 45,079 injured, 7,696 missing in the prefecture as of June 6, 2008. In 2009, the town of Ngaba in Ngawa prefecture became the self immolation capital of the world. From 2009 to 2019, more than 60 of Tibet's total 156 self immolations occurred in Ngaba. By 2020, the town's entrances were barricaded and surveillance cameras installed, with some 50,000 security personnel for the town's population of 15,000. In 2008, Aba county was stripped of its internet connections. Internet access in the prefecture remains severely restricted as of 2013.
География
Префектураның көп бөлігі Тибет мәдени және тарихи аймағы Амдода жатыр. Батысы, сондай-ақ Кардзе өңірінің бір бөлігі Гьялронг деп белгілі. Гьялронг халқы Цян тіліне жататын Гьялронг тілінде сөйлейді. Мин өзенінің бастауы мен оның саласы Даду өзені Нгавада табылады.
Most of the prefecture lies in the Tibetan cultural and historical region of Amdo. The west, and part of Kardze, is also known as Gyalrong. Gyalrong people speak a Qiangic language known as Gyalrong language. The source of the Min River and its tributary Dadu River are to be found in Ngawa.
Демография
2013 жылы префектураның халқы 919 987 адамды құрады, тығыздығы шамамен 10,91 адам/км²-ге тең:
as of 2013, the prefecture's population was 919,987 inhabitants at a density of 10.91 per km2:
Этникалық топ | Халық саны | Жалпы санынан үлесі
---|---|---
Тибет | 489 747 | 57,3%
Хан | 220 353 | 20,6%
Цян | 157 905 | 18,6%
Хуэй | 26 353 | 3,3%
И | 685 | 0,08%
Маньчжу | 373 | 0,04%
Мяо | 266 | 0,03%
Моңғолдар | 202 | 0,02%
Туйя | 182 | 0,02%
Бай | 101 | 0,01%
Чжуан | 95 | 0,01%
Басқалар | 278 | 0,03%
Ethnic group Population Proportionof total</tr> Tibetan 489,747 57.3%</tr> Han 220,353 20.6%</tr> Qiang 157,905 18.6%</tr> Hui 26,353 3.3%</tr> Yi 685 0.08%</tr> Manchu 373 0.04%</tr> Miao 266 0.03%</tr> Mongols 202 0.02%</tr> Tujia 182 0.02%</tr> Bai 101 0.01%</tr> Zhuang 95 0.01%</tr> others 278 0.03%</tr>
Көлік
Префектураның батысында Хуньюань әуежайы, ал шығысында Цзючжай Хуанлонг әуежайы орналасқан. Осы әуежайлардан жеке таксилерді жалдауға болады. Цзючжайгу округінің солтүстік-батысында Цзючжайгу теміржол станциясы салынып жатыр. Теміржол Чэнду мен Ланчжоу қалаларын байланыстырады.
The prefecture is served by Hongyuan Airport in the west and Jiuzhai Huanglong Airport in the east. Private taxis can be hired from these airports. Jiuzhaigou Train Station is under construction north west of Jiuzhaigou County's town. The railway is to run between Chengdu and Lanzhou.