Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қозғалмалы әріптермен жасалған ең көне сақталған кітап, Оңтүстік Кореяның шағын телесериалы.
Oldest extant book made by movable type
the South Korean Mini series
Жикжи (hangul=직지;) – корей буддистік құжатының қысқартылған атауы, оның толық атауын "Ұлы буддистік тәлімгерлердің Дзен үйретістерінің антологиясы" деп аударуға болады. 1377 жылы Горео әулеті тұсында басылған бұл кітап, металл қорытпасымен жасалған әріптермен басылған ең көне сақталған кітап болып табылады. ЮНЕСКО 2001 жылдың қыркүйегінде Жикжиді әлемдегі ең көне металл типтік кітап деп мойындады және оны "Дүниежүзілік естеліктер бағдарламасына" қосты. Жикжи 1377 жылы Хёнгдок ғибадатханасында, Иоганн Гутенбергтің 1452–1455 жылдары басылған "42 жолды Библиясынан" 78 жыл бұрын жарық көрген. Жикжидің көп бөлігі қазір жоғалып кеткен, қазірде тек соңғы томы ғана сақталған, ол Франция Ұлттық кітапханасының (BnF) "Шығыс қолжазбалары" бөлімінде сақтаулы. Жикжи Симче мағынасы: "Егер Дзен медитациясы арқылы адамның жүрегіне дұрыс қарасаңыз, жүректің мәні – Будданың жүрегі екенін түсінесіз."
Jikji (hangul=직지; ) is the abbreviated title of a Korean Buddhist document whose title can be translated to "Anthology of Great Buddhist Priests' Zen Teachings". Printed during the Goryeo Dynasty in 1377, it is the world's oldest extant book printed with movable metal type. UNESCO confirmed Jikji as the world's oldest metalloid type in September 2001 and includes it in the Memory of the World Programme. Jikji was published in Heungdeok Temple in 1377, 78 years prior to Johannes Gutenberg's acclaimed "42 Line Bible" printed during the years 1452–1455. The greater part of the Jikji is now lost, and today only the last volume survives, and is kept at the Manuscrits Orientaux division of the National Library of France (BnF). Jikji Simche means, "If you look at a person's heart correctly through the Zen meditation, you will realize that the nature of the heart is the heart of Buddha. ".
Авторлығы
Жикжиді буддалық монах Баегун (1298–1374, буддалық аты Кёнхан) жазған. 1351 жылдың мамыр айында Баегун қытайлық будда ұстазы Сёк Октан білім алды. Сёк Октан "Булгёнгжисимчеёжолдың" бірінші томын алғаннан кейін, ол буддалық ілімдерді үйренуге кірісті. Баегунды сондай-ақ үнді дін қызметкері Жигонгвасанг тәлімгерлік етті. Кейіннен ол Хэджу, Хвангае провинциясындағы Ангукса және Шингвангса храмдарының бас діни қызметкері болды және 1372 жылы Сеонгбулсанда екі томдық нұсқасы жарық көрді. Баегун 1374 жылы Йеожудағы Чуамиса храмында Жикжиді жазып, өңдеді және өмірінің соңына дейін сонда тұрды.
Jikji was written by the Buddhist monk Baegun (1298–1374, Buddhist name Gyeonghan). In May of 1351, Baegun sought the teachings of Chinese Buddhist Master Seok ok. After receiving the first volume of Bulgyeongjisimcheyojeol from Seok ok, he began practicing Buddhist teachings. Baegun was also taught by the Indian high priest Jigonghwasang. He later served as the chief priest of Anguksa and Shingwangsa temples in Haeju, Hwanghae Province, and was published in two volumes in Seongbulsan in 1372. Baegun wrote and edited Jikji at Chwiamsa Temple in Yeoju in 1374, where he lived until death.
Мазмұны
Жикжи – буддизмнің ең құрметті монахтарының әрбір кезеңдегі шәкірттерінен жинақталған тұжырымдамалар жинағы. Баегун оны буддизмді оқыған оқушыларға нұсқаулық ретінде жинақтады, сол кезде Кореяның ұлттық діні Горео (918-1392) дәуірінде буддизм болған. Мәтін Жапонияның Дзен буддизміне арқау болған Сеон негіздерін баяндайды. Жикжи екі томнан тұрады. Хынгдок ғибадатханасында металл әдіспен басылған Жикжи Франция Ұлттық кітапханасының "Шығыс қолжазбалары" бөлімінде сақталады, соңғы томның бірінші беті (1-кітап, 38-тарау) жыртылған. Чуамыса ғибадатханасында ағашқа қашап басылған Жикжидің толық екі томы бар. Ол Корея Ұлттық кітапханасында, Жансагак және Булгап ғибадатханаларында, сондай-ақ Корея зерттеулер академиясында сақтаулы.
The Jikji comprises a collection of excerpts from the analects of the most revered Buddhist monks throughout successive generations. Baegun compiled it as a guide for students of Buddhism, then Korea's national religion under the Goryeo Dynasty (918–1392). The text propounds the essentials of Seon, the predecessor to Japan's Zen Buddhism. The Jikji consists of two volumes. The metal print Jikji that was published in Heungdeok Temple is kept in the Manuscrits Orientaux division of the National Library of France, with the first page of the last volume (Book 1 in Chapter 38) torn off. A wood carving print of Jikji published in Chwiamsa Temple contains the complete two volumes. This is kept in the National Library of Korea and Jangsagak and Bulgap temples as well as in the Academy of Korean Studies.
Баспа
Жикжидің соңғы бетінде оның басылуы туралы мәліметтер жазылған, бұл оның У патшасының 3-ші жылында (1377 жылдың шілдесі) Чонджудағы Хынгдок ғибадатханасында металл қаріптермен басылғанын көрсетеді. Jikji бастапқыда жалпы саны 307 тараудан тұратын екі томнан тұратын, бірақ металл баспа нұсқасының бірінші томы қазір сақталмаған. 1377 жылы Баегунның шәкірттері, діни қызметкерлер Сеоксан мен Дальдам, жылжымалы металл қаріптерді қолдану арқылы Джикжиді жариялауға көмектескенін және діни қызметкер Мёдеок та өз үлесін қосқанын көрсететін жазба бар. Сақталған металл қаріптің өлшемдері 24,6 × 17,0 см. Оның қағазы өте жұқа және ақ түсті. Мәтіннің бәрі екі рет бүктелген. Мұқабасы қайта жасалған сияқты. Jikji-дің атауы да түпнұсқадан кейін үнді сиясымен жазылғанға ұқсайды. Металл қаріптермен басылған сақталған томның мұқабасында француз тілінде Морис Куран жазған: "1377 жылғы датасымен қалыпты түрмен басылған ең көне корей кітабы" деп жазылған. Сызықтар түзу емес, қисық. Салынған қағаздағы сия қалыңдығы мен түсінің айырмашылығы зор, және көбінесе дақтар кездеседі. Тіпті кейбір таңбалар, мысалы 'күн' (日) немесе 'бір' (一), кері жазылған, ал басқа әріптер толық басылмаған. Бірдей қаріптер бір қағаз бетінде қайталанбайды, бірақ басқа парақтарда кездеседі. Сондай-ақ, таңбалардың айналасында көмескіліктер мен дақтар бар.
On the last page of Jikji is recorded details of its publication, indicating that it was published in the 3rd Year of King U (July 1377) by metal type at Heungdeok temple in Cheongju. The Jikji originally consisted of two volumes totaling 307 chapters, but the first volume of the metal printed version is no longer extant. There is a record indicating that in 1377 Baegun's students, priests Seoksan and Daldam, helped in the publication of Jikji by using moveable metal type and the priestess Myodeok contributed her efforts as well. The surviving metal type's dimensions are 24.6 × 17.0 cm. Its paper is very slight and white. The whole text is doubly folded very slightly. The cover looks re made. The title of Jikji also seems to be written with an Indian ink after the original. The cover on the surviving volume of the metal type edition records in French "The oldest known Korean book printed with molded type, with 1377 as date", written by Maurice Courant. The lines are not straight, but askew. The difference of the thickness of ink color shown on drawn letter paper is large, and spots often occur. Even some characters, such as 'day' (日) or 'one' (一), are written reversely, while other letters are not printed out completely. The same typed letters are not shown on the same paper, but the same typed letters appear on other leaves. There are also blurs and spots around the characters.
Қайта табу
Металлдан жасалған Jikji 1901 жылы француз синологы және Кореяны зерттеуші Морис Куран (1865–1935) құрастырған Hanguk Seoji еңбегінің қосымшасына енгізілу арқылы әлемге танылды. 1972 жылы «Jikji» Франция Ұлттық кітапханасы ұйымдастырған «Халықаралық кітап жылы» іс-шарасында Париж қаласында көрсетілді, бұл оған бүкіл әлемдік назар аударуға мүмкіндік берді. Кітапты Франция Ұлттық кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеген доктор Пак Бёнсон қайта жариялады. Доктор Пак 2011 жылы қайтыс болды. «Jikji» 1377 жылдың шілде айында Чонжумоктен тыс, Хынгдок ғибадатханасында металл басу арқылы басылған, бұл факт кітаптың түйіндемесінде жазылған. Хынгдок ғибадатханасы Чхонджу қаласының Унчхондон ауданында орналасқандығы 1985 жылы Чхонджу университеті Хынгдок ғибадатханасының орнын қазған кезде расталды. Хынгдок ғибадатханасы 1992 жылдың наурыз айында қайта жаңартылды. 1992 жылы Чхонджу қаласында ерте баспа мұражайы ашылды, ол 2000 жылдан бастап «Jikji»-ді өзінің басты тақырыбы етіп алды. Франция Ұлттық кітапханасының «Шығыс қолжазбалары» бөлімінде «Jikji»-дің соңғы томы ғана сақталған. 2001 жылдың 4 қыркүйегінде «Jikji» ЮНЕСКО-ның «Әлемдік естеліктер тізіміне» ресми түрде енгізілді. «Jikji» құрылғандығын еске алу үшін 2004 жылы «Jikji Әлемдік естелік сыйлығы» тағайындалды.
The metal printed Jikji became known to the world in 1901 through its inclusion in the appendix of the Hanguk Seoji, compiled by the French sinologist and scholar of Korea, Maurice Courant (1865–1935). In 1972 the Jikji was displayed in Paris during the "International Book Year" hosted by the National Library of France, gaining it worldwide attention for the first time. The book was "rediscovered" by Dr. Park Byeongseon who was working as a librarian in the National Library of France. Dr. Park died in 2011. The Jikji was printed using metal print in Heungdeok Temple outside Cheongjumok in July 1377, a fact recorded in its postscript. The fact that it was printed in Heungdeok Temple in Uncheondong, Cheongju, was confirmed when Cheongju University excavated the Heungdeok Temple site in 1985. Heungdeok Temple was rebuilt in March 1992. In 1992, the Early Printing Museum of Cheongju was opened, and it took the Jikji as its central theme from 2000. Only the final volume of the Jikji is preserved by the Manuscrits Orientaux department of the National Library of France. On September 4, 2001, the Jikji was formally added to UNESCO's Memory of the World. The Jikji Memory of the World Prize was created in 2004 to commemorate the creation of the Jikji.
Қалпына келтіру
Jikji-дің төменгі томының қалпына келтіру процесі 2013 жылы аяқталды, 2012 жылдың қаңтарында 2-ден 14-ке дейінгі беттер, ал 2013 жылдың қаңтарында 15-тен 29-ға дейінгі беттер қалпына келтірілді. 2013 жылдың наурыз айында Чонжу ерте баспа музейі Кюнгпук ұлттық университетінің гуманитарлық зерттеу институтына Jikji-дің екі томын толық қалпына келтіру үшін қосымша зерттеулер жүргізуді тапсырды. Jikji металл жылжымалы қаріптерінің толық қалпына келтірілуі оның "Металл қаріп құю" оқу орталығында таныстырылды, Jikji-дің жоғарғы және төменгі томдарындағы 31 200 әріп сәтті көшірілді, әр тақтасында 400 әріппен барлығы 78 тақта гравюраланды. Бұл қалпына келтіру жұмысын сарапшы Им Инхо жүргізді, ол Jikji-нің түпнұсқасы жасалған кезде кеңінен қолданылған балауыз құю әдісін пайдаланып, Jikji-дің баспа қаріптерін қайта жаңғыртты. Балауыз құю әдісі бал арасынан алынған балауызды қыздыру арқылы әріптерді жапсыру арқылы әріптерді гравюралауға мүмкіндік береді. Содан кейін, әріптер топырақпен оралып, балауыз еріген жерлерге балқытылған темір құйылады. Металл қаріппен басылған Jikji-дің толық емес бір ғана көшірмесі сақталғандықтан, жетіспейтін ақпараттар металл қаріппен басылған нұсқадан бір жыл кейін жарық көрген Jikji-дің ағаштан жасалған нұсқасына сілтеме жасау арқылы толықтырылды. Жаңа қалпына келтіру енді француз Ұлттық кітапханасындағы көшірмеде жоғалған төменгі томның бетін қамтиды. Қаріптер Жаби дорянг шамбеоп жихае қаріптерінің стилін қайталайды, ол шамамен сол кезеңде Чонжудағы Хёнгдеокса ғибадатханасында жасалған. Жаби дорянг шамбеоп жихаеде табылмайтын әріптер Jikji-дің төменгі томдарында басылғандай, штрихтарды біріктіру арқылы жасалды. Барлығы, Чонжу қаласы 2011 жылдан 2016 жылға дейін Корё дәуіріндегі металл қаріптерін қалпына келтіру жобасына барлығы 1,81 миллиард ₩ (~ 1,5 миллион доллар) инвестициялады.
The restoration process of the lower volume of Jikji was completed in 2013, restoring pages 2 to 14 by January of 2012 and pages 15 to 29 in January of 2013. In March of 2013, the Cheongju Early Printing Museum commissioned the Humanities Research Institute at Kyungpook National University to research further restoration processes to complete a full restoration of the two volumes of Jikji. The completed restoration of the Jikji metal movable type was revealed at its Metal Type Casting Training Center, having successfully replicated the 31,200 characters in the upper and lower volumes of Jikji with a total of 78 plates engraved with 400 characters per plate. This restoration work, done by expert Im In ho, was done by reproducing the printed type of Jikji using the wax casting method that was used widely at the time of Jikji's original creation. The wax casting method engraves letters by attaching the letters to beeswax that were procured by heating honeycomb. A mold of the letter is then made by wrapping it with soil and pouring molten iron into the spaces where the wax has melted. Because only one incomplete copy of the metal type printed Jikji remains, missing information was filled in by referring to the woodblock print version of Jikji, published a year after the metal type printed version. The new restoration then now includes the page of the lower volume that was lost in the copy at the French National Library. The typeface replicates the type of Jabi doryang chambeop jihae, which is known to have been produced at Heungdeoksa Temple in Cheongju around the same time period. Characters not found in the Jabi doryang chambeop jihae were created by combining strokes as printed in the lower volumes of Jikji. In total, Cheongju city invested a total of ₩1.81 billion(~$1.5 million) on the Goryeo era metal type restoration project from 2011 to 2016.
Дау
Жосон әулетінің соңында француз дипломаты Виктор Коллин де Планси Сеулде «Джикжидің» екінші томын сатып алып, Францияға әкелді, қазір ол Париждегі Франция Ұлттық кітапханасында сақталады. 1886 жылдың мамыр айында Корея мен Франция қорғаныс және сауда шарты жасады, нәтижесінде 1887 жылы Ким Юнсик (1835–1922) және Виктор Эмиль Мари Жозеф Коллин де Плансидің шартты ресми ратификациялауымен ресми дипломатиялық қатынастар орнатылды. Францияда құқық маманы болып білімі алған және кейін қытай тілін оқыған Планси 1877–1883 жылдар аралығында Қытайдағы француз елшілігінде алты жыл аудармашы болып қызмет етті. 1888 жылы Сеулге Кореядағы алғашқы француз консулы ретінде келді және 1891 жылға дейін қызмет етті. Кореяда ұзақ тұрып, алдымен консул, содан кейін 1896–1906 жылдар аралығында толыққанды дипломатиялық министр болған Виктор Коллин де Планси корей керамикасын және ескі кітаптарды жинады. Оның ресми хатшысы Куланг Сеулге көшіп келгеннен кейін оларды тізімдеді. Планси шығармаларын қандай жолмен жинағаны нақты белгісіз болғанымен, ол оларды негізінен 1900-жылдардың басында жинаған болып көрінеді. Планси Кореяда жинаған ескі кітаптардың көп бөлігі 1911 жылы аукционда Франция Ұлттық кітапханасына сатылды, ал металл қаріппен басылған «Джикжи» сол жылы белгілі зергер және ескі кітаптар коллекционері Анри Вевер 180 франкқа сатып алып, өсиеті бойынша Франция Ұлттық кітапханасына сыйлады. Меншік құқығы әлі де даулы, Франция Ұлттық кітапханасы «Джикжидің» Францияда қалуын жақтаса, корей белсенділері оның Кореяға тиесілі екенін айтады. Франция Ұлттық кітапханасы «Джикжидің» барлық адамзат үшін маңызды тарихи артефакт екенін, ол ортақ, дүниежүзілік мұраны білдіретінін және бір елдің меншігі емес екенін мәлімдейді. Сонымен қатар, кітапхананың беделі мен ресурстарының арқасында «Джикжи» Францияда жақсы сақталып, көрсетілуі мүмкін екенін де айтады. Ал корей ұйымдары бұл туынды өзінің туған жеріне тиесілі екенін және корей халқы үшін тарихи маңызы бар екенін мәлімдейді. Американдық Ричард Пеннингтон басқаратын «Джикжиді Кореяға қайтару комитеті» – Сеулдегі осындай ұйымдардың бірі, ол «Джикжиді» Франциядан Кореяға қайтару үшін жұмыс істеп жатыр. Франция президенті Франсуа Миттеран француздың жоғары жылдамдықты теміржол технологиясы Кореяға экспортталған жағдайда, «Джикжи» кітабын қоса алғанда, түрлі корей кітаптарын қайтару жолдарын зерттеуге уәде берді. Алайда, Франциядағы қарсылық, соның ішінде Ұлттық кітапхана кітапханашыларының наразылығынан кейін «Джикжи» тізімге енбеді.
Towards the end of the Joseon Dynasty, French diplomat Victor Collin de Plancy bought the second volume of the Jikji in Seoul and took it to France, where it is now kept at the National Library of France in Paris. In May 1886, Korea and France concluded a treaty of defense and commerce, and as a result in 1887 official diplomatic relations were entered into by the treaty's official ratification by Kim Yunsik (1835–1922) and Victor Emile Marie Joseph Collin de Plancy. Plancy, who had majored in law in France and went on to study Chinese, had served for six years as translator at the French Legation in China, between 1877 and 1883. In 1888 he went to Seoul as the first French consul to Korea, staying until 1891. During his extended residence in Korea, first as consul and then again as full diplomatic minister from 1896–1906, Victor Collin de Plancy collected Korean ceramics and old books. His official secretary, Kulang, who had moved to Seoul, classified them. Although the channels through which Plancy collected his works are not clearly known, he seems to have collected them primarily during the early 1900s. Most of the old books Plancy collected in Korea went to the National Library of France at an auction in 1911, while the metal printed Jikji was purchased in that same year for 180 francs by Henri Véver, a well known jewel merchant and old book collector, who in turn donated it to the French National Library in his will. The right of ownership remains disputed, with the French National Library maintaining that the Jikji should remain in France, while Korean activists argue it should belong to Korea. The National Library of France says that as an important historical artifact of all mankind, the Jikji should remain in France as it represents a common, worldwide heritage, and does not belong to any one country. In addition, they claim the Jikji would be better preserved and displayed in France because of the prestige and resources the Library possesses. On the other hand, Korean organizations claim that it should belong to its country of origin and that it carries historical significance for the Korean people. The Committee to Bring Jikji Back to Korea led by American Richard Pennington is one such organization in Seoul, Korea that is working to repatriate the Jikji back to Korea from France. The French President François Mitterrand promised to investigate ways to return various Korean books including the Jikji, should the French high speed rail technology be exported to Korea. However, Jikji was not included, following opposition in France, including a protest lodged by the librarians at the National Library.