Аризонадағы Сан-Карлос Апачи үнді қорығының тарихы
San Carlos Apache Indian Reservation
Сан-Карлос Апачи индейская резервация в Аризоне: история, культура, казино, колледж и программа сохранения языка. Информация о резервации и ее развитии.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аризона штатындағы үнді резервациясы, АҚШ
Indian reservation in Arizona, United States
АҚШ-тың оңтүстік-шығысында орналасқан Сан-Карлос апачи үнді резервациясы (Батыс апачи: Tsékʼáádn) 1872 жылы Чирикауа апачи тайпасы және оларды бастапқы мекендерінен генерал Джордж Крук әзірлеген стратегия бойынша шығарылған айналасындағы явапай және апачи тайпалары үшін резервация ретінде құрылды. Бұл стратегияның мақсаты – әртүрлі апачи тайпаларын біріне-бірі қарсы қою болған. 19-шы ғасырдың соңында нашар денсаулық сақтау және экологиялық жағдайларға байланысты "Құтқа арналған қырық акр" деп аталған бүгінгі Сан-Карлос апаштары табысты түрде Сауда палатасын, Apache Gold және Apache Sky казиноларын, Тілді сақтау бағдарламасын, Мәдениет орталығын және Тайпалық колледжді басқарып келеді.
The San Carlos Apache Indian Reservation (Western Apache: Tsékʼáádn), in southeastern Arizona, United States, was established in 1872 as a reservation for the Chiricahua Apache tribe as well as surrounding Yavapai and Apache bands removed from their original homelands under a strategy devised by General George Crook of setting the various Apache tribes against one another. Once nicknamed "Hell's Forty Acres" during the late 19th century due to poor health and environmental conditions, today's San Carlos Apaches successfully operate a Chamber of Commerce, the Apache Gold and Apache Sky Casinos, a Language Preservation program, a Culture Center, and a Tribal College.
Тарих
1872 жылдың 14 желтоқсанында президент Грант Сан-Карлос апачи тірлігін құрды. Үкімет жаңа тірліктерді басқару жауапкершілігін әртүрлі діни ұйымдарға жүктеді, ал Голланд реформатор шіркеуі Сан-Карлос апачи үнді тірлігін басқарды. Шіркеу Джон Кламды таңдады, ол 1874 жылдың 16 ақпанында Аризона территориясындағы Сан-Карлос апачи үнді тірлігінің үнділік агенті лауазымына комиссияны қабылдауға екі рет бас тартқаннан кейін келісім берді. Автор – батыстық жанрда жазатын жазушы, ғылыми тарихшы емес, ал сілтемелер жоқ. АҚШ армиясы үндістерге деген жаулық сезімін және үнді агенттерін жек көруді көрсетті. 1875 жылы Техастан келген 9-атқыштар полкінің «Буффало» сарбаздары Аризонадағы 8-атқыштар полкінің орнын басты. 9-атқыштар полкі 1881 жылға дейін Аризонада қалды. 1877 жылдың 21 сәуірінде Клам 100 ең жақсы апачи полициясымен бірге Нью-Мексико территориясындағы Охо-Калиенте тірлігінде Джеронимоны ұстады. АҚШ армиясы Джеронимоны іздеуге және ұстауға көп күш жұмсаған болатын, бірақ Кламның жетістігіне қатты ұялған еді. Үнді бюросының басшылары мен АҚШ армиясының командирлері Кламның әдістерін ұнатпады және оның күш-жігерін үнемі тоқтатты. Клам ақыры отставкаға кетті, ал тірліктің жаңа басшылары Джеронимоны босатты, нәтижесінде Американың оңтүстік-батысында 15 жылдан астам қақтығыс болды. 1886 жылы Чирикауа апачилері Флоридаға шығысқа жер аударылғаннан кейін Сан-Карлос басқа да апачи тілінде сөйлейтін топтар үшін тірлікке айналды. Оларға солтүстік Хила өзені аймағындағы Пинал Койотеро, бұрынғы Сан-Карлос апачи тобы Аравайпа (сондай-ақ Аривайпа немесе Цзе Цзинни), Пиналено (сондай-ақ Пинал апачи немесе Тиис Эба Нни), Апачи шыңдары (сондай-ақ Бичи Лехе Нни деп аталады) және Сан-Карлос (сондай-ақ Тиис Жаазе Бико немесе «Кіші Коттонвуд Каньоны халқы»), бұрынғы Каньон Крик, Карризо Крик және Сибеку апачи тобы кірді. Бүгінде Сибеку қауымдастығы Ақ тау апачилерінің Форт Апачи тірлігінің бөлігі болып табылады, тарихи тұрғыдан Сибеку апачи аумағының Седар Крик және Карризо қауымдастықтары, Оңтүстік Тонто апачи, Цилтаден («тау бетіндегі халық», Чирикауа апачилерінің тайпасы немесе тобы), кейбір Шығыс Ақ тау апачи (Dził Ghą́ʼ oder Dzil Ghaa a немесе «Таулардың үстіндегі халық») және Липан, Дзиль Дляаже (Маунт Тернбулл апачи, аралас Квевекапая Сан-Карлос апачи тобы) кіреді. 1900 жылдардың басында Явапаилер Сан-Карлос тірлігінен алыстап, бастапқы Камп-Верде тірлігінде тұруға рұқсат сұрады. 1934 жылғы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңнан кейін әртүрлі апачи топтары үкімет құрып, Сан-Карлос ұлты ретінде федералдық деңгейде танылды. 1920 жылдардың соңынан бері Батыс апачилерімен бірге өмір сүрген антрополог Гренвилл Гудвин оларға жаңа заң бойынша қандай үкімет құруды шешуге көмектесті.
On December 14, 1872, President U. S. Grant established the San Carlos Apache Reservation. The government gave various religious groups responsibility for managing the new reservations, and the Dutch Reformed Church was in charge of the San Carlos Apache Indian Reservation. The church chose John Clum, who turned down the position twice before accepting the commission as Indian Agent for the San Carlos Apache Indian Reservation in the Arizona Territory on February 16, 1874. Unreliable source: reason=The author is a writer in the Western genre, not a scholarly historian, and there are no inline citations. The U. S. Army showed both animosity toward the Indians and disdain for the civilian Indian Agents. In 1875, Buffalo soldiers of the 9th Cavalry from Texas replaced the 8th Cavalry in Arizona. The 9th Cavalry would stay in Arizona until 1881. On April 21, 1877, Clum, along with 100 of his best Apache Police, captured Geronimo at the Ojo Caliente Reservation in the New Mexico Territory. The U. S. Army, which had mounted intense efforts to track down and capture Geronimo, was seriously embarrassed by Clum's success. Indian Bureau administrators and U. S. Army commanders disliked Clum's methods and continually frustrated his efforts. Clum finally resigned, and the reservation's new administrators released Geronimo, resulting in more than 15 years of conflict across the American southwest. After the Chiricahuan Apache were deported east to Florida in 1886, San Carlos became the reservation for various other relocated Apachean speaking groups. These included the Pinal Coyotero of the northern Gila River area, the former San Carlos Apache bands Aravaipa (also Arivaipa or Tsee Zhinnee), Pinaleño (also Pinal Apache or Tiis Ebah Nnee), Apache Peaks (also called Bichi Lehe Nnee), and San Carlos proper (also Tiis Zhaazhe Bikoh or ′Small Cottonwood Canyon People′), the former Canyon Creek, Carrizo Creek and Cibecue bands of the Cibecue Apache. Today the Community Cibecue is part of the Fort Apache Reservation of the White Mountain Apache, historically with the communities Cedar Creek and Carrizo of the Cibecue Apache territory, various bands of Southern Tonto Apache, Tsiltaden ("mountain side people", a clan or band of the Chiricahua Apache a part of the Pinaleño), some Eastern White Mountain Apache (Dził Ghą́ʼ oder Dzil Ghaa a or 'On Top of Mountains People'), and the Lipan, Dzil Dlaazhe (Mount Turnbull Apache, a mixed Kwevekapaya San Carlos Apache band). By the early 1900s, Yavapais were drifting away from the San Carlos Reservation and were requesting permission to live at the original Camp Verde Reservation. After the Indian Reorganization Act of 1934, the various Apache groups formed a government and became federally recognized as the San Carlos Nation. Grenville Goodwin, an anthropologist who had lived with the Western Apache since the late 1920s, helped them to decide what government they wanted to form under the new law to gain more sovereignty.
Қазіргі өсім және даму
1999 жылы Сан-Карлос апачилері "сәттілікке жетудің ең үлкен мүмкіндігін қамтамасыз ететін және жергілікті және барлық қауымдастықтардың өзін-өзі қамтамасыз етуіне көмектесетін ортаны құру" мақсатында Apache Nation Chamber of Commerce [ANCC] құрылды. ANCC жеке тұлғалар мен корпорацияларды Аризона штатының тайпалық үкіметтерімен іскерлік қарым-қатынас орнатуға ынталандырады. 2003 жылы құрылған Сан-Карлос апачи тайпасының денсаулықты сақтау орталығы – тайпалық басқарудағы психикалық денсаулық сақтау және есірткіге тәуелділіктен емдеу бағдарламасы. Жаңа кеңейтілген емханада дәстүрлі апачи үйдерін (википтер) еске түсіретін екі дөңгелек топтық бөлме, сондай-ақ ішкі кеңістікке және сыртқы жиналыстар өткізу орындарына табиғи жарық түсіру үшін люктер орнатылған. Аризона штатының Перидот қаласында орналасқан Сан-Карлос апачи тайпасының тілді сақтау бағдарламасы 2011 жылы 14 000 тайпа мүшесіне апачи тілін сақтауға және дамытуға көмектесу үшін жұмысын бастады. 2014 жылы тайпа төрағасы Терри Рамблер Сан-Карлос тайпалық колледжінің құрылуын жариялады. Тайпа Аризона мемлекеттік университетімен екі жылдық мамандық деңгейіндегі оқу бағдарламасын әзірлеуге көмектесу үшін өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
In 1999, the San Carlos Apache founded the Apache Nation Chamber of Commerce [ANCC] to "create environments that ensure the greatest opportunity to succeed, and to become self sufficient for Indigenous and all communities." The ANCC encourages individuals and corporations to form business relationships with Arizona's tribal governments. The San Carlos Apache Tribe Wellness Center, established in 2003, is a tribally run out patient mental health and substance abuse program. The new expanded clinic includes two round group rooms designed to simulate traditional Apache wickiups as well as sky lights to bring natural lighting into interior spaces and outside meeting space. The San Carlos Apache Tribe's Language Preservation Program, located in Peridot, Arizona, began its outreach in 2011 to the 14,000 tribal members to help preserve and develop the Apache language. In 2014, tribal Chairman Terry Rambler announced the establishment of the San Carlos Tribal College. The tribe signed a Memorandum of understanding with Arizona State University to help develop curriculum for its proposed two year Associate degree.
Қарар Мыс дау
2014 жылдың желтоқсанында президент Барак Обама 2015 жылғы Ұлттық қорғаныс туралы заңға қол қойды, ол Аризонадағы апач тайпасына қасиетті жерді Resolution Copper Mine (RCM) компаниясына – Rio Tinto және BHP Billiton компанияларының бірлескен кәсіпорнына – беруге мүмкіндік береді. Заң жер алмасудың жолын ашып, Resolution Copper компаниясына 2,422 акр Ұлттық орман жерін алуға рұқсат берді, ал орнына федералдық үкіметке 5,344 акр жеке меншік жерін беруге міндеттелді. Заңның 3003-бабындағы «Оңтүстік-Шығыс Аризонадағы жер алмасу және қорғау туралы заң» атты ұсыныс немесе қосымша, RCM компаниясына Аризона штатының Супериор қаласының жанындағы мемлекеттік меншіктегі Tonto Ұлттық орманында 7000 фут тереңдікте (шамамен бес Эмпайр Стейт ғимаратының биіктігі) жез кенін әзірлеуге және пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл жерде 2400 акрдан астам Oak Flat кемпингі орналасқан, бұл аймақ петроглифтермен және тарихи және археологиялық ескерткіштермен толы. Бұрынғы Сан-Карлос апачи тайпасының төрағасы Уендслер Носи аға заңға қосымша: «Бұл Конгресс саясатының ең жаман түрі, адам және діни құқықтарды жоятын жасырын мақсат», – деді. Сан-Карлос апачи тайпасы, төраға Терри Рамблердің басшылығымен, RCM компаниясымен жер алмасуға қарсы күшті оппозиция көрсетті. Ұлттық Аудубон қоғамы (Тусон қаласы) және Аризонадағы Гранд-Каньон бөлімі, сондай-ақ Американың Ұлттық Конгресі Resolution Copper компаниясының жерді тартып алуына қарсы күреске қосылды. БҰҰ-ның жергілікті халықтардың құқықтары жөніндегі арнайы хабаршысы Джеймс Аная қауымдастық пен тайпалардың қолдауы болмаса, Rio Tinto компаниясы Resolution Copper кен орынын игеру жобасын тоқтатуы керек екенін айтты. АҚШ-тың ішкі істер министрі Салли Жьюэлл «бұл шешімнің» жақын жердегі үнді тайпалары үшін қасиетті саналатын жерлерге ешқандай құрмет көрсетпейтінін айтты. 2015 жылдың қаңтарына дейін 10 004 000-нан астам адам президент Обамаға «Біз, халық, Апачтардың жерін тартып алуды тоқтатайық» деген петицияға қол қойды. Президенттің ішкі істер жөніндегі арнайы көмекшісі Джоди Жилетт Ақ үйдің ресми жауабын берді, Обама әкімшілігі Resolution Copper компаниясының бас компаниясы Rio Tinto-мен бірге тайпалардың қасиетті жерлерін сақтау үшін қалай жұмыс істеу керектігін анықтауға бел буды. 2016 жылдың наурыз айында Oak Flat кемпингі Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Ұлттық тізілімде «Chi'chil Bildagoteel тарихи ауданы» деп белгіленген бұл орын Resolution Copper кенін тоқтатуға мүмкіндік бермесе де, федералдық агенттік кез келген шара қолданар алдында жобаның мүлікке тигізетін әсерін бағалауы керек. 2015 жылы сенатор Берни Сандерс (Вермонт штаты, Демократ) және конгрессмен Рауль Грижальва (Тусон қаласы, Демократ) жер алмасу келісімін кері қайтаруға бағытталған заң жобаларын ұсынды, бірақ олардың екеуі де қарауға алынбады. 2019 жылдың 17 қаңтарында конгрессмен Грижальва жаңа заң жобасын ұсынды, Сенатта Берни Сандерс демеушілігімен ұсынылатын ұқсас заң жобасы бар екенін мәлімдеді.
In December 2014, President Barack Obama signed the 2015 National Defense Authorization Act, which would give land sacred to the Apache in Arizona to Resolution Copper Mine (RCM), a joint venture owned by Rio Tinto and BHP Billiton. The Act cleared the way for the land swap in which Resolution Copper would receive 2,422 acres of National Forest land in exchange for deeding to the federal government 5,344 acres of private land. A proposal or rider in Section 3003 of the Act, titled "Southeast Arizona Land Exchange and Conservation Act", would allow RCM to develop and operate an underground copper mine 7,000 feet deep (approximately five Empire State buildings) in the publicly owned Tonto National Forest near Superior, Arizona. The land contains more than 2,400 acres of the Oak Flat Campground, an area dotted with petroglyphs and historic and prehistoric sites. Said former San Carlos Apache tribal chairman Wendsler Nosie Sr. of the Act's attached rider: "This is Congressional politics at its worse, a hidden agenda that destroys human rights and religious rights." The San Carlos Apache Tribe, under the leadership of Chairman Terry Rambler, has led a strong opposition to the RCM land exchange. Both the National Audubon Society in Tucson and the Grand Canyon Chapter of the Sierra Club in Arizona along with the National Congress of American Indians have joined in the fight to Resolution's land grab. James Anaya, former United Nations special rapporteur on the rights of indigenous peoples, said that without community and tribal support, Rio Tinto should abandon its Resolution Copper mining project. United States Secretary of the Interior Sally Jewell said she was "profoundly disappointed with the Resolution Copper provision, which has no regard for lands considered sacred by nearby Indian tribes". By January 2015 over 10,004,000 had signed a petition to President Obama, "We the People|Stop Apache Land Grab". Jodi Gillette, Special Assistant to the President for Native American Affairs, quickly gave an official White House response, vowing that the Obama administration will work with Resolution Copper's parent company Rio Tinto to determine how to work with the tribes to preserve their sacred areas. In March 2016, the Oak Flat campground was listed on the National Register of Historic Places. While the designated site, which is identified by the National Register as the "Chi'chil Bildagoteel Historic District" will not stop the Resolution Copper mine, a federal agency must evaluate the project's effects on the property before taking action. Bills introduced in 2015 by Sen. Bernie Sanders (D Vermont) and Rep. Raúl Grijalva (D Tucson) would reverse the land exchange deal, but neither received a hearing. New legislation was introduced by Rep. Grijalva on January 17, 2019 with the promise of a companion bill in the Senate to be sponsored by Bernie Sanders.
Халық саны
2014 жылдың тамызына қарай, Сан-Карлос апачи тайпасының тіркелген мүшелерінің саны 15 393 болды. 2018 жылы резервацияда шамамен 9 945–10 945 адам тұрды. АҚШ халық санауы бойынша, Сан-Карлос резервациясының жылдық орташа үй шаруасының табысы шамамен 27 542 долларды құрады. Халықтың шамамен 49,2 пайызы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді, ал еңбекке қабілетті халықтың 36,7 пайызы жұмыссыз.
As of August 2014, the San Carlos Apache tribe had an enrollment of 15,393 tribal members. As of 2018, approximately 9,945–10,945 lived on the Reservation. The San Carlos Reservation's annual median household income of approximately $27,542, according to the US census. About 49.2 percent of the people live under the poverty line, and 36.7 percent of the active labor force is unemployed.
География
Сан-Карлос апачилер резервациясы Солтүстік Грэм, Оңтүстік-Шығыс Гила және Шығыс Пинал округтерінде 1,8 миллион акр жерді алып жатыр. Резервацияның елді мекендеріне Байлас, Гилсон Уош, Перидот, Сан-Карлос және 7миль жатады. Сан-Карлос көлі Кулидж бөгетінің салынуы нәтижесінде құрылды және Аризона штатындағы екінші ең ірі су қоймасы болып табылады. Резервация жер ауданы бойынша он бірінші үлкен үнді резервациясы, онда шөл, альпілік шалғындар және Пондероза шыршысының орманды аймақтары бар. Жер ауданы кішірек болған Форт-Апач үнді резервациясы тікелей солтүстікте орналасқан. Резервацияда сонымен қатар перидоттың ең өнімді кен орындарының бірі бар, бұл құнды тас Перидот Месасындағы көпіршікті базальт тастардың ішінде түйірлер түрінде кездеседі. Бұл биік тау айналасындағы шөлдік жерден шамамен 90 метрге көтеріледі. Кем дегенде 19 ғасырдың соңынан бері пайдаланылып келе жатқан месада көптеген кішкентай ашық карьерлер бар. Аймақтың қорғалатын статусына байланысты, тау-кен жұмыстарына қатысты қатаң ережелер сақталды; ол тек тайпа мүшелеріне немесе тайпаның рұқсатымен, арнайы рұқсат алып жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
The San Carlos Apache Indian Reservation encompasses 1.8 million acres of land area in northern Graham, southeastern Gila, and eastern Pinal Counties. The reservation's communities include Bylas, Gilson Wash, Peridot, San Carlos, and 7mile. The San Carlos Lake was formed by the construction of Coolidge Dam and is the second largest body of water in Arizona. The reservation is the tenth largest Indian reservation in land area with desert, alpine meadows, and Ponderosa Pine forest. The Fort Apache Indian Reservation, which has a smaller land area, is directly north. The reservation is also home to one of the most productive localities in the world for peridot, hosting the precious gem as nodules within the vesicular basaltic rocks found at Peridot Mesa. The prominent mesa rises about 90 meters from the surrounding desert environment. Having been worked since at least the late 19th century, the mesa hosts many small open pit mines excavated into the host vesicular basalt. Due to the protected status of the locality there are strict rules regarding mining in the area; being open only to tribal members or from permission by the tribe via a permit.
Көлік
АҚШ-тың 70-ші тас жолы резервацияны солтүстіктен оңтүстікке дейін кесіп өтеді. Сан-Карлос апачи Нни Бичо Нии Транзит резервация ішінде көлік қызметтерін ұсынады, сондай-ақ Глоб және Саффорд қалаларына да қызмет көрсетеді. Greyhound Lines Phoenix–El Paso бағытында, Глоб арқылы Bylas және Peridot аймақтарына қызмет етеді.
U. S. Route 70 traverses the reservation from north to south. San Carlos Apache Nnee Bich'o Nii Transit provides transportation within the reservation, as well as service to Globe and Safford. Greyhound Lines serves Bylas and Peridot on its Phoenix–El Paso via Globe route.
Көрікті жерлер
Сан-Карлос апачи мәдениет орталығы апачи халқының тарихы мен әңгімелерін айтады. Сан-Карлос апачи ұлтына тиесілі және басқарылатын "Апачи Голд Казино" ойын, тамақтану және тұру қызметтерін ұсынады. Сан-Карлос демалыс және жабайы табиғат департаменті 7,511 шаршы километрлік (2900 шаршы миль) көркем резервацияда аң аулау, балық аулау, қайықпен саяхаттау, кемпинг, құстарды қарау және табиғатты зерттеу мүмкіндіктерін ұсынады. Тайпалық рұқсаттар (қажет) жергілікті дүкендер мен спорт тауарлары сататын жерлерден алуға болады.
The San Carlos Apache Culture Center tells the stories and history of the Apache people. The Apache Gold Casino, owned and operated by the San Carlos Apache Nation, offers gaming, dining and lodging. The San Carlos Recreation and Wildlife Department offers hunting, fishing, boating, camping, birdwatching, and nature study on the scenic 2900 square miles (7,511 km2) reservation. Tribal permits (required) available from local convenience and sporting goods stores.