Коле́нсо шайқасы (1899): Англо-боер соғысының шешуші жеңілісі. Дайындықсыздық, тыңшылықтың жоқтығы британ әскерін жеңіске жеткізбеді. Оңтүстік Африка тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1899 жылғы Екінші Буер соғысының шайқасы
1899 battle of the Second Boer War
Коленсо шайқасы Екінші Буер соғысының Қара аптасы кезінде болған үшінші және соңғы шайқас болды. Бұл шайқас 1899 жылдың 15 желтоқсанында Оңтүстік Африканың Натал провинциясындағы Коленсо қаласы мен оның төңірегінде тәуелсіз Оңтүстік Африка Республикасы және Оранж еркін мемлекетінің британиялық және бур әскерлері арасында өтті. Нақты дайындықтардың болмауы, барлау жұмыстарының жеткіліксіздігі және әлсіз басшылық британдықтардың жеңілісіне себеп болды.
The Battle of Colenso was the third and final battle fought during the Black Week of the Second Boer War. It was fought between British and Boer forces from the independent South African Republic and Orange Free State in and around Colenso, Natal, South Africa on 15 December 1899. Inadequate preparation, lack of reconnaissance and uninspired leadership led to a British defeat.
Өмірбаян
Соғыс басталғанға дейін генерал сэр Редверс Буллер Оңтүстік Африкаға әскер корпусының бастығы ретінде жіберілді және Оңтүстік Африкадағы британдық күштердің Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Ол келген кезде британдық гарнизондар алыс-жақын майдандарда қоршауда болды, ал майдандар арасындағы байланыс шектеулі еді. Генералдар лорд Метхен мен Гатакрдің басқаруындағы күштерді батыс және орталық майдандарға жібергеннен кейін, Буллер өзінің ең ірі жасағының басшылығын қабылдады және оны Лэдисмит қаласындағы қоршаудағы британдық күштерге көмек көрсету үшін алып баруды ұсынды. Бұл майданда боерлер провинцияның оңтүстік бөлігінде шабуылдар мен барлау жүргізді, бірақ үлкен британдық әскердің алдында олар Колензодағы Тугела өзенінің солтүстігіне шегініп, онда бекініп, Лэдисмитке баратын жол мен теміржолды тосқауылдады. Буллер бастапқыда Тугела өзенін Коленсодан жоғары, Потгитердің ағысы арқылы кесіп өтуді жоспарлаған. Гатакр мен Метхен Стормберг және Магерсфонтейн шайқастарында жеңілгенін естіген соң, Буллер Лэдисмитті мүмкіндігінше тезірек босату және Оңтүстік Африкадағы күштердің жалпы басқаруын қайтару қажет деп ойлады. Сондай-ақ, Потгитерге жылжу оны Оңтүстік Африканың қалған бөлігімен телеграф байланысынан үзуі мүмкін деп алаңдады. Ол сонымен қатар вагон мен ат-арба жануарларының жетіспеушілігінен де қорықты, және Потгитердің ағысы түбіндегі жеңіліс оның күштерін оқшаулап, тұтқынға түсіруі мүмкін деп сезінді. 13 желтоқсаннан бастап екі күндік артиллериялық оқшашудан кейін ол Колензоға қарсы майданға шабуыл жасауға шешім қабылдады.
Shortly before the outbreak of the war, General Sir Redvers Buller VC was dispatched to South Africa at the head of an army corps, and appointed Commander in Chief of British Forces in South Africa. On arrival, he found British garrisons besieged on widely separated fronts, with limited communications between the fronts. Having detached forces under Generals Lord Methuen and Gatacre to the western and central fronts, Buller assumed command of his largest detachment and proposed to lead it to the relief of a besieged British force in Ladysmith, in Natal. On this front, the Boers had conducted some raids and reconnaissances into the southern part of the province, but in the face of a large British army, they had retired north of the Tugela River at Colenso and dug in there, blocking the road and railway line to Ladysmith. Buller originally intended making a flank march to cross the Tugela at Potgieter's Drift upstream of Colenso. On hearing that Gatacre and Methuen had been defeated at the battles of Stormberg and Magersfontein, Buller felt he needed to relieve Ladysmith as soon as possible and resume overall command of the forces in South Africa, and was worried that a move to Potgieter's would put him out of telegraph communications with the rest of South Africa. He also lacked wagons and draught animals, and feared that a defeat at Potgieter's Drift would leave his force isolated and trapped. He decided to make a frontal assault at Colenso after two days' artillery bombardment, beginning on 13 December.
Бурлардың жоспарлары
Трансваалдың генерал-командующиі Пит Жубер аттан құлап, әрекетке қабілетсіз болып қалды. Осының салдарынан Луи Бота осы майдандағы бурлардың басқаруын өз қолына алды. Бурлардың негізгі әскери бірлігі – команда, номиналды түрде ауданның барлық жауынгерлерінен құралды, оны сайланған командир басқарды және фельдкорнет басшылық етті. Ботаның мұндай тоғыз командасы мен Свазиленд полициясы қолда бар болды. Ол өзеннің солтүстігіндегі бас күшін орналастырып, бұрғыларды (фордтарды) жауып тастады. Оның жоспары – британдықтар өзеннен өтіп бара жатқанда немесе өтіп болғанда атыс ашу, өзеннің оңтүстігіндегі Хлангване төбесінде орналасқан күшпен олардың оң қанатын және артқы бөлігін қоршау, ал сол жақтан өзеннің бірнеше шақырым жоғарырақ өтетін күшпен шабуыл жасау еді. Дайындыққа жасалған британдық артиллериялық атыс жасырылған бурлардың орларын байқамады, бірақ Хлангване қорғаушылары өз позицияларын тастап, өзеннен кері шегінді. Оңтүстік Африка Республикасының президенті Пол Крюгердің телеграмма арқылы жіберген шақыруларынан кейін, жеребе тастау арқылы іріктелген жасақтар Булер шабуыл жасаған күні бұрын Хлангванеге қайта орналасты. Бота Миддельбург және Йоханнесбург командаларын, Оранж-Фри-Стейттен келген жасақпен бірге Робинсонның Дрифтінде, Коленсодан жоғары ағыста; Эрмело командасын Бридл Дрифтінде, Коленсодан жоғары ағыста; Зоутпансберг командасын және Свазиленд полициясын Пунт Дрифтінде, Бридл Дрифтінен шығысқа қарай, Хайдельберг, Врайхед және Крюгерсдорп командаларын төменгі копьелерде және Коленсодағы өзен жағалауында, ал Уаккерструм және Стандертон командаларын Хлангванеде орналастырды.
Piet Joubert, Commandant General of the Transvaal, had been incapacitated after falling from his horse. As a result, Louis Botha then assumed command of the Boers on this front. The basic Boer fighting unit was the commando, nominally consisting of all the available fighting men from a district, led by an elected Commandant and administered by a Feldcornet. Botha had nine such commandos and the Swaziland Police available. He deployed his main force north of the river, covering the drifts (fords). His plan was to open fire when the British were about to cross, or were crossing, the river, enfilade their right flank and rear with a force deployed on a hill known as Hlangwane south of the river, and attack their left with another force which would cross the river several miles upstream. The preparatory British artillery fire missed the camouflaged Boer trenches, but the defenders of Hlangwane abandoned their positions and retreated across the river. After exhortations arrived by telegram from President Paul Kruger of the South African Republic, detachments selected by drawing lots reoccupied Hlangwane the day before Buller attacked. Botha deployed the Middelburg and Johannesburg commandos, with a contingent from the Orange Free State, at Robinson's Drift, upstream from Colenso; the Ermelo commando at the Bridle Drift upstream from Colenso; the Zoutpansberg commando and the Swaziland police at the Punt Drift at the end of a loop in the river east of the Bridle Drift, the Heidelberg, Vryheid and Krugersdorp commandos in a range of low kopjes and the river bank at Colenso itself, and the Wakkerstroom and Standerton commandos on Hlangwane.
Британдық жоспарлар
Бюллер білікті штаб офицерлерінің жетіспеушілігімен қиналды, өйткені олардың көпшілігі, корпустың өзі сияқты, оның корпусынан Оңтүстік Африканың әртүрлі алыс майдандарына таратылды. Ол сонымен қатар аймақтың географиясы туралы ақпараттан мүлдем хабарсыз еді, тек теміржол және шаруашылық зерттеулеріне негізделген, сирегірек егжей-тегжейлі карта мен артиллерия офицері салған шикі эскиз картасы ғана болды. Британдық күштер Наталда генерал-майор Фрэнсис Клеридің 2-дивизиясы құрамында топтастырылды, ал Буллер Клериге шабуылды жоспарлауға рұқсат берді. 5-бригада (Ирландиялық) Бридл Дрифт арқылы өтуге тиіс болды. Бригадаға 1-ші Корольдік Иннискиллинг Фузилерлері, 1-ші Коннахт Рейнджерлері, 2-ші Корольдік Дублин Фузилерлері және 1-ші Шекаралық полкі кірді, оған сенімді генерал-майор Артур Фицрой Харт басшылық етті. Корольдік артиллерияның 7-ші батареясы полковник Л. В. Парсонс басшылығымен Харттың шабуылына қолдау көрсетуге тиіс болды. Ал генерал-майор Генри Дж. Т. Хильдьярдтың 2-бригадасы ауылды басып алатын болды (онда тағы бір арқау және Тугела арқылы екі көпір болды, бірақ бір көпір бұрыннан-ақ қиратылған еді). Хильдьярдтың бригадасы 2-ші Девоншир полкі, 2-ші Королеваның Корольдік полкі (Батыс Суррей), 2-ші Батыс Йоркшир полкі және 2-ші Шығыс Суррей полкінен тұрды. Олардың шабуылын артиллерия (Корольдік артиллерияның 14-ші және 66-шы далалық батареялары және алты теңіз 12 фунттық зеңбірек батареясы) полковник С. Дж. Лонг басшылығымен қолдады. 1-ші Корольдік драгундар полкінің полковнигі Дж. Ф. Берн Мёрдок басқаратын тәртіптік ат әскерінің полкі сол жақтан қорғады. Оң жақтан Буллер Лорд Дундональдтың басқаруындағы колониялық жеңіл атты әскер мен атты жаяу әскер бригадасының Хлангванені басып алуын жоспарлады. Буллер Хлангванені басып алу қиын екенін мойындады, бірақ Харт пен Хильдьярдтың әскерлері Тугеланың солтүстік жағалауында бекініп алғаннан кейін, булар оқшауланып қалудан қорқып, төбені тастап кетеді деп күтті. Дундональдтың бригадасы Бетунаның атты жаяу әскерінен (үш рота), Торникрофттың атты жаяу әскерінен (үш рота), Оңтүстік Африка жеңіл атты әскерінен (үш эскадрилья) және Император жеңіл атты әскерінің бір эскадрильясы, Наталь карбинерлерінің бір эскадрильясы және британдық жаяу әскер бөлімдерінен бөлінген екі атты жаяу әскер ротасынан тұратын құрамды полктан құралды. Тағы екі жаяу әскер бригадасы резервте болды: генерал-майор Невилл Литтлтонның 4-ші (жеңіл) бригадасы (2-ші Камерондықтар (Шотландтық мылтықтар), 1-ші мылтық бригадасы (Принц-консорттың өз), 3-ші Корольдік мылтық корпусы және 1-ші Дархам жеңіл жаяу әскері) және генерал-майор Джеффри Бартонның 6-шы (фузилер) бригадасы (2-ші Корольдік фузилерлер, 2-ші Шотландтық фузилер, 1-ші Корольдік Уэлш фузилерлері және 2-ші Корольдік Ирландия фузилерлері). Буллерде тағы екі далалық артиллерия батареясы (63-ші және 64-ші) және тағы сегіз 12 фунттық және екі 4,7 дюймдік теңіз зеңбірегінен тұратын батарея болды, олар қанаттағы атты әскерге немесе резервке қолдау көрсетуге арналған еді.
Buller was handicapped by a shortage of competent staff officers, as most of them had been dispersed from his corps, like the corps itself, to the various distant fronts throughout South Africa. He also lacked information on the geography of the area, and possessed only a sparsely detailed blueprint map based on railway and farm surveys, and a crude sketch map made by an artillery officer. The British force in Natal had been grouped under Major General Francis Clery's 2nd Division, and Buller allowed Clery to plan the attack. The 5th (Irish) Brigade, was to cross at the Bridle Drift. The brigade consisted of the 1st Royal Inniskilling Fusiliers, the 1st Connaught Rangers, 2nd Royal Dublin Fusiliers, and the 1st Border Regiment, and was commanded by the confident Major General Arthur Fitzroy Hart. The 7th Battery of the Royal Artillery under Colonel L. W. Parsons was to support Hart's attack. Meanwhile, the 2nd Brigade under Major General Henry J. T. Hildyard would occupy the village itself (where there was another ford and two bridges across the Tugela, although one bridge had already been demolished). Hildyard's brigade consisted of the 2nd Devonshire Regiment, the 2nd Queen's Royal Regiment (West Surrey), the 2nd West Yorkshire Regiment, and the 2nd East Surrey Regiment. Its attack was to be supported by artillery (the 14th and 66th Field Batteries of the Royal Artillery and a battery of six naval 12 pounder guns) under Colonel C. J. Long. A regiment of regular cavalry, the 1st Royal Dragoons, under Colonel J. F. Burn Murdoch, protected the left flank. On the right flank, Buller intended that a brigade of colonial light horse and mounted infantry under Lord Dundonald, would capture Hlangwane. Although Buller recognised that Hlangwane was a difficult position to assault, he anticipated that once Hart's and Hildyard's troops had established bridgeheads on the north bank of the Tugela, the Boers would abandon the hill for fear of being isolated. Dundonald's brigade consisted of Bethune's Mounted Infantry (three companies), Thorneycroft's Mounted Infantry (three companies), the South African Light Horse (three squadrons) and a composite regiment made of one squadron of the Imperial Light Horse, one squadron of the Natal Carbineers and two companies of mounted infantry detached from British infantry units. Two more infantry brigades were in reserve: they were the 4th (Light) Brigade under Major General Neville Lyttelton (consisting of the 2nd Cameronians (Scottish Rifles), the 1st Rifle Brigade (Prince Consort's Own), the 3rd King's Royal Rifle Corps and the 1st Durham Light Infantry), and the 6th (Fusilier) Brigade under Major General Geoffrey Barton (consisting of the 2nd Royal Fusiliers, the 2nd Scots Fusiliers, the 1st Royal Welch Fusiliers, and the 2nd Royal Irish Fusiliers). Buller also had another two batteries of field artillery (63rd and 64th), and another battery of eight naval 12 pounder guns and two 4.7 inch naval guns to support the flanking mounted troops or in reserve.
Шайқас
15 желтоқсанның таңында Харт өзінің әскерлеріне жарты сағаттық жаттығу жасады, сосын оларды тығыз колоннамен Бридл дрифтке қарай бастап кетті. Бірақ, ағылшын тілін білмейтін, жергілікті тұрғыннан алынған бағытшы, бригаданы дұрыс емес фордқа – өзендегі иірімнің соңындағы Пунт дрифтке бұрып жіберді. Сонымен қатар, Харт Булердің жасаған картасының эскизінен де жаңылысты, онда Doornkop өзенінің Tugela өзеніне шығыстан құятыны көрсетілген, ал шындығында ол батыстан құятын еді. (Суреттегі иірімді оң жақта анық көруге болады.) Бота өз әскерлеріне британдықтар өзенді кесіп өтуге тырысқанда ғана атуға бұйрық берген еді, бірақ өзен иіріміне тығылып қалған Харттың бригадасы, назар аударуға болатын мақсатқа айналды. Бурлар атысты бастады; Харттың бригадасы 500-ден астам жарақат алды. Батальондар бірнеше рет солға қарай кеңейіп, Бридл дрифтті табуға тырысты, бірақ әр жолы Харт оларды кері шақырып, иірімге қайтарды. Харт Парсонсқа ешқандай тапсырма бермеген, ал Парсонстың қолдауы тиімсіз болды, тіпті Харттың әскерлеріне де зиян келдірді. Темірқасықта Хилдиард Коленсоға қарай жылжуда болғанда, полковник Чарльз Джеймс Лонгтың басқаруындағы екі артиллериялық батареясы одан озып, жақын маңдағы бурлардың мылтықпен соққыға ұру қашықтығында ашық жерге орналасты. Бұл да тартымды нысана болды, сондықтан бурлар атысты бастады. Британдық артиллериялықтар ауыр жарақат алғандарына қарамастан, шайқасты жалғастырды, бірақ оларға оқ-дәрі жеткізілмеді және олар ақырында донгаға (құрғақ арнаға) тығылуға мәжбүр болды. Бұқалармен тартылатын теңіз артиллериясы далалық артиллериямен бірге келе алмады, бірақ бурлардың орларынан оқ атып, қатыса алды. Буллер өзінің жеңіл атты әскерлерінің Хлангване табанында тұтқындалғанын және алға жылжуға мүмкіндік таппағанын естіген соң, басқаруды өз қолына алып, шайқасты Клериден тікелей басқарды. Буллер осы кезде шайқасты тоқтатуға шешім қабылдады, тіпті Хилдиардтың әскерлері ашық түзілісте алға жылжып, Коленсоны басып алған болатын. Ол алға басып (өзі де жеңіл жарақат алған), Лонгтың қаруларын қайтарып алуға еріктілерді шақырды. Екі топ оларға жақындап, екі қаруды қайтарып әкелді. Қалған қаруларды қайтарып алуға жасалған екінші әрекет сәтсіз аяқталды, себебі аттар мен еріктілер бурлардың мылтық атысымен атып түсірілді. Түстен кейін британдықтар лагерьге қайтып келді, онда он қару, көптеген жарақат алған артиллериялықтар және Хильдиардтың бір бөлігі түнде тұтқындалды. Буллер өзінің резервтерінен көп бөлігін қолданбаса да, күннің күйдіретін ыстығында бір күн бойы олардың рухы мен күшінің сарқылуын күткенін түсіндірді. Литтелтон Харттың бригадасының шегінуіне көмектесу үшін өз әскерлерінің бір бөлігін жіберді, бірақ сақтықпен келетін генерал-майор Бартон Дундональдтың немесе Хилдиардтың қиын жағдайдағы әскерлеріне қолдау көрсетуден бас тартты. Британдықтар 143 адамды өлтіріп, 756 адамды жарақаттады, 220 адам тұтқынға алынды. Бурлар сегіз адамды өлтіріп, 30 адамды жарақаттады.
Early on the morning of 15 December, Hart gave his men half an hour's parade ground drill, then led them in close column towards the Bridle Drift. However, his locally recruited guide, who spoke no English, led the brigade towards the wrong ford, the Punt Drift at the end of a loop in the river at Hart was also misled by Buller's crude sketch map which showed a stream, the Doornkop, entering the Tugela east of the loop whereas it actually entered to the west. (The loop can be clearly seen to the right of the adjacent photograph.) Botha had ordered his men to hold their fire until the British tried to cross the river, but Hart's brigade, jammed into the loop of the river, was too good a target to ignore. The Boers opened fire; Hart's brigade suffered over 500 casualties before they could be extricated. The battalions repeatedly tried to extend to the left and locate the Bridle Drift; on each occasion, Hart recalled them and sent them back into the loop. Hart had given Parsons no orders and Parson's supporting fire was ineffective, even hitting some of Hart's troops. Meanwhile, as Hildyard moved towards Colenso, the two batteries of field guns under Colonel Charles James Long forged ahead of him, and deployed in the open well within rifle range of the nearest Boers. Once again, this was too tempting a target, and the Boers opened fire. The British gunners fought on, despite suffering heavy casualties, but ammunition could not be brought to them and they were eventually forced to take shelter in a donga (dry stream bed) behind the guns. The bullock drawn naval guns had not been able to keep up with the field pieces, but were able to come into action from the Boer trenches. Buller, who had also heard that his light horse units were pinned down at the foot of Hlangwane and unable to advance, asserted command and took direct control of the battle from Clery. Buller decided to call the battle off at this point, even though Hildyard's men, advancing in open order, had just occupied Colenso. He went forward (being slightly wounded himself) and called for volunteers to recover Long's guns. Two teams approached them, hooked up and brought away two weapons. A second attempt to recover the rest of guns failed when horses and volunteers were shot down by Boer rifle fire. During the afternoon, the British fell back to their camp, leaving ten guns, many wounded gunners and some of Hildyard's men behind to be captured during the night. Although Buller had committed few of his reserves, he reasoned that a full day under a boiling sun would have sapped their morale and strength. Lyttelton committed some of his troops to help Hart's brigade withdraw, but the cautious Major General Barton refused to support Dundonald's or Hildyard's hard pressed troops. The British lost 143 killed, 756 wounded, and 220 captured. Boer casualties were eight killed and 30 wounded.
Салдары
Бір аптадан кейін Булер Оңтүстік Африкадағы Бас қолбасшы қызметінен фельдмаршал Лорд Робертспен ауыстырылды; алайда ол Наталда қолбасшылыққа қалды. Бригадалар жаңа дивизиялық басқаруларға таратылды, ал 2-дивизия екі бригадаға дейін қысқартылды. Келесі айда Булер бастапқы жоспарланған фланговый маршын Потгитер дрейфіне жасады, бірақ бұл Spion Kop шайқасындағы апатты жеңіліспен аяқталды, содан кейін ол Vaal Krantz шайқасында да сәтсіздікке ұшырады. Соңында ол Коленсоға қайтып оралып, Тугела биіктіктері шайқасында Бурлердің сол жағын бақылаған Хлангванениді еңсеріп, оны басып алды, осылайша Тугела өзенінен өтуге қол жеткізді. Дегенмен, тағы он күнге созылған шайқастар қажет болды, бірақ ақырында Ботаның әскері жеңіліп, уақытша әлсіреп, кері шегінуге мәжбүр болды. Лейдисмит 1900 жылдың 28 ақпанында босатылды. Коленсо шайқасынан кейін төрт сарбазға Виктория кресі табысталды, бұл британдық (және Достас мемлекеттерінің) әскерлеріне көрсетілген батылдығы үшін ең жоғары награда. Олардың барлығы қарсылас боерлердің қызу оғына ұшыраған қауіпті аймақтан өтіп, 14-ші және 66-шы батареялардың он екі зеңбірегінің екеуін құтқарып алды, себебі олардың экипаждары жарақаттанған немесе қаруларынан айырылған болатын. Олар – капитан Уолтер Конгрев, капитан Гарри Нортон Скофилд, капрал Джордж Нерс және лейтенант Фредерик Робертс (фельдмаршал Лорд Робертстің жалғыз ұлы), ол екі күннен кейін алған жарақатынан көз жұмды.
A week after the battle Buller was replaced as Commander in Chief in South Africa by Field Marshal Lord Roberts; however he remained in command in Natal. The brigades were dispersed into new divisional commands, and the 2nd Division reduced to two brigades. Over the next month, Buller made his original intended flank march to Potgieter's Drift, but this ended with the disastrous Battle of Spion Kop, and he then failed again at the Battle of Vaal Krantz. Eventually he returned to Colenso, and forced his way over the Tugela in the Battle of the Tugela Heights by laboriously outflanking and capturing Hlangwane, which dominated the Boer left. Even so, another ten days' fighting were necessary, but eventually Botha's forces were broken and forced to retreat, temporarily demoralised. Ladysmith was relieved on 28 February 1900. After the battle of Colenso, four soldiers were awarded the Victoria Cross, the highest decoration for gallantry that can be awarded to British (and Commonwealth) forces. All crossed an exposed area of intense Boer fire and rescued two of the twelve guns of the 14th and 66th Batteries when their crews had become casualties or were driven from their weapons. They were Captain Walter Congreve, Captain Harry Norton Schofield, Corporal George Nurse, and Lieutenant Frederick Roberts (the only son of Field Marshal Lord Roberts), who died of his wounds two days later.