Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нжомбе аймағындағы тау тізбегі, Танзания.
Mountain range in Njombe Region, Tanzania
Кипенгере тау тізбегі, сондай-ақ Ливингстон таулары деп белгілі, Танзанияның оңтүстік-батысындағы Нжомбе аймағында, Ньяса көлінің солтүстік жағында толығымен орналасқан. Ньяса көліне жақын жерде олар Кинга таулары деп аталады. Бұл Ұлы Руаха өзенінің алабынан солтүстікте оңтүстік-шығысқа қарай Рухуху өзенінің алабына дейін созылатын таулардың плато тәрізді жотасы және Шығыс Африка жарылысының шығыс беткейінің бөлігін құрайды. Тау тізбегі көбінесе тау шалғындарымен жабылған, өсімдіктердің әртүрлілігімен және гүлдердің әдемі көріністерімен танымал, ал өзен аңғарларында көкшіл орман көптеп өседі. Кейбір дереккөздер бүкіл тау тізбегін сипаттау үшін Кипенгере жотасы немесе Ливингстон таулары деген атауларды пайдаланады, ал басқалары Ливингстон тауларын Малави көлінің жағалауымен созылатын оңтүстік-батысқа қараған жарлық ретінде, ал Кипенгере жотасын Китуло платосының солтүстік-шығыс шекарасын анықтайтын биік жота ретінде ажыратады.
The Kipengere Range, also known as the Livingstone Mountains, lies entirely in Njombe Region in southwest Tanzania at the northern end of Lake Nyasa. Near Lake Nyasa they are known as the Kinga Mountains. It is a plateau like ridge of mountains running southeastwards from the basin of the Great Ruaha River in the north to that of the Ruhuhu River in the south, and forms part of the eastern escarpment of the East African Rift. The range is mostly clad in montane grasslands, renowned for their botanical diversity and displays of flowers, with montane evergreen forests mostly in stream valleys. Some sources use the names Kipengere Range or Livingstone Mountains to describe the entire range, while others distinguish the Livingstone Mountains as the southwest facing escarpment which runs along the shore of Lake Malawi, and the Kipengere Range as the high ridge that defines the northeastern edge of the Kitulo Plateau.
География
Мбея қаласынан бастап тау тізбегі оңтүстік-шығысқа қарай созылып, Шығыс Африка жарылысының шығыс беткейінің бір бөлігін құрайды, көлдің солтүстік-шығыс жағалауынан Руху өзеніне дейін шамамен 100 км-ге дейін жалғасады. Порото таулары тау тізбегінің солтүстік-батыс тармағын құрайды. Кейбір бөліктерінде таулар нағыз тау тізбегі емес, жазық сияқты көрінеді, бірақ олар салыстырмалы түрде тар аймақты құрайтындықтан, бұл атаумен де олардың ерекшелігін айтуға болады. Тау тізбегінің көп бөлігі 2000 метрден жоғары биіктікте орналасқан. Солтүстік бөлігі 8° 50′ оңтүстік ендігінде Усангу жазығына, Шығыс Африка жарылысының шығыс тармағына және Ұлы Руаха өзенінің алабына қарай төмендейтін беткейімен анық көрінеді. Оңтүстікке қарай тау тізбегі 10° 30′ оңтүстік ендігінде Руху өзенінің терең шарапшасында аяқталады, бұл Малави көлінің шығыс жағалауынан солтүстікке қарай келгендегі таулы аймақтың алғашқы айқын үзілісі болып табылады. Оңтүстікте тау тізбегінің ені шамамен 20 мильді құрайды, ал солтүстікке қарай 40 мильге дейін кеңейеді, бірақ мұнда Ұлы Руахаға қарай ағып жатқан теліммен бөлінеді, оның оңтүстік жағында Мторве (2961 м) – тау тізбегінің ең биік белгілі шыңы орналасқан. Бұрын Элтон жазығы деп аталған Китуло жазығы, тау тізбегінің солтүстік бөлігіндегі жоғары жатқан жазық, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған биік қырқалармен шектелген. Мторве және Ишинга (2688 м) Ұлы Руаха өзенінің аңғарына, ал Чалуханги (2933 м) Малави көлінің алабына қарап тұрады. Нгоси (2621 м) – Порото тауларының басты шыңы. Малави көліндегі таулардың етегінде Руху өзенінің сағасына жақын Манда және көлдің солтүстік-шығыс бұрышында Матема порттары орналасқан. Жылы аймақтарда ауыл шаруашылығы дақылдарын сәтті өсіруге болады. Таулы мәңгі жасыл орман өзен аңғарларында және ойыстарда кездеседі. Бұрын Ливингстон орман қоры болған, ал қазір Китуло ұлттық паркінің құрамына кіретін таудың солтүстік-батыс жағындағы оңтүстікке қарай беткейлерде таулық мәңгі жасыл орманның ең кең аумақтары орналасқан. Китуло ұлттық паркінің шығыс шетіндегі Ндумби орманында таулық мәңгі жасыл және Шығыс Африка аршасы (Juniperus procera) орманды аймақтары бар. Жоғары таулы орман мен биік таулы шалғынды далалардың арасында бамбук (Yushania alpina) бұталарын кездестіруге болады. Тау тізбегінің төменгі бөліктері миомбо орманды аймақтарымен қоршалған – солтүстік, шығыс және оңтүстікте Шығыс миомбо орманды аймақтары, ал батыста Орталық Замбезия миомбо орманды аймақтары.
From the town of Mbeya the range runs south east and forms part of the eastern escarpment of the East African Rift, extending about 100 km down the north eastern shore of the lake to the Ruhuhu River. The volcanic Poroto Mountains form a north western extension of the range. In parts the range presents more the character of a plateau than of a true mountain range, but the latter name may be justified by the fact that they form a comparatively narrow belt of country, which falls considerably to the east as well as to the west. Most of the range lies above 2000 meters elevation. The northern end is well marked in 8° 50′ S by an escarpment falling to the Usangu Plains, the eastern branch of the East African Rift and the basin of the Great Ruaha River. Southwards the range terminates in the deep valley of the Ruhuhu River in 10° 30′ S, the first decided break in the highlands that is reached from the north along the east coast of Lake Malawi. Towards the south the range appears to have a width of some 20 miles only, but northwards it widens out to about 40 miles, though broken here by the depression, drained towards the Great Ruaha, on the south side of which is Mtorwe (2961 m), the highest known summit of the range. The Kitulo Plateau, formerly the Elton Plateau, is a high plateau in the northern part of the range, defined by tall ridges running northwest–southeast. Mtorwe and Ishinga (2688 m) overlook the Great Ruaha River valley, while Chaluhangi (2933 m) overlooks the Lake Malawi basin. Ngosi (2621 m) is the main peak in the Poroto Mountains. At the foot of the mountains on Lake Malawi are the ports of Manda, near the mouth of the Ruhuhu, and Matema, at the north east corner of the lake. Temperate crops can be raised with success. Montane evergreen forests occur in river valleys and hollows. The south facing slopes at the northwestern end of the range, which were formerly the Livingstone Forest Reserve and are now part of Kitulo National Park, have the most extensive areas of montane evergreen forest. The Ndumbi forest, at the eastern end of Kitulo National Park, has montane evergreen and East African cedar (Juniperus procera) forests. Thickets of bamboo (Yushania alpina) can be found between the upper montane forests and the high altitude grasslands. The range is surrounded at lower elevations by miombo woodland — Eastern miombo woodlands to the north, east, and south, and Central Zambezian miombo woodlands to the west.
Қорғалатын аумақтар
Китуло ұлттық паркі 2005 жылы құрылды және 465,4 км² аумақты қамтиды. Жаңа ұлттық парк Ливингстон орман қорығын (240,34 км²) және Ндумби аңғары орман қорығын (27,71 км², 1956 ж. шамамен) біріктірді. Орман қорықтары осы аймақтың ең ірі мәңгі жасыл тау орманды жерлерін және бамбук тоғайларын қорғады. Паркке сондай-ақ екі орман қорығының арасында орналасқан Китуло платосының тау шалғынды далалары мен оңтүстік-шығыстағы тау шалғынды далалары кіреді. Мпанга Кипенгере аң ауру қорығы 2002 жылы құрылды және 1,574 км² аумақты, оның ішінде аймақтың солтүстік-шығыс бөлігін және Усангу жазығының іргелес бөлігін қамтиды. Аң ауру қорығы 1958 жылы құрылған 350,78 км² Кипенгере тау-орман қорығын қамтиды. Ұсынылып отырған Ндукундаку орман қорығы (27,19 км²) Китуло ұлттық паркі мен Мпанга Кипенгере аң ауру қорығын байланыстыруы тиіс. Ирунгу орман қорығы 240,32 км² аумақты алып, таудың солтүстік-батыс жиегінде орналасқан және оңтүстігінен Китуло ұлттық паркімен шектеседі. Солтүстікке қарай жатқан Усангу жазығына көз салып тұрған таудың солтүстік беткейінде орналасқан Чимала Скарп орман қорығы 1960 жылы құрылды және 180,68 км² аумақты қамтиды. Аймақтың оңтүстік бөлігіндегі қорғалатын аймақтар солтүстік бөлігіндегідей кеңінен қорғалмаған және жетік зерттелмеген. Оларға Маденге (1 146 га), Мдандо (5 140 га), Мсиора (315 га) және Сакараньюмо (840 га) орман қорықтары кіреді.
Kitulo National Park was created in 2005, and covers an area of 465.4 km2. The new national park incorporated the Livingstone Forest Reserve (240.34 km²) and Ndumbi Valley forest Reserve (27.71 km², est. 1956). The forest reserves protected the range's largest tracts of montane evergreen forest and bamboo thickets, and the park also includes the Kitulo Plateau's montane grasslands lying between the two forest reserves, and montane grasslands to the southeast. Mpanga Kipengere Game Reserve was created in 2002, and covers an area of 1,574 km2 in the northeastern portion of the range, and an adjacent portion of the Usangu Plains. The game reserve incorporated the 350.78 km2 Kipengere Range Forest Reserve, established in 1958. The proposed Ndukunduku forest reserve (27.19 km²) would connect Kitulo National Park and Mpanga Kipengere Game Reserve. Irungu Forest Reserve, 240.32 km2, lies in the northwestern edge of the range, and abuts Kitulo National Park on the south. Chimala Scarp Forest Reserve, on the northern escarpment of the range overlooking the Usangu Plains lying to the north, was established in 1960 and covers and area of 180.68 km². Protected areas in the southern part of the range are not as extensive, as well protected, or as studied as those in the north. They include the Madenge (1,146 ha), Mdando (5,140 ha), Msiora (315 ha) and Sakaranyumo (840 ha) forest reserves.