Константин Кантемир: Молдаван ақсұлының өмірі мен қызметі
Constantin Cantemir
Константин Кантемир (1612-1693): Молдавский дворянин, воевода и государственный деятель. Основатель династии Кантемиров, правившей Молдавским княжеством.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Молдавия ақсұлы (1612–1693)
Moldavian nobleman (1612–1693)
Константин немесе Константин Кантемир (1612–1693) – Молдавия ақсұлы, әскербасы және мемлекет қайраткері, 1685 жылдың 25 маусымынан 1693 жылдың 27 наурызына дейін воевода болып қызмет еткен. Ол фанариот билігі орнағанға дейін үзілістермен Молдавияны басқарған Кантемир әулетін құрды.
Constantin or Constantine Cantemir (1612–1693) was a Moldavian nobleman, soldier, and statesman who served as voivode between 25 June 1685 and 27 March 1693. He established the Cantemir dynasty which—with interruptions—ruled Moldavia prior to the imposition of phanariot rule.
Өмір
Константин 1612 жылы Қырым татарлары тегінен шыққан молдаван отбасында дүниеге келген. Ол 1685 жылы өзінің бәсекелесі Думитрашку Кантакузиноға қарағанда артықшылыққа ие болып, Осман әміршілерімен Молдавияның воеводасы болып тағайындалды. (Оның ұлы Димитрий кейінірек Кантакузен ханшайымына үйленді.) Константин жақсы және адал билеуші болды, ол халқын ашкөз салық жинаушылардан қорғады. Ол патшалығына көбінесе бейбітшілік әкелді, бірақ Польша мен Австрияға қарсы Ұлы түрік соғысының науқандарында да қызмет етті. Оның билігі тұсында Молдавия екі рет басып алынды, бір рет Ноғай татарларымен, бір рет Польшамен. Дегенмен ол поляктар мен Габсбургтерді түріктердің ниеттері туралы үнемі хабардар етіп отырды, ал оның ұлдары Антиох және Димитрий, ақырында одан мұрагерлік алғандар, түріктерге қарсы алғашқы соғыста Молдавияны Ресеймен одақтастыруға көмектесті. 1691 жылы Кантемир молдавандық жазбагер Мирон Костинді құлпынай жасады деген айыппен өлімге кесуге бұйырды. Некульце айтуынша, Константин сауатсыз болғандықтан, тек өзінің қолымен ғана жаза алған. Дегенмен ол ұлдарының жақсы білім алуын қамтамасыз етті. Оның немересі Антиох, ағарту дәуірінің шарықталу кезінде Ұлыбритания мен Францияда Ресейдің елшісі болып қызмет етті, Ювенал үлгісінде сатиралар жазып, Горацийді аударды және Вольтер мен Монтескьемен дос болды. Константин 1693 жылы 80 жасында қайтыс болды. Оның ұлы Димитрий одан мұрагерлік алды, бірақ Осман империясы Константин Дуканы қолдады, оны оның қайын атасы, Валахия воеводасы Константин Бранковеану қолдаған еді.
Constantin was born into a Moldavian family of Crimean Tatar origin in 1612. He was created voivode of Moldavia by its Ottoman overlords in 1685, being favored over his rival Dumitraşcu Cantacuzino. (His son Demetrius would later marry a Cantacuzene princess.) Constantin was a good and conscientious ruler, protecting his people from rapacious tax farmers. He largely brought peace to his realm, but served in campaigns of the Great Turkish War against Poland and Austria. Under his rule, Moldavia was invaded twice, once by the Nogai Tatars and once by Poland. Nonetheless, he constantly informed the Polish and Habsburgs of Turkish designs and his sons Antioch and Demetrius, who eventually succeeded him, would be instrumental in allying Moldavia to Russia in its first wars against the Turks. In 1691, Cantemir ordered Miron Costin, a Moldavian chronicler and man of letters, to be put to death on charges of conspiracy. According to Neculce, Constantin was illiterate to the point of only being able to write his own signature. Nonetheless, he ensured that his sons received a good education. His grandson Antioch would serve as Russia's ambassador to Britain and France at the height of the Enlightenment, penning satires after Juvenal, translating Horace, and befriending Voltaire and Montesquieu. Constantin died in 1693 at the age of 80. His son Demetrius notionally succeeded him but was passed over by the Ottomans in favor of Constantin Duca, who was supported by his father in law, the Wallachian voivode Constantin Brâncoveanu.