Кіріспе

Хошимин қаласындағы түрме, Вьетнам

Чи Хоа түрмесі (немесе Nhà Tù Chí Hòa) – Вьетнамның Хошимин қаласында орналасқан, әрекет ететін вьетнамдық түрме. Түрме 7 гектар аумақта орналасқан сегізбұрышты ғимарат, оған қамауда ұстау бөлмелері, камералар, түрме қабырғалары, күзет мұнаралары, құрылыстар және тұтқындардың шаруашылық жерлері кіреді. Бұл түрме Вьетнамдағы 12 ұлттық түрмелердің бірі. Алғашқыда 1943 (немесе 1939) жылы француз Индокитай колониялық үкіметі Саигонның ірі түрмесін алмастыру үшін салған, және Вьетнамның барлық келесі үкіметтері тарапынан кеңінен пайдаланылды. Өте күрделі және тиімді архитектурасының арқасында, түрме Вьетнамдағы ең қауіпсіз түрмелердің бірі саналады, себебі тарихында түрмеден қашуға екі ғана сәтті әрекет тіркелген.

Тарих

1930 жылдары 1890 жылы француздар салған Саигон орталық түрмесі (Maison Centrale de Saigon) сол кездегі тұтқындардың көбеюіне байланысты тығыздыққа толы болды.

Сәулет

Түрменің негізгі құрылымы – үш қабатты сегізбұрышты ғимарат, оған И Цзиннің сегіз триграмма теориясы күшті әсер еткен. Бүкіл ғимарат іс жүзінде жеті плиткалы шатырлы құрылыс қатарынан және бір жазық шатырлы, солтүстікке қараған құрылыс қатарынан тұрады, олар өз кезегінде И Цзиннің сегіз триграммасының аттарымен аталады. Сыртқы және ішкі жағы әртүрлі салынған. Сыртқы жағы ауа тежегіштермен салынған кірпіш қабырғалармен жабылады, ал ішкі жағы темір тосаулармен бөлінген, шатыры жоқ жасыл кеңістікпен ашық. Кейіннен сегіз құрылыс қатары әрқайсысы әріптермен – А, В, С, Д, Е, F, G және H аймақтары деп аталатын аймақтарға бөлінді. Бұл тұтқындар жасаған қылмыстарына қарай екі топқа бөлінді: бірінші топ – саяси қылмыстар үшін сотталғандар, ал екінші топ – басқа қылмыстар үшін сотталғандар. Ерлер мен әйелдер бөлек камераларда ұсталды, ал тұтқындар тамақ және гигиеналық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ғана қысқа мерзімге камераларынан шыға алатын болды. Түрменің күзетін әрдайым бір полиция батальоны сақтап тұрды. Сайгон құлағаннан кейін түрме Вьетнам Социалистік Республикасының жаңа үкіметімен жұмыс істеді, бірақ оның қалай жұмыс істегені туралы ақпарат аз. "Коммунизмнің қара кітабында" түрмедегі жағдайдың өте нашар екені туралы қысқаша мәліметтер келтірілген. Түрме жоғары қауіпсіздік деңгейімен де танымал. Бұл түрмеден тұтқындардың қашуы мүмкін емес деп есептеледі. Дегенмен, бұрын екі рет түрмеден қашу сәтті аяқталған: біріншісі 1945 жылы, Вьетмин екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияның жеңілісін пайдаланып, толық емес және нашар күзетілген Чи-Хоа түрмесіндегі өз мүшелерін босату үшін шабуыл жасады. Екіншісі – 1995 жылы әйгілі вьетнамдық қарақшы Фуок Там Нгонның (Фуок сегіз саусақ) түрмеден қашуы. Ол бұғауларын жұлып алып, қауіпсіздік күштерінен қашып құтылуға қол жеткізді, ал вьетнамдық полиция бұл оқиғаны "ұсынылмаған түрмеден қашу" деп сипаттады.