Кіріспе

1870 жылы франко-герман соғысы кезіндегі қоршау Страсбург қоршауы 1870 жылғы франко-пруссия соғысы барысында болды және 28 қыркүйекте француздық бекіністің тапсырылуымен аяқталды. Вёрт шайқасындағы неміс жеңісінен кейін, пруссиялық генерал Август фон Вердер басқаратын Баден Ұлы Герцогтығының әскерлері, Солтүстік теңіз жағалауын күзеткен екі пруссиялық Landwehr дивизиясының көмегімен Страсбургты басып алуға жіберілді. 40 мыңнан астам сарбазды қоршау корпусы 14 тамызда бекініске жетіп, дереу оны бомбалауды бастады. Қорғаныс көбінесе ескірген, ал 23 мыңдық француз гарнизонының 7 мыңы Ұлттық гвардиядан құралған милиция болды. Жедел тапсыруды қалаған немістер 23 тамызда азаматтық халықтың рухын құлату мақсатындағы террорлық бомбалауды бастады. Төрт күн бойы қалаға жарылғыш және өртке қабылатын снарядтар төгілді, нәтижесінде аудандардың барлығы күлге айналды. Азаматтар арасында үрей пайда болды, бірақ капитуляция болған жоқ. Оқ-дәрі тапшылығы Вердерді 26 тамызда неміс отын қарқындылығын төмендетуге және ресми қоршау операцияларына көшуге мәжбүр етті. Немістер қамалға жақындау үшін траншеялар қазып, қорғаныстың нақты бөліктерін шоғырланған бомбалау арқылы жойды. Қоршау қарқынды жүрді, французтардың шабуылдары жеңіліске ұшырады және 17 қыркүйекте қоршау қабырғасы бұзылды. Сонымен қатар, қорғаушылардың рухы Шалон армиясының Седанда талқан етілуі және Рейн армиясының Мецте қоршалуы туралы жаңалықтардан төмендеді. 19 қыркүйекте немістер алғашқы бекіністі басып алды және бастиондарды жойқын жақын қашықтықтан бомбалауды бастады. Қала қорғансыз қалған және неміс шабуылының алдында, француз командирі, генерал-лейтенант Жан Жак Урих 28 қыркүйекте бекіністі тапсырды: 17 562 сарбаз, 1277 артиллериялық құрал, 140 000 мылтық, оның ішінде 12 000 Chassepot мылтығы, 50 локомотив және мол азық-түлік қорлары неміс қолына өтті. Француз Ұлттық гвардиясына тарап кетуге рұқсат берілді. Немістер 936 сарбазын жоғалтты. Қоршаушылар 202 099 снарядты, шамамен 4000 тонна салмақты жұмсады. Қоршау аяқталған кезде барлық себептерден 861 француз сарбазы қаза тапты, ал мыңдаған адамдар жарақат алды. Барлығы 341 бейбіт тұрғын бомбалаудан қаза тауып, тағы 600-2000 адам жарақат алды. 448 үй толығымен қирады, ал 10 000 адам үйсіз қалды. Неміс қоршау операциясы француз ішкі аймағындағы неміс күштеріне теміржол желілерін тазарта отырып, Сена бойындағы және Парижді қоршаудағы операцияларға бірнеше дивизиялар мен корпустарды босатуға мүмкіндік берді. Немістердің азаматтық халықтың рухын қасақана құлатуы ХХ ғасырдың тоталитарлық соғыстарының белгісі болды.

Өмірбаян

Вёрт шайқасынан кейін, тәж мұрагері Фридрих генерал Август фон Вердерді Страсбург бекінісіне қарсы оңтүстікке жылжуға жіберді. Қала Рейн өзені арқылығы маңызды көпірге бақылау жасады, соның салдарынан Оңтүстік Германияға қауіп туды.

Неміс тілі

Вердердің әскері Пруссия, Вюртемберг және Баден елдерінен 40 000 сарбаздан тұрды, олар Страсбургтің Рейн арғы бетінде орналасқан еді. Вердердің күштеріне ақырында 1-ші резервтік дивизия, бір кавалерия бригадасы, 46 батальон, 24 эскадрилья, 18 далалық батарея, 200 далалық зеңбірек және 88 миномет, 6000 жаяу артиллерияшы және саперлер мен кенішілердің он ротасы қосылды. Венденхайм мен Корк артиллериялық парктерінде барлығы 366 зеңбірек және миномет болды, сонымен қатар 320 404 снаряд, оқ-дәрі және шрапнель жеткізілді.

Француз тілі

Ол кезде Страсбург (Метцпен бірге) Францияның ең мықты бекіністерінің бірі саналды. Маршал Патрис де МакМахон Вёрт шайқасынан кейін Эльзасты эвакуациялады және Страсбургті қорғау үшін үш батальон қанағатты әскер қалдырды. Вёрттен шашырағандар, түрлі басқа да қалдық күштер, 130 теңіз жаяу әскері, сондай-ақ Ұлттық гвардия мен Гарде Мобиль құрамындағы әскерлер гарнизонның санын 23 000-ға жеткізді. Бекіністе кем дегенде 1277 қару болды, бірақ әскери инженерлер жоқ еді. Француз командирі 68 жастағы генерал-лейтенант Жан Жак Урих болды.

Қоршау

11 тамызда Баден әскері Страсбургті бақылауға алды. Олар жақын орналасқан Шилтигейм қаласын басып алып, нығайтып, Страсбургтің Кёнигсхофен пригородын жаулап алды. Вердер қаланы басып алудың маңыздылығын түсінді және ұзақ қоршау арқылы ашаршылыққа ұрыну мүмкіндігін жобады. Оның орнына, ол жылдам әрекет етуге шешім қабылдады, бекіністерді және азаматтарды бомбалау арқылы қарсыластыруды көздеді. Бірінші оқ-дәрілер 14 тамызда қалаға түсті.

Террорлық бомбалау

23 тамызда Вердердің қамалдағы артиллериясы қалаға атыс ашты және қала мен оның көптеген тарихи ескерткіштеріне айтарлықтай зиян келтірді. Страсбург епископы Андреас Расс Вердерге барып, одан атысты тоқтатуды сұрады, ал азаматтар қаланы бомбаламаған әр күні үшін Вердерге 100 000 франк төлеуді ұсынды. Ухрих мойынсұнудан бас тартты, ал 26 тамызда Вердердегілердегі оқ-дәрінің мөлшерімен мұндай бомбалауды жалғастыра алмайтынын түсінді. 24 тамызда Көркем өнер мұражайы өртеніп кетті, сондай-ақ готикалық стильдегі бұрынғы Доминикан шіркеуінде орналасқан қалалық кітапхана да қирады, онда орта ғасырлық қолжазбалардың, сирек кездесетін Ренессанс кезеңінің кітаптары мен ежелгі римдік артефакттардың бірегей коллекциясы сақталған еді.

Ресми шабуыл

26 тамызда Вердер бекініске қарсы ресми қоршау операцияларын бастауға шешім қабылдады. 27 тамызда ол корольдік штабқа 29-30 тамыз түнінде бірінші параллельді ашу ниеті туралы есеп жіберді. Неміс әскері бомбалау кезінде де ресми қоршауға дайындық жұмыстарын жүргізді. Оларға Бишхайм және Суффелвейерсхаймдегі инженерлік құралдар қоймалары, Корк, Кель, Ноймюль және Венденхаймдегі платформалар, артиллерия парктері және қоршау артиллериясының жабдықтары кірді. 24 тамызға дейін жаяу әскер инженерлік офицерлермен бірге окоп салуда оқытылды. Бекіністі жақыннан тану және басты бағытты қамтамасыз ету үшін 27 тамызда түнде Кенигсхофен мен Аар арасындағы неміс аванпостары мұздыққа 300 метрге жақындады. Француз қарсылығы болған жоқ. 28 тамыз таңында пионерлер жаңбырда жеткілікті жамылғы жасағаннан кейін аванпосттар бұрынғы орналасқан жерлеріне қайтарылды. 28 тамызда сағат 10:00-де француз гарнизоны мылтықтан және артиллериядан атып бастады. 12:00-де екі француз ротасы Тас қақпаға жақын жердегі жабық жолдан шабуылға шықты. Шнайдмюль Ландвер батальонының ротасы қолдаумен шабуылды кері қайтарып, түнге дейін француздармен атысты. Француз қабырғалық бөлімдері мен No. 44 лунеттен атылған жаяу әскер Кроненбургтегі прус позициясына қарсы оқ жаудырды. Бірнеше жүз сарбаздан тұратын француз отряды қысқа уақытқа пруссиялық окоптардың бірін басып алды, бірақ пруссиялық жаяу әскерінің атысымен кері шегінді. Кешке дейін осы окоптарды екі Ландвер батальоны басып алды. 28-29 тамыз түнінде окоптар желісі шабуыл секторының барлық бөлігін қамтыды және желі бойымен байланыс орнатылды. Вердер сол жақ фланкті қорғау үшін Вакен аралын басып алуға бұйрық берді. Кониц Ландвер батальонының ротасы пионерлер салған понтондық көпірден өтіп, аралдағы француз аванпостарын ығыстырды. 29 тамыз таңында Жарс аралынан француз ротасы қарсы шабуыл жасауға тырысты, бірақ Германия Корольдігі Ландвер батальонының әскерлерінің көмегімен Ландвер ротасы оларды жеңді. Ландвер ротасы француздарды Жарс аралына қуып жету үшін бірнеше шабуылшыларды жіберді, бірақ олар таңғы сағат 9-ға дейін Вакенге қайтып келді. Баден аванпостары Вегеузель, Мейнау және Нойхофта Нейдорф және Шахен диірменіне жылжытылды. Іллкирхтен келген отряд Глациске жақындап, француздармен атысты, осы арқылы шабуылдың нақты бағытындағы гарнизонның назарын аударды. Линголсхаймнан келген отряд Пете-Люнеттегі сағаға жетпеді, өйткені көпірлер қираған еді. Француздық бекіністері Кенигсхофендегі неміс қоршау батареяларына және Линголсхаймдағы аванпостарға үздіксіз оқ жаудырды. Страсбургтен оңтүстікке қарай қашуға тырысқан француз тұрғындары Баден сарбаздарымен қалаға қайтарылды. Вердер қаланы бомбалауды жалғастырды, бұл жолы таңдалған бекіністерді нысанаға алды. Неміс қоршау желілері қалаға жылдам жақындады, әр бекініс қираған сайын. 11 қыркүйекте швейцариялық шенеуніктер делегациясы соғыспайтын азаматтарды эвакуациялау үшін қалаға келді. Бұл делегация Седан шайқасында француздардың жеңілгені туралы хабар әкелді, бұл Страсбургке ешқандай көмек келмейтінін білдірді. 19 қыркүйекте қалған азаматтар Ухрихті қаланы тапсыруға шақырды, бірақ ол қорғаныс әлі де мүмкін деп сеніп, бас тартты. Алайда, сол күні Вердер шабуыл жасап, қаланың алғашқы бекінісін басып алды. Бұл оқиға Ухрихті қаланы қорғау мүмкіндігін қайта қарастыруға мәжбүр етті. 27 қыркүйекте Урих Вердермен келіссөздер жүргізді, ал қала келесі күні капитуляциялады.

Салдары

Страсбургті басып алу және Тульдің құлауы Германиядан Париждің қоршау шебіне дейінгі теміржолдың соңғы стансасын батысқа қарай айтарлықтай жылжытты. Вердердің әскерлері жаңадан құрылған республикалық армияларға қарсы Францияның ішкі аймағындағы операциялар үшін босатылды. Неміс қоршау артиллериясы қалаға қарсы 202 099 снаряд, шамамен 4000 тонна оқ-дәрі жұмсады. Вердер жаяу әскері генералы дәрежесіне көтерілді және оның қоршау корпусы 30 қыркүйекте XIV корпусқа айналды. Гвардиялық Ландвер дивизиясы Тульдің құлауынан ашылған теміржол арқылы Парижді қоршауға жіберілді. 1-ші резервтік дивизия Страсбург гарнизоны ретінде қалды, қоршау артиллериясы Венденхаймға көшірілді, ал пионерлер мен бекініс артиллериясы болашаққа дайындық күйінде қала мен оның айналасында қалды. XIV корпустың қалған бөлігі, оның ішінде Баден далалық дивизиясы, 30-шы және 34-ші пруссиялық полктер, екі резервтік жеңіл атқыштар полкі және 1-ші резервтік дивизияның үш батареясы Шатильон және Трояға қарай жорығын бастады. Страсбург 1871 жылғы 10 мамырдағы Франкфурт шарты бойынша Германияға берілді.

Талдау

Француз командирі азық-түлік пен оқ-дәрінің мол қоры болғанына қарамастан, бекіністі тапсырды. Француз гарнизоны неміс дайындықтарын бұзуға жеткілікті шабуылдық күшке ие болмады және шабуылдың ең мүмкін жолын қоршалмады. Бекініс пен қалада немістердің күшті ұңғылы зеңбіректеріне төтеп бере алатын жайлар болмады, ал француз бекініс артиллериясы, сандық артықшылығына қарамастан, тез үнсіздікке түсіріліп, тек ұсақ шабуылдарға дейін төмендетілді. Немістердің өзі болса, кез келген жағдайға мұқият дайындалды. Бастапқы қорқыту бомбалауы жүріп жатқанда, тұрақты қоршау операциясына дайындықтар бұзылмай жалғасты. Неміс қоршау шебі күн сайын қарқынды түрде жылжытылып, кемшіліктер үнемі талқыланып, дереу түзетілді.

Шығындар

Француздар 17 562 сарбазын, 1277 артиллериялық құралды, 140 000 мылтықты, оның ішінде 12 000 шассипот мылтығын, 50 локомотивті және оларға қатысты жабдықтарды жоғалтты. Француз Ұлттық гвардиясы таратылды. Немістер 936 офицер мен сарбазды жоғалтты, оның ішінде 177-сі қаза тапты немесе жараларынан қайтыс болды, 715-і жараланды және 44-і жоғалып кетті. Жылқыдан 78 бас жоғалды, оның ішінде 37-сі қаза тапты немесе жараларынан қайтыс болды, 29-ы жараланды, ал 12-сі жоғалып кетті. Қоршау аяқталған кезде барлығы 861 француз сарбазы түрлі себептерден қайтыс болды. Неміс бас штабы француздардың 2500 жауынгері қаза тапқан немесе жарақат алған деп бағалады. Бомбалау салдарынан 341 азамат қаза тауып, тағы 600–2000 адам жарақат алды. Шамамен 448 үй толығымен қирады, 10 000 тұрғын, оның ішінде босқындар да, үйсіз қалды. Неміс үкіметі қалаға қоршау мен оккупациядан туған шығындардың үштен екі бөлігін өтеді.