Кіріспе

Тай Гарнеттің 1951 жылғы фильмі
1951 жылғы фильм

Сюжет

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Элен әскери-теңіз ауруханасында медбике болып жұмыс істейді. Елен Раннидің досы Джордж Джонспен танысады. Эллен Джорджқа қатты ғашық болады және Ранниден достық қарым-қатынаста кеткеннен кейін оған үйленеді. Соғыс аяқталғаннан кейін, Эллен мен Джордж Лос-Анджелестің бір маңындағы аудандарға көшіп келеді. Көп жылдан кейін жас жұбайлардың жағдайы жақсы емес. Джордж өзімшіл, қарапайым, үстем адам екені дәлелденді, ал Эллен әлі балалы болмағандықтан, өзін қанағаттанбаған сезінеді. Осыған қарамастан, Эллен күйеуін әлі де жақсы көреді, ал ол жүрек ауруынан зардап шеге бастағанда, ол Джорджтың жеке дәрігері ретінде мезгіл-мезгіл келіп тұратын Рэннидің көмегімен оған аянбай қамқорлық жасайды. Жылу кезінде Джордждың жағдайы нашарлап, ол төсекке жатып қалады. Ол сондай-ақ, Ранниге психологиялық көмек қажет деген тұжырымға келгенше, ол барған сайын алдаулы болады. Джордж Эллен мен Рэннидің қарым-қатынаста болғанын және Эллен оны жүрек дәрісін шамадан тыс мөлшерде беру арқылы өлтіруге тырысатынын күдіктенді. Ол округтiк прокурорға Эллен мен Рэннидi оны өлтіруге сөз байласты деп айыптап хат жазады, содан кейін хатты Элленге пошта арқылы жіберуге береді. Эллен хатты сақтандыру компаниясының хаттары деп ойлап, хатты пошташыға береді. Еллен Джорджтың бөлмесіне келгенде, оны төсектен шығып, маниялы күйінде табады. Ол хатының мазмұнын әйеліне айтып, оған қаруды сілтеп, жағдайды өзі үшін ойластырып, өзін-өзі қорғау үшін атып тастайтынын айтады. Бірақ Джордж өшіргішті тартқанша, төсекте құлап қалады да, өліп қалады. Джорджтың хаты оны оны өлтірген деп айыптайтынын түсінген Эллен оны алу үшін үйден шықты, бірақ кедергілер оның жолына түседі. Ол поштамен кездеседі, бірақ пошташы Джорджтың хатты қайтаруды өзі сұрауы керектігін талап етеді, әйтпесе Эллен хатты жеткізу үшін жібермес бұрын жергілікті пошта кеңсесінің жетекшісімен мәселені талқылауы керек. Сол уақытта Джорджтың снобтық Клара әпкесі Джонстың үйіне келіп, Джорджты көріп кетеді. Эллен Клараның Джорджтың бөлмесіне кіруіне және оның денесін табуына жол бермеу үшін уақытында оралады және Джорджтың әпкесін көргісі келмегенін, өйткені ол оны бұрынғы сапарда ренжіткенін айтып, оны кетуге көндіреді. Поштаға баруға дайындалу үшін өзінің шатасқан сыртқы түрін жинағаннан кейін, Эллен Джорджтың қолындағы қаруды байқап, оны алып тастап, жасыруға шешім қабылдайды. Ол бөлменің терезесі ашық болған кезде еденге оқ атып, бірақ тек көрші жігіт Билли естиді және оны ойыншық деп қате қабылдайды. Кейін нотариус Джорджмен кездесуге келеді, ал Эллен оны жіберіп жібереді, күйеуінің науқас екенін айтып, қонақтарды қабылдамайды. Элен машинамен кетіп бара жатқанда, ол Billy-ді шапшаңдықпен басып кетуден қашып құтылады. Ақырында пошта кеңсесінде жетекші алдымен жанашырлық танытып, Элленге хатты қайтарып алу үшін Джордж қол қоюы керек форманы береді; бұл кезде Эллен соншалықты дүрбелеңдеген және үмітсіз, оның мінез-құлқы жетекшіге ренжітеді, ол хатты жіберуге шешім қабылдайды. Еллен үйіне жеңілген күйінде оралады. Ранни Джорджтың жағдайын тексеру үшін келгенде, ол Элленді тыныштандырып, жатын бөлмесіне кіреді, онда ол өлген досын, едендегі оқ тесігін және шкафтағы қаруды қарайды. Джорджтың денесін төсекке орналастырғаннан кейін, ол Элленге не болғанын түсіндіруге мүмкіндік береді. Әңгімесі біткен соң, есіктің қоңырауы шықты. Эллен полиция оны тұтқындауға келгеніне сеніп, үмітсіздіктен, Рэннидің үндеуіне байланысты есікті ашады. Ол пошташының Джорджтың хатын қайтаруға келгенін біледі, өйткені оның жеткіліксіз поштасы бар. Элленнің көңілі көтеріледі, Рэнни хатты жыртып, бөлшектерін өртеп жібереді.

Өндіріс

Режиссер Тай Гарнет актерлік құрам мен түсірілім тобын мұқият дайындады және фильм 14 күнде түсірілді, бұл сол дәуір үшін тығыз кесте болды (Янг кейінірек бірнеше жылдан соң телесериалдарының дайындығында осыған ұқсас техника қолданды). Ирвинг Бэкон (өмірінде 400-ден астам фильмде ойнаған кейіпкерлік актер) бұрынғы он жылда 28 фильмнен тұратын танымал "Блонди" сериясындағы шаршаған пошташы рөлімен кеңінен танымал болған. Брэдли Мора Бродвейдегі белгілі бала актер болды және 1950 жылы түсірілген "Энни Гет Юр Ган" фильмінде ойнады. Маргало Гиллмордың Бродвейдегі актерлік мансабы 1910-жылдардың соңына дейін созылған, ал Джорджия Бэкус (қоршаған жерде бақша жұмысын істейтін көрші) он жыл бұрын Орсон Уэллстің "Гражданин Кейн" фильмінде шағын рөл орындаған. Ричард Андерсон АҚШ теледидарындағы қосалқы актер ретінде ұзақ және сәтті мансапқа ие болды. Бұрынғы бала жұлдызы Карл "Альфальфа" Свицер ("Біздің топ" комедиялық қысқа фильмдерінен) ыстық машинаны жөндеп жатқан адам рөлінде эпизодтық түсірілімде қатысты.

Фильм түсіру орындары

Кейбір түсірілімдер Голливудтағы Мелроуз даңғылының жанындағы тұрғын үй көшелерінде жүргізілді. Фильмде көрсетілгендей, басты түсірілім орнының нақты мекенжайы Беверли драйвынан оңтүстікке қарай бір блокқа орналасқан 116 Солтүстік Оукхерст д-р. болды. Алайда, 1950-жылдардың ортасында бұл үй бұзылып, орнына жаңасы салынды. Оукхерст драйвы мен Плимут даңғылындағы сол үйлердің маңындағы көршілес үйлер әлі де тұр.

Қабылдау

MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 518 000 доллар, ал басқа елдерде 250 000 доллар тауып, 174 000 долларлық зиянға ұшырады. Time журналы фильмді «жылдың алғашқы триллері» деп сипаттап, «бұл фильм ежелгі Хичкок тәсілін қолданып, қарапайым адамдарға, оқиғаларға және ортаға зұлымдық мән береді және қарапайым идеясын қорқынышты логикамен дамытады» деді. Time журналының шолуында Маргало Гиллмор мен Ирвинг Бэконның актерлік шеберлігі де жоғары бағаланды, сондай-ақ фильмдегі «Лос-Анджелестегі жағымды тұрғын көшедегі тыныш, күннұрлы атмосфера» ерекше аталып өтті. Алайда, кейінгі онжылдықтарда фильм көбіне назарсыз қалды (жалпыға иелікке өтті) және жасалған ретроспективті шолулардың көпшілігі жағымсыз болды. Франсуа Трюффоның «Қорқыныш себебі!» туралы қысқаша шолуы «Бірақ барлық әсерлер уақтылы келді, мінсіз орындалды, ал осының бәрі маңызды емес пе?» деп жазғандықтан, көптеген шолулардан гөрі мейірімдірек болды. XXI ғасырдың шолулары Трюффоның пікіріне жақын болды және фильмнің қала маңындағы нуарлық атмосферасын атап өтті. Критик Крейг Батлер Гиллмор мен Бэконның актерлік шеберлігін, сондай-ақ Джозеф Руттенбергтің түсіру жұмысын және Андре Превиннің музыкасын «үлкен артықшылықтар» деп сипаттады. Шон Аксемейкер «Қорқыныш себебі!» фильмін «параноялық фильм-нуар мектебінің ерекше туындысы» деп атады, ол «қалалық қауіптің қараңғы аллеялары мен ұзын көлеңкелерін орта таптың күннұрлы, ағаштармен көмкерілген көшелеріне ауыстырады», сонымен қатар «Янгтың бос әңгімесі қала маңындағы оқиғаға қорқынышты көңіл-күй сыйлайды» деп мәлімдеді.