Кіріспе

Мойдарт (Mùideart) – Шотландияның Форт-Уильямның батысында орналасқан, шалқап жатқан және оқшауланған аймағының бір бөлігі. Мойдарттың өзі су алаптарымен дерлік толығымен қоршалған. Лох Шиль ауданның шығыс шекарасын кесіп өтеді (оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған сызық бойымен) және оңтүстік жиегінің бір бөлігімен жалғасады. Оңтүстік жиегінің қалған бөлігі Лох Мойдартпен бөлінген. Солтүстік жағы Лох Морар және Лох Айлорт көлдерімен шектеседі. Мойдарт қазіргі уақытта Хайленд кеңесі аумағындағы Лохабер ауданының құрамына кіреді. Оған Дорлин, Кинлохмоидарт және Гленюиг елді мекендері кіреді. Дорлинде Клан Ройдридің бұрынғы бекінісі және Дональд кланының Кланральд тармағына тиесілі Тиорам қамалы орналасқан. Мойдарт Морар, Мойдарт және Арднамурчан ұлттық көркемдік аймағының бөлігі болып табылады, Шотландиядағы ерекше табиғи көрікті жерлерді анықтау және оларды қорғау мақсатында дамудың белгілі бір түрлерін шектеу арқылы құрылған 40 аймақтың бірі.

Ерте тарих

Викингтердің шабуылынан кейін Мойдарт Норвегияның тәуелділігі болған Аралдар Корольдігінің бір бөлігіне айналды. Осы кезеңде Мойдарт ескі норвег тілінен атын алды, «mod» сөзінің мағынасы лай, ал «art» жұрнағы фьордтан шыққан. Атының мағынасы – лайлы шығанақ, және ол әсіресе Лох Мойдартқа қатысты (оның аты осылайша қайталанады). 11 ғасырдың соңында Шотландияның Малкольм III Норвегия королі Магнус Барелегспен шекараны жағалауға жылжытқан жазбаша келісім жасады; осылайша Мойдарт шотландтыққа айналды. 12 ғасырдың басында белгісіз тегі бар Норс-Гейл Сомерлед Мойдарт пен айналасындағы аймақты басып алды; бұл қалай болғанын нақты түсіндіретін сенімді жазба жоқ, бірақ 1140 жылдары Шотландияның Давид I аймаққа бақылауын жоғалтты. 1130 жылдары Сомерлед Аралдар Корольдігінде төңкеріс жасады, нәтижесінде ол корольдікті өзінің басқа иеліктерімен біріктіріп, тәуелсіз мемлекет құрды. Сомерледтің өлімінен кейін Норвегия билігі қайта орнатылды, бірақ іс жүзінде корольдік бөлінді; Мойдарт орналасқан бөлігі Гарморан деп аталды және Сомерледтің мұрагерлері арасындағы МакРорилер басқарды. 1266 жылғы Перт шартынан кейін Гарморан Шотландияның тәуелділігіне айналды – Гарморан Лордтығы, оны әлі де МакРорилер басқарды, бірақ МакРорилердің жалғыз мұрагері Гарморанның Эми болды. Осы уақытта Лох Мойдартта Гарморан Лордтығының негізгі ордасы ретінде Тиорам қамалы салынды. Аралдар Корольдігінің қалған бөлігі МакДональдтар басқарған Аралдар Лордтығына айналды, оның басшысы Джон Айлэй Эмиге үйленді. Үш ұл туғаннан кейін ол Эмиден ажырасып, корольдің қызына үйленді, оның құдайына айтарлықтай қонақақы алды. Бұл келісімнің аясында Джон өзінің үлкен ұлы Ранальдты Аралдар Лордтығын мұраға алу құқығынан айырды, оның орнына жаңа әйелінен туған ұлға мүмкіндік берді. Алайда, 14 ғасырдың соңында Ранальд қайтыс болған кезде, оның ұлдары әлі балалар еді, ал Ранальдтың кіші інісі Годфри Гарморан Лордтығын иеленуге мүмкіндік алды. Сонымен қатар, Ранальдтың басқа інісі Мурдоктың мұрагерлері де өздерінің үлесін талап етті. Бұл Годфридің отбасын (Сиол Горри) және оның бауырларын зорлық-зомбылыққа толы қақтығысқа ұшыратты, ол сақталған жазбаларда толыққанды сипатталмаған. 1427 жылы таулы аймақтардағы зорлық-зомбылық деңгейіне және өзінің туған інісінің көтерілісіне наразы болған король Джеймс I таулы аймақтың билеушілерін Инвернесте кездесуге шақырды. Олар келген кезде көптеген көшбасшылар тұтқындалды және түрмеге қамалды. Годфридің ұлы Александр МакГорри ең кінәлілердің бірі деп есептелді және шапшаң соттан кейін дереу өлім жазасына кесілді. Александр Гадфридің Гарморан Лорды ретіндегі де-факто лауазымын мұра еткендіктен және Ранальдтың мұрагерлері зорлық-зомбылыққа жауапты болғандықтан, король Джеймс Лордтықты жоғалтты деп жариялады.

Лаирлік гранттар

1469 жылы Джеймстің немересі (Жеймс III) Гарморан және Уист жерлерін Джонға, Аралдардың иесіне берді. Джон өз кезегінде оны өзінің жартылай бауыры Слеттік Хьюға өткізді; Хьюға берілген құқық 1493 жылғы патша жарлығымен бекітілді. Александрдың өлім жазасына келуіне себеп болған зорлық-зомбылық Сиол Горри тайпасын құрып кетуге айналдырды, ал Александрдың қайтысынан кейін олар Мойдарт тарихында ешқандай рөл атқармады. Оған дейін, жалпы алғанда, тек Lochailort (Мойдарттың солтүстігінде) мен Glenuig (батысында) арасында жүретін паром арқылы ғана қол жеткізуге болатын. Тек 1988 жылы тұрғындар электр желісіне қосылу мүмкіндігіне ие болды. Аймақтың шалқаруы католицизмнің, Шотландия реформациясына қарамастан, және гэль тілінің сақталуын қамтамасыз етті. Аймақта 20-ғасырдың ортасына дейін гэль тілінде сөйлейтіндер басым болды – 1881 жылғы халық санағында халықтың шамамен 90% гэль тілінде сөйлей білген, ал үштен бірі ағылшын тілінде сөйлей алмаған, бірақ 2001 жылға қарай тұрақты тұрғындардың 15% -дан азы ғана гэль тілінде сөйлейтін болды. 1960 жылға дейін байланыс болмауы осы аймақты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арнайы операциялар жасауға дайындалатын бөлімдер үшін өте қолайлы оқу орнына айналдырды. Аймақта бірнеше SOE әскери оқу базалары құрылды, ал HMS Dorlin Дорлинде орналастырылып, Корольдік теңіз күштерінің жағажай сигналдары мен Корольдік сигнал бөлімдерін даярлау үшін пайдаланылды.