Кіріспе

Ирландиялық партизан, Гонконг актері, ортақ туған аты Энтони Перри (шамамен 1760 – 21 шілде 1798) 1798 жылғы көтеріліс кезінде Біріккен Ирландиялық Вексфорд көтерілісшілерінің ең маңызды көшбасшыларының бірі болды. Ол "айқайлайтын генерал" деп белгілі болған.

Көтеріліс басталды

Билік Багенал Харви, Эдвард Фицджеральд және Джон Генри Колкло сияқты оңтүстік көшбасшыларынан бүлікші ұйым туралы ақпарат алуға ден қойған кезде, бүлік The Harrow-дағы қақтығыстан кейін жылдам өршіді. Онда Фр. Джон Мерфи бастаған бүлікшілер шағын жасақтанған атты әскерге шабуыл жасап, жеңіске жетті. Содан кейін округтің солтүстік жартысында қару-жарақтарды қолға түсіру және адал күштерге жасалған қанды шабуылдар күшті қарсылыққа ұшырады, ал жауынгерлер бейберекет түрде өртеуге және өлтіруге кірісті. Оуларт төбесі мен Эннискорти шайқасындағы жеңістерден кейін, 29 мамырға дейін бүлікшілер Эннискорти мен Гори арасындағы аймақты толық бақылауға алды. Өте ауыр жарақаттарға қарамастан, Перри 29 мамырда Виннигар Хиллдегі бүлікшілер лагеріне жетіп, солтүстік армияның орынбасары болып тағайындалды. Оның алғашқы басқаруы Баллиминаун төбесінде отаршылдардың қанды жеңісімен аяқталды, себебі тәртіпсіздік пен қарудың жетіспеушілігі салдарынан жеңіліске ұшырады. Алайда, ол Фр. Эдвард Рошпен бірге 4 маусымда Тюбернеринг шайқасында британдықтардың алға жылжуын тоқтату үшін жойқын қарсы шабуылды жоспарлауға белсенді қатысты, нәтижесінде Солтүстік Вексфордтағы британдық армияның жартысы бірден жойылды.

4-9 маусым

Тюбернерингтегі жеңіс әскерилерді ойсырата білдірді, олар қауіпсіздік үшін Уиклоу қаласына дейін шегініп, қайта топтасты. Перридің көтерілісшілер шабуылын басқарып келе жатып, жауға қарсы айқайлау әдетінен оған "айқайлайтын генерал" деген лақап ат берілді. Көтерілісшілер жеңістің артын баса алмады, бірақ осы қиын күндері Уиклоу округінің көп бөлігі, Арклоу қаласы да, британдықтардан бос қалды. Жеңісті тиімді пайдалана алмауының себебі, әрине, көтерілісші күштердің әскери тәртіпсіздігі болды, сонымен қатар жеңімпаз көтерілісшілер жаңа қолдарындағы билікті пайдаланып, ескі қарыздарын өтеу үшін жергілікті жауларын іздеп, кек алды. Мысалы, 7 маусымда Перри Карнюға шабуыл жасады, 25 мамырда көтерілісші күдіктілерді атып тастаған Карню оқиғасы болған жер, қаланың көп бөлігі өртке салынды. Сонымен қатар, 8 маусымда Горь лагеріндегі өз азаптаушыларының екеуін өлтіруге қатысқан деген күдік туды.

Арклоу шайқасы

Арклоуға шабуыл жасап, басып алу туралы шешім қабылданған кезде Перридің басшылық позициясы, әскери тактика бойынша П. Джон Мерфипен келіспеушілік салдарынан әлсіреген еді, оның жасақтары қатысудан бас тартты. Арклоуға жасалған жорық та асықпай болды, Перри өзінің әскерлеріне, олар оның үйінің жанынан өтетін кезде, көптеген тоқтаулар жасап, кешіктіруден бас тартуды жеке өтінуге мәжбүр болды. Апатты жеңіліс көтерілісшілерді қорғанысқа көштірді, ал Перри келесі күндерді шашырап кеткен көтерілісші күштерді қайта ұйымдастырумен және британдық жасақтармен шайқас жүргізумен өткізді.

Сірке қыраны және оның салдары

18 маусымға қарай британдықтар солтүстік және батыстан шабуыл жасауға дайын 20 000-ға жуық әскер жинады. Перри басқаратын көтерілісшілер Маунтплезенттегі базасынан шегініп, округтің солтүстігіндегі Килкаван төбесінде ірі лагерь құрды. Британдықтар Эннискортиге жеткенше үлкен көтерілісші күштерге тап болатынын күтпеген еді, ал Перридің әскері 19-20 маусымда Килкаван төбесі маңындағы бірнеше британдық шабуылдарды тойтарып, британдық жоспарларды құлатпақ болды. Дегенмен, 20 маусымда көтерілісшілер кеңесі алдағы шайқасқа дайындық үшін барлық көтерілісші күштерді Уэксфордтағы Винегар Хилл лагерінде шоғырландыру туралы шешім қабылдады, соған сәйкес Перри де бұйрық бойынша шегінді. 21 маусымдағы жеңіліс Вексфордтағы көтерілісшілердің бақылауындағы аумақтарды жойды, бірақ кем дегенде 10 000 қарулы адам шайқасуға әлі де дайын еді. Перри мыңдаған саяқтан тұратын күшті оңтүстікке қарай, Вексфорд қаласына қарай қайтаруға қол жеткізді және Гаррет Бёрн, Эдвард Фицджеральд және Эсмонд Кян сияқты басқа да көшбасшылармен бірге Вексфорд арқылы өтіп, 28 маусымда қайтадан Килкаван төбесіне жетіп, 2 шілдеде Баллирахин төбесінде қуып келген атты әскерді жеңді.

Мидлендс науқаны

Перри мен аман қалған колонна Вексфордты қалдырып, 5 шілдеде Уиклоу төбелеріне жетті, генерал Джеймс Даффтың (Гиббет Рат талауларын бұйырған) басқаруымен ұйымдастырылған қуып жете беруге қарсы шайқасты. Кейбір көтерілісшілер созылған партизандық соғыста күресу үшін төбелерге көтерілді, ал кейбіреулері үйлеріне қайтты, бірақ көпшілігі Перри мен Фр. Могу Кернс басшылығымен орталық аймаққа қарай көтерілісті қайта жандандыру үшін аттанды. 9 шілдеде Килдарға өткен көтерілісшілер Ньюбридж маңынан оқ-дәрі қоймасын басып алды және Уильям Эйлмер басқаратын Килдар көтерілісшілерінің қалдықтарымен қосылды. Килдардағы әріптестерімен кеңескеннен кейін, олар солтүстікке бұрылып, Мит графтығындағы Клонардқа шабуыл жасауға шешім қабылдады, себебі онда қару-жарақ сақталғанына сенді, сонымен қатар Килдарда көтерілісшілерді іздеп жүрген мыңдаған әскерден жалтару үшін.

Ольстерге қарсы шабуыл

Клонардқа жасалған шабуыл апатты сәтсіздікке ұшырап, тірі қалған көтерілісшілерге ауыр соққы болды. Көптеген Килдэр көтерілісшілері өз үйлеріне қайтты, Мет азаматтары жеңілістен соң қосылуға батыл болмады, ал олардың бар оқ-дәрілерінің көп бөлігі нәтижесіз шабуылда ысырапқа салынды. Ольстердегі көтерілісшілермен қосылу туралы шешім қабылданды және 1000-нан аспайтын саладағы тірі қалғандар 14 шілдеде Бойн өзенінен солтүстікке бірнеше шақырым жердегі Найтстаун батпағында үкімет әскерлерінің тұрақты қысымына ұшырап, соғысуға мәжбүр болды. Олар шашырап, жеңіліске ұшырады. Кейбір көтерілісші бөлімдер қайта құрыла алды және Вексфордқа қайту туралы шешім қабылданды, бірақ тірі қалған саладағылар ұсталып, сол күні кешке Даблин округіндегі Баллибогиллде соңғы жеңіліске ұшырады. Перри, басты көтерілісші күштерімен соңғы шайқастан бұрын байланысын үзіп, рухани әкесі Могу Кернс және басқалармен бірге батысқа қарай қашқан болуы мүмкін. Олар Оффли графтығындағы Эдендерриге жеткенше жергілікті жасақтармен ұсталды және екеуі де 21 шілдеде дарға асылды. Олар екеуі де Монастырьлер зиратында бірге жерленді, онда қазір олардың қабірін үлкен кельт кресі белгілейді.