Кіріспе
Рафиолепис туысы (Rhaphiolepis) – Роза тұқымдасына жататын шамамен он бес түрі бар мәңгі жасыл бұталар мен кішкентай ағаштардың туысы. Бұл өсімдіктер жылы және субтропикалық Шығыс Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азияда, Оңтүстік Жапония, Оңтүстік Корея және Оңтүстік Қытайдан бастап, Таиланд пен Вьетнамға дейін таралған. Әдебиеттерді қарау кезінде осы атаудың көбінесе "Рафиолепсис" деп жаңсылысқа түсетінін ескеру қажет. Бұл туыс Eriobotrya (кәмшат) туысына өте жақын, тіпті екі туыстың өкілдері бір-бірімен будандасады; мысалы, "Coppertone loquat" – Eriobotrya deflexa және Rhaphiolepis indica будандасуынан пайда болған гибрид. "Көк шырша" деген жалпы атау бастапқыда туыс Crataegus-қа қатысты қолданылған, бірақ қазір кейбір Rhaphiolepis түрлеріне де қолданылады. Мысалы, Rhaphiolepis indica көбінесе "Индиялық көк шыршасы" деп, ал Rhaphiolepis umbellata – "Еддо көк шыршасы" деп аталады.
Rhaphiolepis (,/r//æ//f//i/'/ɒ//l//ᵻ//p//ɪ//s/ RAFeeOLipiss or ,/r//æ//f//i//oʊ /'/l//ɛ//p//ᵻ//s/ RAFeeohLEPiss) is a genus of about fifteen species of evergreen shrubs and small trees in the family Rosaceae, native to warm temperate and subtropical East Asia and Southeast Asia, from southern Japan, southern Korea and southern China, south to Thailand and Vietnam. In searching literature it is well to remember that the name commonly is misspelt "Raphiolepsis". The genus is closely related to Eriobotrya (loquats), so closely in fact, that members of the two genera have hybridised with each other; for example the "Coppertone loquat" is a hybrid of Eriobotrya deflexa X Rhaphiolepis indica. The common name hawthorn, originally specifically applied to the related genus Crataegus, now also appears in the common names for some Rhaphiolepis species. For example, Rhaphiolepis indica often is called "Indian hawthorn", and Rhaphiolepis umbellata, "Yeddo hawthorn".
Сипаттама
Түрлер мөлшері бойынша әртүрлі, кейбіреулері ғана жетсе, R. ferruginea түріне дейін жетеді. Жапырақтары алма-кезек орналасқан, терілі, жалтыраған қою жасыл, қарапайым, ұзын, жиегі бүтін немесе тісті. Гүлдері ақ немесе қызғылт, диаметрінде, шашақ тәрізді гүлшоғырларда топталған. Жемісі – диаметрі кішкентай алма тәрізді жеміс, қара қызғылт-қоңырдан қараға дейін піседі, көбінесе бір тұқымды болады.
Өсіру және пайдалану
Ең танымал түрі – оңтүстік Қытайдан шыққан, сәндік қызғылт гүлдері үшін өсірілетін және бонсай мәдениетінде танымал Rhaphiolepis indica (Индиялық долана). Жапония мен Кореяда өсетін Rhaphiolepis umbellata (Yeddo доланасы) ағашының жапырақтары дөңгелектеу, ал гүлдері ақ түсті. Бұл ең төзімді түр, шамамен төмен температураны көтере алады. Кейбір сорттарының жемісі піскен кезде жеуге жарамды, одан джем жасауға болады, бірақ кейбір декоративтік сорттарының жемісі тағамдық құндылығы жоқ. Индиялық доланасы АҚШ-тың оңтүстігіндегі кең таралған бау-бақша өсімдігі. Ол көбінесе коммерциялық және жеке ландшафттарда кездеседі. Көбінесе ол кішкентай, тығыз қоршауларға немесе үйдің негізіне отырғызылатын шар тәрізді өсімдіктерге дейін тоғытылады. Оны стандартты пішінге дейін және 15 футқа (5 метрге) дейін биіктігі бар кішкентай, нанға ұқсас ағаштарға дейін сәтті тоғытуға болады. Рафиолепис өсімдіктерін ылғалды аймақтарда пайдалану, оның көптеген түрлерінің және гибридтерінің Entomosporium туысына жататын саңырауқұлақтар тудырған жапырақтардың бұзылу ауруына осалдығымен шектеледі.
The fruit of some varieties is edible when cooked, and can be used to make jam, but some ornamental varieties bear fruit that is of no culinary value. Indian Hawthorn is a mainstay horticultural specimen in southern United States. It is often found in commercial as well as in private landscapes. Often it is trimmed into small compact hedges or balls for foundation plants. It has been successfully pruned into a standard form as well as small dwarf like trees up to 15 feet (5 m) in height. The use of Rhaphiolepis in landscapes in humid regions is limited by the susceptibility of many of its species and hybrids to a disfiguring leaf spot disease caused by fungi in the genus Entomosporium.
Түрлер
Қазіргі уақытта Plants of the World Online сайтында 45 түр тіркелген. Олардың ішінде бұрын Eriobotrya тұқымдас түрлер де бар.