Кіріспе

Рафиолепис туысы (Rhaphiolepis) – Роза тұқымдасына жататын шамамен он бес түрі бар мәңгі жасыл бұталар мен кішкентай ағаштардың туысы. Бұл өсімдіктер жылы және субтропикалық Шығыс Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азияда, Оңтүстік Жапония, Оңтүстік Корея және Оңтүстік Қытайдан бастап, Таиланд пен Вьетнамға дейін таралған. Әдебиеттерді қарау кезінде осы атаудың көбінесе "Рафиолепсис" деп жаңсылысқа түсетінін ескеру қажет. Бұл туыс Eriobotrya (кәмшат) туысына өте жақын, тіпті екі туыстың өкілдері бір-бірімен будандасады; мысалы, "Coppertone loquat" – Eriobotrya deflexa және Rhaphiolepis indica будандасуынан пайда болған гибрид. "Көк шырша" деген жалпы атау бастапқыда туыс Crataegus-қа қатысты қолданылған, бірақ қазір кейбір Rhaphiolepis түрлеріне де қолданылады. Мысалы, Rhaphiolepis indica көбінесе "Индиялық көк шыршасы" деп, ал Rhaphiolepis umbellata – "Еддо көк шыршасы" деп аталады.

Сипаттама

Түрлер мөлшері бойынша әртүрлі, кейбіреулері ғана жетсе, R. ferruginea түріне дейін жетеді. Жапырақтары алма-кезек орналасқан, терілі, жалтыраған қою жасыл, қарапайым, ұзын, жиегі бүтін немесе тісті. Гүлдері ақ немесе қызғылт, диаметрінде, шашақ тәрізді гүлшоғырларда топталған. Жемісі – диаметрі кішкентай алма тәрізді жеміс, қара қызғылт-қоңырдан қараға дейін піседі, көбінесе бір тұқымды болады.

Өсіру және пайдалану

Ең танымал түрі – оңтүстік Қытайдан шыққан, сәндік қызғылт гүлдері үшін өсірілетін және бонсай мәдениетінде танымал Rhaphiolepis indica (Индиялық долана). Жапония мен Кореяда өсетін Rhaphiolepis umbellata (Yeddo доланасы) ағашының жапырақтары дөңгелектеу, ал гүлдері ақ түсті. Бұл ең төзімді түр, шамамен төмен температураны көтере алады. Кейбір сорттарының жемісі піскен кезде жеуге жарамды, одан джем жасауға болады, бірақ кейбір декоративтік сорттарының жемісі тағамдық құндылығы жоқ. Индиялық доланасы АҚШ-тың оңтүстігіндегі кең таралған бау-бақша өсімдігі. Ол көбінесе коммерциялық және жеке ландшафттарда кездеседі. Көбінесе ол кішкентай, тығыз қоршауларға немесе үйдің негізіне отырғызылатын шар тәрізді өсімдіктерге дейін тоғытылады. Оны стандартты пішінге дейін және 15 футқа (5 метрге) дейін биіктігі бар кішкентай, нанға ұқсас ағаштарға дейін сәтті тоғытуға болады. Рафиолепис өсімдіктерін ылғалды аймақтарда пайдалану, оның көптеген түрлерінің және гибридтерінің Entomosporium туысына жататын саңырауқұлақтар тудырған жапырақтардың бұзылу ауруына осалдығымен шектеледі.

Түрлер

Қазіргі уақытта Plants of the World Online сайтында 45 түр тіркелген. Олардың ішінде бұрын Eriobotrya тұқымдас түрлер де бар.