Звонко Богдан: Салашы әнінің жұлдызы мен Воеводинаның дауысы

Кіріспе

Звонимир "Звонко" Богдан (; 5 қаңтар 1942 жылы туған) – Сербия, Хорватия, Венгрия және Румыния елдерінің дәстүрлі халық әндерін орындайтын серб Бунжевац өнерпазы. Ол сонымен қатар композитор, шарап өндіруші және атбегі.

Өмірбаян

Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Югославияның сол бөлігі Осеңдік Мажар оккупациясы астында болған кезде, Сомбор қаласында (қазіргі Воеводина, Сербия) буньевац отбасында дүниеге келді. Балалық шағын анасының әжесі Стипан Кукурузардың салаш (шаруа қожалығы) фермасында өткізді; оның екінші әжесі Франья – көлікті жүргізуші, тамбурица музыканты және өмірге құштар адам болған. Жергілікті Сомбор театрындағы қысқа саяхаттан кейін, 19 жасында драма академиясына түсу үшін Белградқа келді. Ол өмір сүру үшін Белград кафаналарында ән айта бастады және осы жұмыста өзін тапты. Белградтың "Union" қонақ үйінде, көптеген журналистер мен богемалардың жиналатын орнындағы жұмыс оның мансабын дамытуға көмектесті; шамамен 30 жыл бойы ол Белградқа келген сайын "Union" қонақ үйінде ән шырқады. Алғашқы жеке концерті Калемегдан террасасында өтті. 1971 жылы ол "Эй салаши на северу Бачке" (Бачканың солтүстігіндегі салаштар) әнін жазды, ол ән оны мәңгілікке есте қалдыратын әнге айналды. 1990-жылдардың тұрақсыз кезеңі мен Югославия соғыстары кезінде Богдан көптеген қоғамдық өнер көрсетулерден қанағаттанды. Ол былай деді: "Жәй ғана, мен жұмыс істеуге көңілім болмады. Сонымен қатар, пираттық кең ауқымға ие болды, тіпті композиция және музыка туралы ойлар да маған жағымсыз болды. Мен осы қиын кезеңдердің аяқталып, біз қайтадан адамгершілікпен өмір сүре аламыз деп үміттенемін". Богдан Воеводина мен Славонияның түпнұсқа және дәстүрлі әндерін дәстүрлі тамбурица оркестрінің сүйемелдеуімен орындайды. Ол өзі де бірнеше ән жазған, оның ішінде ең танымал әні – "Эй салаши на северу Бачке". Оның кейбір әндері венгр және ром тілдерінде де бар. Оның концерттеріндегі сүйемелдеуші топтар – Воеводинадан Миле Николич оркестрі (танымал Джаника Балаж оркестрінің мұрагері) және Хорватиядан Загребачки тамбураши. Кейінгі Жаника Балаж және қазірге дейін тірі Джерри Грчевич – оның сүйікті тамбурица музыканттары және әріптестері. Звонко Богдан әлі де өте белсенді және Сербия мен Хорватияда, сондай-ақ сербтер мен хорваттар тұратын әлемнің түкпір-түкпірінде өнер көрсетеді. Богдан ат жарысында да табысты. Ол Воеводинаның ең табысты жарыскерлерінің бірі саналады. 2001 жылы Загребтегі ипподромда ол Hrvatski kasački дербиін (Хорватияның ат жарысы дербиі) жеңіп, әлі күнге дейін сақталған рекордты орнатты. Оның ең танымал әндері: "Эй салаши на северу Бачке", "Osam tamburaša s Petrovaradina" (Петроварадиннен келген сегіз тамбурица музыканты), "Bunjevačko prelo" (Буньевац ауылының тойы), "U tem Somboru" (Сомборда), "Već odavno spremam svog mrkova" (Мен қара атымды көп бұрын дайындап жүрмін), "Ne vredi plakati" (Жылаудың қажеті жоқ), "Govori se da me varaš" (Сенің маған адал еместігің туралы әңгімелер бар), "Kraj jezera jedna kuća mala" (Көлдің жанындағы кішкентай үй), "Fijaker stari" (Ескі фиакер), "Prošle su mnoge ljubavi" (Көптеген махаббаттар өтті) және "Ko te ima, taj te nema" (Сенің қолыңда болған адам, сенің қолыңда болмайды). Богдан әйелімен Белградта тұрмысқа шықты. Олардың екі баласы және үш немересі бар. 1980 жылдан бері ол Суботицада тұрады. Кицо Слабинац та 1970-ші жылдары тамбурица әндерін орындауды бастады және оның репертуарының бір бөлігі Богданның әндеріне өте ұқсас. Джерри Грчевичтің шәкірті Мирослав Шкоро Звонко Богданға арнап, әр концертте "Эй салаши на северу Бачке" әнін орындауға бейім. 1990 жылы хорват ақыны Драго Бритвич және композитор Синиша Леопольд Звонко Богданға арнап, Хорватияның Пожега қаласындағы дәстүрлі Zlatne žice Slavonije тамбурица әндері фестивалінде орындау үшін "Svirci moji" (Менің музыканттарым) әнін жазды. Югославия дағдарысының салдарынан Богдан өнер көрсетуге мүмкіндік алған жоқ, бірақ Джука Чажич фестивальге қатысып, жеңіске жетті. Богдан бұл әнді көрермендер алдында орындау үшін он жылдан астам уақыт күтті. 2004 жылдың сәуірінде Хорватия радиотелевизиясының "Hit do hita" (Хиттен кейін хит) бағдарламасында Звонко Богдан "Svirci moji" әнінің премьерасын өткізді. Содан бері ол оның репертуарындағы тұрақты әнге айналды. Крунослав Слабинак және Златни Дукати да осы әннің өз нұсқасын жазды, ол тамбурица классикасына айналды.

He was born in the town of Sombor (present day Vojvodina, Serbia) during World War II to a Bunjevac family, when that part of Yugoslavia was under Axis Hungarian occupation. He spent his childhood on the salaš (farm) of his maternal grandfather Stipan Kukuruzar; his other grandfather Franja was a coachman, tamburitza musician and bon viveur. After a brief adventure in local Sombor theatre, he headed for Belgrade, in age of 19, to enter the drama academy, and started singing in Belgrade kafanas to earn for living, and he found himself in this job. The engagement in Belgrade's "Union" hotel, meeting place of numerous journalists and bohemes, boosted his career; for almost 30 years, he would sing in "Union" whenever he visited Belgrade. His first solo concert was held at Kalemegdan terrace. In 1971, he recorded "Ej salaši na severu Bačke" (Hey Salašes in the North of Bačka), the song he would be forever remembered for. During the turbulent 1990s and Yugoslav Wars, Bogdan largely withdrew from public performances. As he explained, "Simply, I wasn't in a mood to work. Also, the piracy took so much momentum that I was sick even of thoughts of composing and music I hope those ugly times have gone and that we would be able to live like humans again". Bogdan sings both the original and also the traditional songs of Vojvodina and Slavonia accompanied by the traditional tamburitza orchestra. Some of the songs he composed himself, including his most famous "Ej salaši na severu Bačke". Some of his songs are also in Hungarian and Romani. Accompanying bands on his concerts are the Orchestra of Mile Nikolić (the successor of the famous Orchestra of Janika Balaž) from Vojvodina and the Zagrebački tamburaši from Croatia. The late Janika Balaž and still living Jerry Grcevich are his favourite tamburitza musicians and co workers. Zvonko Bogdan is still very active and he plays in Serbia and Croatia, and all over the world where Serbian and Croatian people live. Bogdan is also a prolific harness racer, and horses and affection for them are common themes in Bogdan's songs. He is considered one of the most successful racers of Vojvodina In 2001, at Zagreb's Hippodrome, he won the Hrvatski kasački derbi (Croatian Harness Race Derby), establishing a record that still stands. Some of his most recognized songs are "Ej salaši na severu Bačke", "Osam tamburaša s Petrovaradina" (Eight Tamburitza Players from Petrovaradin), "Bunjevačko prelo" (Bunjevac Village Party), "U tem Somboru" (In That Sombor), "Već odavno spremam svog mrkova" (I've Been Preparing My Black Horse for a Long Time), "Ne vredi plakati" (There's No Point in Crying), "Govori se da me varaš" (There Are Rumours You're Cheating on Me), "Kraj jezera jedna kuća mala" (One Little House Next to a Lake), "Fijaker stari" (Old Fiacre), "Prošle su mnoge ljubavi" (Many Loves Have Passed) and "Ko te ima, taj te nema" (The One Who Has You, Does Not Have You). Bogdan married his wife in Belgrade. They have two children, and three grandchildren. He has been living in Subotica since 1980. Kićo Slabinac also started to sing tamburitza songs in the 1970s and part of his repertoire is very similar to Bogdan's. Miroslav Škoro, who is an apprentice of Jerry Grchevich, has a habit to perform "Ej salaši na sjeveru Bačke" in almost every concert as dedication to Zvonko Bogdan. In 1990, Croatian poet Drago Britvić and composer Siniša Leopold wrote a song "Svirci moji" (My Musicians) specifically for Zvonko Bogdan, for him to perform at the traditional Zlatne žice Slavonije festival of tamburitza songs in Požega, Croatia. Because of the Yugoslav crisis, Bogdan did not have a chance to make his performance, but Đuka Čajić stepped in and won the festival. It took more than a decade for Bogdan to perform the song before an audience. In the Croatian Radiotelevision show Hit do hita (Hit After a Hit) in April 2004, Zvonko Bogdan finally gave his premiere of "Svirci moji". Since then, it has become a regular song in his repertoire. Krunoslav Slabinac and Zlatni Dukati also recorded their version of this song, which became a tamburitza classic.