Қоршаған орта криминологиясы: қылмыстың орын-жайға қатысты үлгілерін, адам мінез-құлқына әсерін зерттейді. Қылмысқа қарсы күресте ортаны өзгерту стратегиялары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экологиялық криминология нақты құрылған ортадағы қылмыстың қайталану заңдылықтарына назар аударады және осы сыртқы факторлардың адамдардың ойлау қабілеті мен мінез-құлқына тигізетін әсерін талдайды. Ол криминологияның позитивистік мектебінің бір бөлігі болып табылады, себебі қылмысқа себеп болатын қоғамды зерттеу үшін ғылыми әдіс қолданылады.
Environmental criminology focuses on criminal patterns within particular built environments and analyzes the impacts of these external variables on people's cognitive behavior. It forms a part of criminology's Positivist School in that it applies the scientific method to examine the society that causes crime.
Теория
Экологиялық криминология – қылмысты, қылмыстылықты және құрбандықты зерттейтін ғылым. Ол, ең алдымен, нақты белгілі бір орындарға, екіншіден, жеке адамдар мен ұйымдардың кеңістікте өз қызметтерін қалай ұйымдастыратынына және осы арқылы орынға немесе кеңістіктік факторларға қалай ықпал ететініне қатысты. 1971 жылы К. Рей Джеффри «Қоршаған ортаны жобалау арқылы қылмыстың алдын алу» деген еңбегін жариялады, онда ол қылмыста жақын маңайдың атқаратын рөлін зерттеді және ортаны өзгерту арқылы қылмысты азайтуға бағытталған стратегиялар ұсынды. Ол сондай-ақ «экологиялық криминология» терминін енгізді. Джеффридің кітабы жарық көргеннен кейін он бес жыл ішінде экологиялық криминологияның көптеген маңызды тәсілдері пайда болды, ал кейінгі дамулар негізінен осы негіздерге сүйенді. Мұндай экологиялық криминологиялық тәсілдің бірін 1980-ші жылдары Пол және Патрисия Брантингэм жасады, ол криминологиялық зерттеуді қылмыстық әрекетке ықпал ететін орталық немесе контексттік факторларға бағыттады. Бұған кеңістік (география), уақыт, заң, қылмыскер және нысана немесе құрбан жатады. Осы бес компонент – қажетті және жеткілікті шарт, себебі олардың біреуі болмаса, қалған төртеуі бірге болғанның өзінде де қылмыстық оқиға болып есептелмейді. Қылмыстың көп қырлылығына қарамастан, ғалымдар мен тәжірибелі мамандар оны жеке-жеке зерттеуге тырысады. Мысалы, заңгерлер мен саясаттанушылар құқықтық мәселелерге назар аударады; әлеуметтанушылар, психологтар және азаматтық құқықтар қорғаушылары көбінесе қылмыскерлер мен құрбандарға ден қояды, ал географтар оқиға болған жерге шолу жасайды. Экологиялық криминологтар қылмыс болған орын мен уақытты зерттейді. Олар жерді пайдалану, көлік қозғалысы және көшелердің жобалануын, сондай-ақ құрбандар мен қылмыскерлердің күнделікті іс-әрекеттері мен қозғалысын зерттейді. Экологиялық криминологтар көбінесе қылмыстың үлгілерін анықтау үшін карталарды қолданады, мысалы, метрикалық топологияны пайдаланады.
Environmental criminology is the study of crime, criminality, and victimization as they relate, first, to particular places, and secondly, to the way that individuals and organizations shape their activities spatially, and in so doing are in turn influenced by place based or spatial factors. In 1971, C. Ray Jeffery published "Crime Prevention Through Environmental Design", in which he examined the role that immediate environments play in crime and suggested a range of strategies for reducing crime by modifying immediate environments. He also coined the term "environmental criminology". Within fifteen years of the publication of Jeffery’s book, most of the seminal approaches of environmental criminology had appeared, with later developments largely building on these foundations. One such environmental criminology approach was developed in the 1980s, by Paul and Patricia Brantingham, putting focus of criminological study on environmental or context factors that can influence criminal activity. These include space (geography), time, law, offender, and target or victim. These five components are a necessary and sufficient condition, for without one, the other four, even together, will not constitute a criminal incident. Despite the obvious multi faceted nature of crime, scholars and practitioners often attempt to study them separately. For instance, lawyers and political scientists focus on the legal dimension; sociologists, psychologists and civil rights groups generally look to the offenders and victims, while geographers concentrate upon the location of the event. Environmental criminologists examine the place and the time when the crime happened. They are interested in land usage, traffic patterns and street design, and the daily activities and movements of victims and offenders. Environmental criminologists often use maps to look for crime patterns, for example, using metric topology.
Практикалық қолдану
Қылмыс пен қылмыстың кеңістіктік үлгілерін зерттеудің ұзақ тарихы бар. Чикаго мектебінде Роберт Езра Парк, Эрнест Берджесс және басқа да қалалық социологтар концентрлік аймақтар моделін жасады және жасөспірімдер арасындағы қылмысты зерттеуде географиялық факторларды қарастырды. Құқық қорғау органдарында да географиялық жағдай ескерілді, қылмыс оқиғаларының қайда орын алғанын көрсету үшін үлкен карталар мен түйреуіштер қолданылды. Қылмысты картаға түсіру және талдау енді жаңа кезеңге еніп келеді, полиция мен зерттеушілер компьютерлік қылмыс карталау жүйелерін пайдаланады, ал қылмыс үлгілерін түсінуде экологиялық криминология теориясы маңызды рөл атқарады. Қылмыс карталау технологиясы құқық қорғау органдарына географиялық аймақтағы қылмыс оқиғаларының орналасқан жерін анықтайтын деректерді жинауға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл полиция қызметкерлерін қылмыс болған жер туралы хабардар ету, ресурстарды бөлу туралы шешімдер қабылдау, араласу шараларын бағалау, қоғамды қылмыстық белсенділік туралы хабардар ету және аймақтағы қоңыраулардың қайдан келетінін анықтау үшін өте пайдалы болып табылды. Экологиялық криминология теориясының басқа да практикалық қолданыстарына географиялық профильдеу кіреді, ол қылмыскерлер қылмыс жасау орнын таңдағанда географиялық факторларды ескереді деген тұжырымға негізделген. Қоршаған ортаны жобалау арқылы қылмыстың алдын алу (CPTED) – Джеффридің бұрынғы басылымының тақырыбына сәйкес, қоршаған орта (жарықтандырудың жеткіліксіздігі немесе айналым кеңістіктерінің дұрыс емес дизайны) сияқты жағдайлық факторлар белгілі бір уақытта және жерде қылмыс жасау ықтималдығын арттыра алады деген идеяны қолдайды. CPTED шараларына қылмыс ықтималдығын азайту үшін қосымша жарықтандыру орнату және орынды қылмыс жасауға қолайсыз ету кіреді. Қылмыстың жоғары деңгейі шоғырланған аймақтар, «қылмыс ошақтары» деп аталады, ондағы жағдайлық факторлар осы орынның неге мәселелі екенін түсіндіруге көмектеседі. Мүмкін, бұл орын нашар бақыланады, «орналастыру» нашар, жарықтандыру жеткіліксіз немесе басқа да ерекшеліктері бар. Осы жағдайлардың кейбірін өзгерту сол жердегі қылмыс деңгейін төмендетуге көмектеседі. «Рутиндік іс-әрекет теориясын» Маркус Фелсон мен Лоуренс Э. Коэн 1970 жылдардың соңында әзірледі. Қылмысқа қатысты басқа теориялардан ерекшелігі, бұл теория қылмысты қылмыстың ортасымен және экологиялық процестермен байланысты оқиға ретінде зерттейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін мемлекеттердің кеңеюімен бірге қоғамның дамуына байланысты қылмыс айтарлықтай өсті, бұл белгілі бір орындарға қылмысқа оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Автомобильдердің көбеюі де қозғалыстың жеңілдеуіне әкеп соқты, бұл қылмыскерлерге қылмыс іздеуге мүмкіндік берді. Қоғамдағы әлеуметтік өзгерістер, мысалы, университеттерге түсу, урбанизация, қала маңындағы жерлерге қоныстану, өмір салты және әйелдердің жұмыс істеуі, қоршаған ортаны қорғауға қатысты қылмыстарға үлкен үлес қосады. «Бұзылған терезелер теориясы» тәртіпсіздіктің қылмысқа көмектесуі мен оны тудырудағы маңыздылығын көрсетеді. Жалпы тәртіпсіздік қоғамдағы қорқынышқа әкеледі, бұл әлеуметтік бақылаудың төмендеуіне байланысты қылмыстың көбеюіне жағдай жасайды. Басқаша айтқанда, түзетілмеген сынған терезе ақыр соңында тағы да көп сынған терезелерге әкеледі. Полицияның белсенді түрде араласпауы салдарынан қоғамда есірткі немесе бандиттік топтар сияқты кішігірім проблемалар пайда болады, бұл адамдарды қорқыныштан осы аймақтарды тастап кетуге мәжбүр етеді. Халық саны азайып бара жатқанда қылмыс прогрессивті түрде ауырлай түседі.
The study of the spatial patterns of crime and criminality has a long history. In the Chicago School, Robert Ezra Park, Ernest Burgess, and other urban sociologists developed the concentric zones model, and considered geographic factors in study of juvenile delinquency. Geography was also considered in law enforcement, through use of large pin maps to show where crime incidents occurred. Mapping and analysis of crime is now entering a new phase with the use of computerized crime mapping systems by the police and researchers, with environmental criminology theories playing an important part in how crime patterns are understood. Crime mapping technology allows law enforcement to collect data that will pinpoint the geography of crime incidents within a geographical area. This technique has proven to be very useful when it comes to informing officers of the location of a crime, making resource assignment decisions, assessing interventions, informing communities about crime activity, and identifying where calls are coming from in an area. Other practical applications of environmental criminology theory include geographic profiling, which is premised on the idea that criminals take into account geographic factors in deciding where to commit crimes. Crime prevention through environmental design (CPTED) is another practical application, based on the title of Jeffery's earlier publication, promotes the idea that situational factors such as the environment (poor lighting or design of circulation spaces) can make crime more likely to occur at a particular time and place. CPTED measures to reduce the likelihood can include added lighting, making the place less conducive for crime. Concentrated areas of high level of crime, known as crime hot spots, may have situational factors that help explain why the particular place is a problem. Could be that the place is poorly supervised, has poor "place management", has poor lighting or other characteristics. Changing some of those situational factors may help reduce levels of crime in that place. The Routine Activity Theory was developed by Marcus Felson and Lawrence E. Cohen in the late 1970's. Unlike other theories concerning crime, The Routine Activity Theory studies crime as an event that relates to the crimes environment and ecological process that happened. During and after World War II, when states were expanding crime was raising significantly due to areas society was making. Therefore, making certain places easy access for crime. Automobiles were booming, making it easier to get around. It enables criminals to be able to go and pursue crime. Social changes in society, much like college, urbanization, suburbanization, lifestyles, and woman working are big contributors to environmental crime. The broken windows theory is the idea that there is importance to disorder when it comes to assisting and generating crime. General disorder leads to fear from a community, which allows for more crime to be committed because of decreased social control. In other words, an un fixed broken window will ultimately lead to more broken windows. Smaller problems such as drugs or gangs in a community that are not being actively taken care of by the police cause people to leave these areas out of fear. As the area becomes scarcer in population, the crime will progressively become more serious.