Кіріспе

Жапондық темекі шегу құрылғысы. Кисеру (煙管) – жапондық темекі шегу құрылғысы, дәстүрлі түрде кизами темекісін тарту үшін қолданылады, кизами – шашқа ұқсайтын ұсақ тілімделген темекі өнімі.

Тарих

Кисеру сөзі 16 ғасыр шамасында камбоджалық кхсиер сөзінен шыққан, ал португал тіліндегі que sorver ("соруға арналған") сөзінен туындаған деп айтылады. Жапондық жоғары қоғамына, мысалы самурайларға, будда дінінің қызметкерлеріне және бай саудагерлерге темекі тарту әдеті енгізілген деп есептеледі. Темекі Жапонияда ең ерте 1570 жылдардан бері белгілі. 17 ғасырдың басына қарай, кисеру отандық оқулықтарда да айтылатындай дәрежеде танымал болды. Кисеру жапондық ходо рәсімімен байланысты ходо жабдықтарының және оның қолданылуының қатар дамыды: хобо, хобо табасы табако боны – темекі табасына айналды. Қоңырау шалуға арналған қоро, темекінің қызылына арналған ыдыс – хи-ире болды. Дәмдеуіш қазан темекінің күлін сақтауға арналған хай-отоши немесе хай-фуки ыдысына айналды. Эдо дәуірінде көптеген самурайлар мен чониндер темекі шегіп, оны кисерузуцу деп аталатын арнайы қобдишада алып жүретін. Кисеру иелері үшін мәртебелі символ саналды, себебі ол бағалы металдардан жасалған және күрделі өрнектермен безендірілген. Темекі импорттаудың құны да жоғары болды, ол байлардың әуесқойлығы ретінде қарастырылды. 1868 жылы Мейдзи реставрациясына дейін кисеру темекі шегудің басты тәсілі болды, сол кезде темекі енгізіліп, тез танымал болды. Дегенмен, кисеру ауылдық жерлерде және оның мәдениетін сақтағысы келетін адамдар арасында танымал болып қала берді.

Құрылыс

Кисерудің екі негізгі түрі бар: рау кисеру, олар үш бөліктен тұрады; ауыздық (吸口), сабақ (羅宇) және мойын (雁首), және нобе кисеру, олар бір металлдан жасалады. Мұқаба мен ыдысты пішіндеу үшін мыс немесе күміс сияқты металл соғылып, кейін күміс қосымшасымен біріктіріледі. Ауыздық пен ыдысқа көбінесе күрделі әсемдік ою-өрнектер салынған. Қоғамның шетінде тұратын қарапайым халық, мысалы якуза, құмар ойыншылар және бандиттер, жиі ауыр әрі ұзын кисерулерді қару ретінде алып жүрген. Бұл құбырлар көбінесе құйма темірден немесе мыстан жасалған, оларды қарсыластарды соққылау үшін тиімді таяқша сияқты қолдануға болатын. Самурайлар да кисеруді қару ретінде қолданған, әсіресе семсерлерінен айырылғанда, бірақ өзін-өзі қорғауға мұқтаж болған жағдайларда. Кенка кисеру сияқты, олар да толығымен құйма темірден немесе мыстан жасалған және буйокисеру деп аталды. Типикалық буйокисерудің ұзындығы шамамен алғанда болған, оны күдік тудырмастан оңай оң белдігіне (оби) жасырып алып жүруге болады. Эдо дәуірінде кисерулер қару ретінде жиі қолданылғандықтан, бірнеше классикалық жекпе-жек өнері мектептері өз бағдарламаларына құпия техникаларды енгізді. Кисерумен қаруланған күресу стилі көбінесе кисеру джутсу деп аталды және тсенджутсуда қолданылатын техникаларға ұқсас әдістерді пайдаланды.