Кіріспе

1968 жылы Джеймс Блиштің романы

"Қара Пасха" – американдық жазушы Джеймс Блиштің фантастикалық романы. Романның мазмұнында қару-жарақ сатушы жер бетіне тозақтың барлық демонды бір күнге шақыру үшін қара магиягерді жалдайды. Алғашқыда, роман Калифорния губернаторының (Рональд Рейганның ойдан шығарылған бейнесі) қара магиягер-жалдамалы кісі қолынан қаза табуын көрсетеді. Кейін сол магиягер тозақтағы барлық демонды қысқа мерзімге босату үшін жалданады. Алайда, романның соңында демонды тозаққа қайтару мүмкін болмайды. Олардың дәстүрлі қарсыласы – Құдай, бұрыннан зейнетке шыққан, ал басқа ешкім оларды тозаққа мәжбүрлей алмайды. Алғаш рет 1968 жылы жарық көрді. Соңы – "Ақыреттен кейінгі күн". Бұл екі повесть бірге "After Such Knowledge" трилогиясының үшінші бөлігін құрайды (атауы Т.С. Элиоттың "Геронтион" поэмасынан алынған: "After such knowledge, what forgiveness?"). Трилогияға "Адамның санасы" және "Доктор Мирабилис" кіретін еді. Блиш "Қара Пасханы" аяқтағаннан кейін ғана осы шығармалар трилогия құрайтынын түсінгенін айтты. "Қара Пасханың" қысқартылған нұсқасы 1967 жылдың тамыз-қазан айларында "If" журналында "Faust Aleph Null" деген атпен жарияланды. Кітап басылымында бұл атау кіріспе ретінде сақталған. "Қара Пасха" және оның жалғасы кейіннен "Қара Пасха және Ақыреттен кейінгі күн" (1980) деген атпен бір томдық кітап ретінде жарық көрді. 1990 жылы Baen Books басылымы "Шайтан күні" деп аталды.

Өмірбаян

Қара Пасха және Қиямет сотынан кейінгі күн, егер сиқыршылық болған жағдайда қандай болар еді және гримуарларда сипатталғандай, демон шақыру ритуалдары шын мәнінде жұмыс істесе не болар еді деген сұрақтарды қарастырады. Оның негізі 13-18 ғасырлар аралығында христиан дәстүрінде жұмыс істеген тәжірибелі сиқыршылардың жазбаларына тікелей сүйенген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бірінші кітапта қару-жарақ өндіруші доктор Бэйнс қара сиқыршы Терон Уэйрге келеді. Бастапқыда Бэйнс Уэрдің шеберлігін сынап көру үшін екі адамды өлтіруді сұрайды, бірінші Калифорния губернаторы Роганды (Реган кітап жазылған кезде губернатор болған), содан кейін қарсылас физикті өлтіреді. Бұл Бэйнске қанағат келтіргенде, Бэйнс нағыз жоспарын ашады: ол бір түнге Жерге тозақтың барлық демонларын босатып, қандай нәрсе болатынын көруді қалайды. Кітапта шақыру ритуалының ұзақ бөлігі және олардың пайда болуымен байланысты демоннар сипатталған. Ақ сиқыршылар (көктегі құламаған әскермен байланыс бар сияқты) мен Уэр арасындағы керіспір, бақылаушылар мен шектеулерді қамтамасыз етуге арналған сиқырлы келісімнің шарттары мен талаптары бойынша өріледі. "Қара Пасха" Бафомет қатысушыларға демоннарды тозаққа қайтаруға мәжбүрлеу мүмкін емес екенін жариялаумен аяқталады: соғыс аяқталды және Құдай өліп қалды. Сериядағы "Соттан кейінгі күн" алғашқы кітаптағы кейіпкерлерді дамытып, кеңейтеді. Бұл Құдай өлмеген болуы мүмкін екенін немесе демоннардың өзін-өзі жоюға қабілеті болмауы мүмкін екенін ұсынады, себебі демоннардың Жердегі әрекеттерін бір нәрсе шектеп отырғандай. Романның соңындағы ұзақ Милтондық сөйлеуде Шайтан Мекратриг адамдармен салыстырғанда демоннардың жақсырақ екенін, ал егер Құдай Өзін алып тастаған болса, онда Шайтаннан басқа ешкім Оның орнына лайық емес екенін және егер болса, одан әділ Құдай болатынын түсіндіреді. Алайда Шайтан толық жеңіледі. Ол ешқашан Құдай болғысы келмеді, сондықтан бәрін жеңіп, бәрін жоғалтты.

Қабылдау

Алгис Будрис «Қара Пасхадан» қанағаттанбады, оны Блиштің тамаша шеберлігіне қарамастан, «шамадан тыс кеңейтілген қысқа әңгіме» деп атады. Ол әсіресе романның күрт аяқталуын сынап, Блишті «алдағы аяқталулармен емес, дінмен шын айналысатын» автор деп сипаттады.