Кіріспе

Хорватиядағы таулы аймақ Горски Котар (Gorski Kotar) – Хорватиядағы Карловац пен Риека қалалары арасында орналасқан таулы өңір. Оның жер бетінің 63% орманмен жабылғандықтан, халық арасында оны Хорватияның жасыл өкпелері немесе Хорватиялық Швейцария деп атайды. Будапешт пен Загребті Адриатика теңізіндегі Риека портымен байланыстыратын Еуропалық E65 тас жолы осы аймақтан өтеді.

География

Облыс Приморье Горский Котар округі мен Карловац округіне бөлінеді. Облыстың басым бөлігі Приморье Горский Котар округінде орналасқан, оның ішінде Дельница, Чабар, Врбовско қалалары; және Мркопальж, Равна Гора, Скрад, Брод на Купи, Фужине және Локве муниципалитеттері. Карловац округінің аймағына Босильево муниципалитеті мен Огулин қаласының бір бөлігі кіреді. 4454 халқымен Дельница – аймақтың ең ірі қаласы және оның орталығы. 1000-нан астам халқы бар басқа орталықтар – Врбовско (1900) және Равна Гора (1900). Бегово Раздоле, Хорватияның ең биік қаласы, Горски Котарда 1076 м биіктікте орналасқан. Геоморфологиялық тұрғыдан Горски Котар 35 шақырымдық карсттік үстіртте жатыр және орташа биіктігі 800 метрді құрайды. Ең биік нүктесі – Бежоласика (1534 м), одан кейін Рисняк (1528 м). Үстірт елдің жағалық және континенттік бөліктері арасындағы климаттық тосқауыл болып табылады. Кварнер аймағымен шекарасы Қара теңіз және Адриатика теңізінің су жиналатын алаптары арасындағы суайыру арқылы анықталады. Ликамен оңтүстік шекарасы нақты анықталмаған, бірақ көптеген ғалымдар оны Ясенак – Нови Винодольски тас жолы деп санайды, ал Ясенак тұрғындары өздерін Горски Котар мен Лика арасында сезінеді. Солтүстікке қарай Купа өзені Горски Котар мен Словенияның Ақ Карниола аймағы арасындағы шекара болып табылады.

Тарих

Горски Котардың алғашқы белгілі тұрғындары Иллирия тайпасы Иаподтар болды, олар осы аймақта б.з.б. 9 ғасырдан бастап өмір сүрді. Кейіннен оларды римдіктер бағындырды, олар Гробниктен Президке дейін бекіністер салды. 6 ғасырда хорваттар бұл аймақты қоныстандыра бастады, бірақ одан кейін Горски Котар тарихы 12 ғасырға дейін белгісіз болып қалды, онда дворяндық Франкопандар отбасы Горски Котардың көп бөлігін билей бастады. Франкопандар 14 ғасырда қоныстанудың алғашқы толқынын бастады, алғаш рет Горски Котардың шығыс бөлігін отарлап, Босильевода бекініс құрды. 15 ғасырда Осман империясының басып кіруіне байланысты Горски Котардың геосаяси маңызы артты. Бұл жаңа қоныстану толқынына және қорғаныс бекіністерін құруға әкелді, бұл өз кезегінде аймақтағы маңызды қалалардың дамуына себеп болды. Қысқа уақыт қауіпсіздіксіздікке ұшырағаннан кейін, 16 ғасырдың соңында көптеген Осман жер аударылғандары мен босқындары (көбінесе Штокавия тілінде сөйлейтін және көптеген Влах православиелік христиандары) осы аймаққа келген кезде қоныс аудару жаңарды. Олар Осман империясымен шекарада: Гомирье, Врбовско, Добра, Моравице, Стари Лаз, Сушица, Мркопальж және Лич қалаларында қоныстанды. 17 ғасырдың ортасынан 18 ғасырдың басына дейін аймақтың ең дамыған бөлігі Чабар айналасындағы аймақ болды, онда Зринскилер темір кендерін және металлургиялық өндірісті бақылады. Чабар мен оның айналасында Карниоладан келген словендер және Кварнерден келген шакавиандар қоныстанды. Зринский Франкопанның сәтсіз әрекетінен кейін олардың меншіктері тәркіленіп, көптеген басқа ақсүйектер арасында бөлінді, содан кейін жергілікті халықты ауырлықпен пайдаланды. Елді мекендердің ең қарқынды кезеңі 18 ғасырда 1732 жылы Карловац пен Бакарды байланыстыратын Каролина жолының ашылуымен басталды. Көбіне иммигранттар Кварнерден келген, бірақ чехтар, словендер және Осман империясының құлқындарының ұрпақтары да келді. Жол ашылғаннан кейін аймақта экономикалық қызмет өркендеді, әсіресе kirijašenje – ішкі аумақтан Адриатикаға жүктерді тасымалдау (осы көлік түрінде айналысатын адамдар жергілікті жерде "kirci" деп аталды). Бұл кезеңде ең дамыған орталық Равна Гора болды. 1777 жылы Мария Терезияның жарлығымен Горски Котардың барлығы Северин округіне қосылды. Наполеон соғыстары кезінде Горски Котар Францияның Ильри провинцияларының бір бөлігі болды. Француздар 1803 және 1809 жылдар аралығында Карловац пен Риеканы байланыстырған және Горски Котардың дамуына әкелген Наполеонның екінші әйелі Мари Луизаның есімімен аталған жаңа, кең жолды Лужиана салдырды. Дельница аймақтағы ең дамыған орталыққа айналды. Ол Риеканы Карловацпен Гробничко поля, Каменяк, Горне Jelenje, Локве, Дельница, Скрад, Стубица, Северин на Купи және Нетретич арқылы байланыстырды. [1] Луизиана жолының ұзындығы 18 австриялық мильді құрады (1 миль = 7,585 км). Оның ені 6 метрдей болды. Бұл Риека мен Карловац арасындағы ең қысқа жол болды және империядағы ең заманауи жолдардың бірі болды. Лужиджананың құрылысымен Каролина жолының маңызы азайды. Жол әлі де пайдаланылуда. Соғыстан кейін Горски Котар қайтадан Габсбургтер монархиясына кірді, ал 1873 жылы аймақтағы алғашқы темір жол салынды. Алайда, бұл kirijašenje-ге тәуелділікті азайтты және көптеген адамдарды аймақтан кетуге мәжбүр еткен экономикалық дағдарыс болды. 1886 жылы жаңа әкімшілік бөлініс жасалды және Горски Котардың барлығы Риека округіне қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Горски Котар Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының құрамына кірді. 1921 жылы 21 шілдеде коммунистік "Красная правда" ұйымының мүшесі Алия Алиягич Дельницада Ішкі істер министрі Милорад Драшковичті атып өлтірді. Милорад Драшкович коммунизмге қарсы болған және коммунизмге қарсы бірнеше заңдарды қабылдағанымен, Югославияның Коммунистік партиясы бұл әрекетті айыптап отырды. Алайда бұл патшаны коммунистік партияны заңсыз деп таныған "мемлекетті қорғау туралы заң" жасауға талпындырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Горски Котар Италия мен Тәуелсіз Хорватия мемлекеті арасында бөлінді. Горски Котар азаматтары антифашистік күреске үлкен үлес қосты, соғыстан кейінгі бірнеше танымал телесериалдар Горски Котардың қарсылық күштері туралы жасалды, олардың бірі Капельский кресовы. 1990 жылдары Загреб – Риека автожолының құрылысы қайта басталды, оның бір бөлігі 1973 жылы салынған (Загреб – Карловац және Риека – Островица), ал 1997 жылы Дельница Риекаға қосылды. 2004 жылы автокөлік жолының екі бағыты Врбовскода біріктіріліп, аяқталды. Автожол қазір A6 деп белгіленген және 2008 жылы толық екі жолақты форматқа жаңартылды.

Халық саны

Горски Котарда халық тығыздығы төмен, бірақ Таулы Хорватияда ең жоғары көрсеткішті құрайды. 2001 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 28 000 адам 1300 шаршы километрлік аумақта тұрды, бұл бір шаршы километрге 22 адамнан келеді. Тілдік тұрғыдан аймақ өте алуан түрлі; салыстырмалы түрде кішкентай аумақта хорват тілінің үш диалектісін де естуге болады.