Кіріспе

Бейовульфтегі кейіпкер. Ежелгі ағылшын эпостық поэмасы – «Бейовульфте» Унферт немесе Ханферт – Даниялық лорд Хротгардың тегні (қызметші, үйреткер). Ол поэмада бес рет кездеседі: төрт рет «Хунферð» (499, 530, 1165 және 1488 жолдарда) және бір рет «Эклафтың ұлы» (980 жолда) деп аталған. «Унферт» есімі «Бейовульфты» қамтитын Науэлл кодексінен басқа ешбір ежелгі ағылшын қолжазбасында кездеспейді, ал есімнің мағынасы даулы. Унферт туралы бірнеше ғылыми теориялар ұсынылған. Унферт – Джон Гарднердің «Грендел» романының кейіпкері, бұл роман «Бейовульф» эпосына негізделген.

Этимология

Унферт есімін әртүрлі жолмен түсіндіруге болады. Мортон В. Блумфилдтің кең таралған пікірі бойынша, оны un + frith, яғни «бейбітшілік жоқ» деп қарастыруға болады: сондай-ақ, Дж. Р. Р. Толкин бұл есімді «Бедеулік/Дау» немесе, мүмкін, «Дос жоқ» деп түсіндірген. Дегенмен, Серлдің «Ономастикон Англосаксоникум» еңбегінде Хунфрит есімді ортағасырлық тарихи тұлғалар – епископтар мен архиепископтар туралы бірнеше мәліметтер келтірілген. Фред К. Робинсонның тағы бір түсіндіруі бойынша, оны un + ferth, яғни «ақылсыздық» деп қарастыруға болады. Р. Фульк сияқты басқа ғалымдар Унферт есімін frið (бейбітшілік) емес, ferhð, яғни «жан, рух, сана және өмір» деп аудару қажет деп санайды. Фульк «Беовульф» поэмасындағы есімдерге мән берудің қиын екенін жазады, себебі кейіпкерлердің кейбіреуі тарихи тұлғалар. Алайда, Фульк бұл есімді Унферт жағдайында қолдануға болады деп есептейді, өйткені Un ferth атауы тарихта немесе «Ноуэлл кодексінен» басқа ешқандай қолжазбада кездеспейді. Бірақ XII ғасырға жататын Англия тарихы «Хроника Ex Chronicis» (авторы Флоренция Вустер немесе Джон Вустер) 8 ғасырдағы Винтон епискобының есімін латын тілінде «Хунфридус» және «Хунферто» деп атаған. Атаудың бірінші бөлігі – un – «Беовульфтің» жалғыз қолжазбасында hun түрінде ғана кездеседі. Фред К. Робинсон бұл h әрпінің кельт жазушыларының әдеті екенін, ол u дауыстысын белгілеу үшін айтылмаған h әрпін қосатынын айтады. Есте ұстаған жөн, Унферт берген қылыш Гренделдің анасына қарсы тиімсіз болғанымен, ол ежелгі қазына екенін, «ешқашан сәтсіздікке ұшырамағанын» айтады. Ол көптеген дулығаларды кесіп өткенімен, Гренделдің анасына қарсы «осы салтанатты қазынаның алғашқы сәтсіздігі» болды. Унферттің бұл сәтсіздікті болжауына ешқандай себеп болмады, ол Беовульфқа қылышын толығымен сәтті болады деп сеніп тапсырды. Кэрролл Рич былай дейді: «Қабыл мен Әбіл туралы библейлік әңгіме поэмаға терең сіңген, ал Унферт өзінің інісін өлтіргені үшін танымал болғандықтан, олардың арасында параллель болуы мүмкін». Рич: «Унфертті қызғанышпен інісін өлтірген адам ретінде бейнелеу оның Беовульфке және өзара сенімге негізделген қоғамға төндіретін қаупін анық көрсетеді». Алайда, Норман Э. Элисон Унферттің інісін өлтіру туралы айтылуы (1167-жол) шындыққа жанаспайды, ол жай ғана сөздер екенін айтады. Элисонның пікірінше, Унферт – жақсы ниетті, құрметті кейіпкер, аңызшының айтқанына қарамастан.

Әлеуметтік мазақтаушы ретінде

Талия Филлис Фельдманның "Ежелгі эпостағы келекелеуші: Илиада, Одиссея, Энеида және Беовульф" атты мақаласында айтылғандай, әлеуметтік келекелеушінің көптеген рөлі бар. Патшалар мен жауынгерлер қоғамында әлеуметтік келекелеуші соттың өкілі, шындықты ашып көрсетуші, әлеуметтік бақылау құралы және қоздырғыш ретінде танылады. Унферт осы функцияларды орындау арқылы әлеуметтік келекелеуші рөлін толыққанды атқарады. Ол мұны негізінен шапшаң тілі, өрескел сөйлеуі және өткір зирымен мүмкін етеді. Сатириктерден өзгеше, келекелеуші нақты тұлғаларға тікелей шабуыл жасай алады. Ол кейіпкердің басқа сот мүшелері білмейтін немесе айтуға батыл болмайтын кемшіліктері мен қателіктерін аңғартады. Унферт жүзу жарысы кезінде болған оқиғаларды сұраққа тартып осыны істейді. Унферттің келекесінің нәтижесінде Беовульф өзінің ар-намысын қорғау міндеті болғандықтан, Унферттің айтқандарын түзетуге және өзін тағы да дәлелдеуге мәжбүр болады. Унферттің келекесі Беовульфті әрекетке итермелейді және Хротгар мен халықтың оған деген сенімін қайта жақтайды. Олардың әңгімелесуі кейіпкердің келуі мен Гренделмен болатын шайқас арасындағы шиеленісті күшейтеді.

Қазіргі заманның ықпалы

Унферт – Джон Гарднердің "Грендел" романындағы антиқаһарман. Мақтансақ болғанымен, әлсіз ниетті жауынгер ретінде бейнеленген Унфертті Грендел жалған ізгілік, екіжүзділік және Унферт қабылдағандай батырлық мәдениетінің идеалдарын іске асыра алмағаны үшін қынжырлайды. Романның соңында Беовульф Унфертті көпшілік алдында әжуалайды. Гарднердің дастанның 580–607 жолдарынан жасаған бейімдеуінде Беовульф Унферттің сөзді шабуылдарына жауап ретінде барлық қатысушыларға ешкім Унферттің батылдығы туралы ән салмайтынын, ал Унферт солтүстік елдерінде бауырларын өлтіргенімен танымал екенін еске салады. Беовульф Унфертке және жиналған қонақтарға оның қылмысы үшін "тозақтың сталактиттері мен сталагмиттерін аралап шығатынын" айтып аяқтайды.

Фильмде

1981 жылы түсірілген "Grendel Grendel Grendel" анимациялық фильмінде Унферт (дауысын Рик Стоун береді) Хротгарды аю орнында тұтқынға алады және оны өзінің мұрагері етіп алу үшін шантаж жасайды. Бірақ Уэлхтеоға ғашық болғаннан кейін, олардың арасында шиеленіс туады, ал Хротгар уәдесін орындауға ниетті екенін көрсетпейді. Унферт патшаға қарсы сот сазгерімен бірге құдық қазып, бірақ Хротгардың бұйрығымен Беовульф оны өлтіреді. 2007 жылы түсірілген анимациялық фильмде Унферттің рөлі кеңейтіліп, оны Джон Малкович сомдайды. Бұл фильмде ол патшаның кеңесшісі, ашық жауы және христиан дінін білгіш адам болып көрсетіледі (Грендел Хеоротқа шабуыл жасағаннан кейін Хротгарға "жаңа римдік құдай, Иса Мәсіхке" дұға етуді ұсынады). Ақыннан өзгеше, Унферттің қылышы Беовульф Гренделдің анасымен азғыннан кейін еріп, ол Гренделдің анасының денесіне қылышын көміп тастауға мәжбүр болады, әйтпесе ол қайта тіріледі дейді. Унферт оқиғаның соңына дейін қалады. Оның отбасы айдаһардың шабуылынан қаза табады, содан кейін Унферт Беовульфке "әкелердің күнәлары" деген хабар жібереді, бұл айдаһардың Беовульф пен Гренделдің анасының ұлы екенін көрсетеді. Фильмде Унферттің Кейін есімді қызметшісі бар, ол кез келген ұсақ қате үшін оны үнемі қорлайды. Кейін түпнұсқа оқиғада айдаһарды ашуландырған құлдың рөлін атқарады.