Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Мексиканың тарихи қала орны
Historic townsite in New Mexico
Ескі қала – Альбукерки, Жаңа Мексиканың 1706 жылы Жаңа Мексика губернаторы Франсиско Куерво и Вальдес құрған Санта-Фе де Нуэво-Мексико провинциялық патшалығының тарихи бастапқы қала орны. Ол Нью-Мексико штатының мәдени мүліктерінің мемлекеттік тізілімінде «Ескі Альбукерки тарихи ауданы» ретінде тізімделген және қаланың арнайы тарихи аймақ белгілеуімен қорғалған. Алайда, Санта-Фе де Нуэво-Мексико провинциясында қала ретінде құрылмас бұрын, Дине, Пуэбло, Апачи, Тива және басқа да көптеген жергілікті тайпалар онда тұрған. Қазіргі аудан шамамен он блоктан тұратын тарихи саздан салынған ғимараттардан құралған, олар Ескі қала алаңының айналасын қоршайды. Алаңның солтүстік жағында 1793 жылы салынған Сан-Фелипе-де-Нери шіркеуі орналасқан. Ескі қала – көптеген мейрамханалары, дүкендері мен галереялары бар танымал туристік орын, сонымен қатар Альбукерки өнер және тарих мұражайының да орналасқан жері. Нью-Мексико табиғи тарих және ғылым мұражайы мен Explora ғылыми орталығы солтүстік-шығысқа қарай шамалы қашықтықта орналасқан. Ескі қала мерекелік маусымда, әсіресе Рождество қарсаңында, әсем жарықтандыруларымен танымал.
Old Town is the historic original town site of Albuquerque, New Mexico, for the provincial kingdom of Santa Fe de Nuevo México, established in 1706 by New Mexico governor Francisco Cuervo y Valdés. It is listed on the New Mexico State Register of Cultural Properties as the Old Albuquerque Historic District, and is protected by a special historic zoning designation by the city. However, prior to its establishment as a city in the Santa Fe de Nuevo México province, many indigenous tribes lived there including Diné, Pueblo, Apache, Tiwa, and others. The present day district contains about ten blocks of historic adobe buildings surrounding Old Town Plaza. On the plaza's north side stands San Felipe de Neri Church, a Spanish colonial church constructed in 1793. Old Town is a popular tourist destination with a large number of restaurants, shops, and galleries, and is also home to the Albuquerque Museum of Art and History. The New Mexico Museum of Natural History and Science and the Explora science center are located a short distance to the northeast. Old Town is known for its luminaria displays during the holiday season, particularly on Christmas Eve.
Орналасу
Ескі қала шамамен бір шаршы километрді алып жатыр, оның шекарасын Рио-Гранде бульвары, Маунтин-роуд, 19-шы көше және Центральді даңғыл белгілейді. Ортасында Ескі қала алаңы орналасқан, оны шамамен он блоктан тұратын бір және екі қабатты ғимараттар қоршап тұр. Мұндай алаң орналасуы испан отаршылдық билігінде бағаланған және Санта-Фе, Таос, Лас-Вегас және Месилла сияқты Жаңа Мексиканың көптеген қалалары мен кенттерінде кездеседі. Ескі қаланың төңірегіндегі жер бұрын асекия арқылы суарылатын егістік жер болған, бірақ 20-шы ғасырдың қалалық құрылысымен жабылған. Дегенмен, алаңның солтүстігінде және оңтүстігіндегі жерлер асекия дәстүрімен ауыл шаруашылығын жүргізуді жалғастыруда, оның ішінде Лос-Ранчос, Корралес, Оңтүстік аңғары және Isleta Village Proper кіреді.
Old Town occupies an area of about , roughly bounded by Rio Grande Boulevard, Mountain Road, 19th Street, and Central Avenue. At the center is Old Town Plaza, surrounded by approximately ten blocks of one and two story buildings. The central plaza layout was favored by Spanish colonial authorities and is found in many other cities and towns throughout New Mexico, including Santa Fe, Taos, Las Vegas, and Mesilla. The area around Old Town was originally acequia fed farmland, but it has been covered over by 20th century urban development, however, land to the north and south of the plaza continues to operate for agricultural purposes with the acequia traditions, including Los Ranchos, Corrales, South Valley, and Isleta Village Proper.
Тарих
1706 жылға дейін жергілікті тайпалар қазіргі Альбукеркидің Ескі қаласы орналасқан жер арқылы өтіп, оны мекендеген. Осы жергілікті халықтардың ішінде Анасази, Дине, Пуэбло, Апачи және Тива қауымдары бар. Бұл аймақта жергілікті халықтар қанша уақыттан бері тұрғандығы нақты белгісіз, бірақ олардың Альбукерки аймағындағы ұзақ тарихы Сандия тауларындағы мыңдаған жылдық петроглифтерде және бүгінге дейін Акома тайпасы тұрып келе жатқан Акома елді мекенінде көрініс тапқан. Көптеген әйелдер тамақ дайындау, тазалау және үй шаруасын жүргізу сияқты дәстүрлі отаршылдық міндеттерге бейімделген, бірақ кейбіреулері күйеулерінің қазасына байланысты отбасыларының басшылары болды. Ескі қаланы отарлауға көмектескен жиырма әйел "Альбукеркидің негізін қалаушы әйелдері" деп танылды және олардың есімдері Нью-Мексико тарихи әйелдер ескерткіштер бағдарламасы орнатқан Ескі қала алаңындағы тақтаға жазылған.
Prior to 1706, indigenous tribes traveled through and occupied the land on which Old Town Albuquerque now stands. These indigenous peoples include the Anasazi, Diné, Pueblo, Apache, and Tiwa communities. While it is unknown approximately how long the area has been inhabited by indigenous peoples, their long standing presence in the Albuquerque area is exemplified by the thousands of years old Petroglyphs found in the Sandia mountains to the Acoma pueblo which is still inhabited by the Acoma tribe today. While many were subjugated to more traditional colonial roles like cooking, cleaning, and homemaking, some quickly became heads of their respective families due to the death of their husbands. The twenty women who are known to have helped colonize Old Town have come to be acknowledged as the "founding women of Albuquerque" and are listed on a plaque in Old Town Plaza provided by the New Mexico Historic Women Marker Program.
Қазіргі заманға қарай
Альбукерки мен Нью-Мексиконың қалған бөлігі 1821 жылы Мексика Тәуелсіздік соғысынан кейін Мексиканың құрамына, ал 1846 жылы генерал Стивен Керни Санта-Фе мен Санта-Фе жолын бақылауға алғанда АҚШ-тың құрамына өтті. АҚШ Азамат соғысы кезінде Генри Хопкинс Сибли басқаратын Конфедерация әскерлері 1862 жылдың наурыз айында қаланы басып алды, бірақ Глориетта асуы шайқасында жабдықтарының көп бөлігін жоғалтқаннан кейін Техасқа шегінуге мәжбүр болды. Альбукеркиде Конфедерация әскерлерінің шегіну кезінде Одақ әскерлерімен болған шайқас аз ғана оқиға болды. Бірақ қаланың көп бөлігі тыныш ауыл шаруашылығымен айналысты. Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы 1880 жылы Альбукеркиге жетті, алаңнан шамамен 3 шақырым қашықтықта депо салды. Бұл темір жолдың арқасында тез өркендеген бәсекелес «Жаңа Альбукерки» (қазіргі Альбукерки қаласының орталығы) құрылуына әкелді және 1891 жылы Альбукерки қаласы болып жарияланды. Алғашқы қала, қазір Ескі Альбукерки деп аталады, бизнестер мен мекемелер Жаңа қалаға көшкеннен кейін құлдырады. 1926 жылы округтік сот ғимараты көшірілді, ал 1930 жылдары алаң маңындағы бизнес өте аз болды. 1940 жылдары Альбукерки тұрғындары Ескі қаланың тарихи құндылығын мойындағаннан кейін Ескі қаланың жағдайы жақсара бастады және 1946 жылы Ескі Альбукерки тарихи қоғамы құрылды. 1949 жылы Ескі қала қаламен біріктірілді, бұл алғаш рет тас төселген көшелер мен тротуарлар сияқты қалалық жақсартуларға мүмкіндік берді. Бірақ 1800 жылдардың соңына қарай қазіргі көлеміне дейін азайды. 1850 жылдары АҚШ армиясы алаңның ортасына 37 метрлік (121 фут) ту тіреуін орнатты. WPA қабырғалары мен музыкалық орын алқабы танымал болған жоқ және он бір жылдан кейін Ескі Альбукерки тарихи қоғамы ұйымдастырған халықтық науқан арқылы алынып тасталды. Тарихи қоғам сондай-ақ жаңа музыкалық орын алқабының құрылысын, жаңа көріктендіруді және Мексиканың Чиуауа қаласынан сатып алынған 16 темірден жасалған орындықтарды орнатуды қадағалады. 1862 жылы Конфедерация әскерлері Одақ қолына түспеуі үшін алаңға жақын сегіз гаубицаны жерледі. 1889 жылы бұрынғы Конфедерация артиллерия командирінің көмегімен гаубицалар қайта табылды, ол олардың орналасқан жерін есінде сақтаған. Екі гаубица алаңда қойылды, бірақ кейін Альбукерки өнер және тарих мұражайына көшірілді және олардың орнына көшірмелері қойылды. Альбукерки шайқасын және жерленген Конфедерация сарбаздарын еске түсіретін екі басқа да тақта, олардың екеуі де оқиғаларды бейнелеудегі тарихи қателіктеріне байланысты дау тудырды, сол кезде алынып тасталды. Онда Оңате бастаған испан отарлаушылары мен үнді нұсқаушы бейнеленген. Ол Нью-Мексико аумағына сапарлап, қоныстанған алғашқы испан конкистадорларының бірі. Алайда, Оңатенің жетістіктерінің көп бөлігі жергілікті халықтар, әсіресе Акома халқының есебінен болды, оларды азаптап, қырғынға ұшыратты. Оңате 1614 жылы Испания королі тарапынан сотталды, бірақ Нью-Мексикодағы көптеген жергілікті халықтарға келтірген ауыртпалықтары мен ұрпақтардың ауыртпалықтары мүсінге қатысты дауды тудырды. Оқиға Нью-Мексико азаматтық гвардиясының қарулы қарсылық көрсетушілері, жарымәскери топ, наразылық білдірушілерді ұстап, құқық қорғау функцияларын орындауға тырысқан кезде болды. Кейін сот бұл топтың құқық қорғау немесе ұлттық гвардия ретінде әрекет етуге құқығы жоқ деп шешті, сондай-ақ оларға Нью-Мексико штатының үкіметінен тәуелсіз құқық қорғау өкілеттіктерін алуға тыйым салды. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін мүсін сақтауда, оның жаңа орны Альбукерки қалалық кеңесімен әлі анықталған жоқ.
Possession of Albuquerque, along with the rest of New Mexico, passed to Mexico in 1821 following the Mexican War of Independence and later to the United States in 1846 when General Stephen Kearny took control of Santa Fe and the Santa Fe trail in 1846. During the U. S. Civil War, Confederate troops under Henry Hopkins Sibley captured the town in March 1862 but were later forced to retreat back to Texas after losing most of their supplies at the Battle of Glorieta Pass. Albuquerque saw minor action when the retreating Confederates were involved in a skirmish with Union troops in the Battle of Albuquerque. For the most part, however, the town remained a quiet agricultural community. The Atchison, Topeka, and Santa Fe Railway reached Albuquerque in 1880, building a depot about 2 mile (3 km) east of the plaza. This led to the creation of a rival "New Albuquerque" (now Downtown Albuquerque) which quickly boomed thanks to the railroad and was incorporated as the City of Albuquerque in 1891. The original town, now called Old Albuquerque, entered a decline as businesses and institutions moved to New Town. The county courthouse was moved in 1926, and by the 1930s barely any businesses were still operating around the plaza. Old Town's fortunes began to improve in the 1940s as Albuquerque citizens began to take note of Old Town's historic value, and the Old Albuquerque Historical Society was established in 1946. Old Town was annexed by the city in 1949, bringing municipal improvements like paved streets and sidewalks for the first time. but was reduced to its present size by the late 1800s. In the 1850s, a 121 feet (37 m) flagpole was erected in the center of the plaza by the U. S. Army. The WPA's walls and bandstand were unpopular and were removed just eleven years later through a grassroots effort organized by the Old Albuquerque Historical Society. The historical society also oversaw construction of a new bandstand, new landscaping, and installation of 16 wrought iron benches purchased from Chihuahua, Mexico. Retreating Confederate forces buried eight howitzers near the plaza in 1862 to prevent them from falling into Union hands. he guns were rediscovered in 1889 with the help of the former Confederate artillery commander, who still remembered their location. Two of the howitzers were put on display in the plaza but were later moved to the Albuquerque Museum of Art and History and replaced with replicas. Two other plaques, both which have created controversy due to their historical flaws in the portrayal of events, that commemorated the Skirmish of Albuquerque and buried Confederate soldiers respectively were also removed at that time. It depicts several Spanish settlers and an Indigenous guide led by Oñate who is one of the first Spanish conquistadors to travel to and settle in the New Mexico territory. However, much of Oñate's success were at the expense of Indigenous peoples, most notably the Acoma people, who he tortured and massacred. Oñate was later removed and prosecuted by the Spanish crown in 1614, however, the pain and generational trauma he has inflicted on many Indigenous peoples in New Mexico have caused continuing controversy around the statue. The incident occurred when armed counter protesters from the New Mexico Civil Guard, a paramilitary group, attempted to act in a law enforcement capacity, trying to detain protestors. A judge later ruled that the group did not have the right to act in the capacity as law enforcement or national guard as well as barring them from having any law enforcement powers independent of the state government of New Mexico. As of 2023, the statue remains in storage with its new home still undetermined by the Albuquerque city council.