Кіріспе
Гойяның көлеңкелері – Милош Форманның 2006 жылы түсірген тарихи-драмалық фильмі (оның 2018 жылы қайтыс болғанға дейінгі соңғы толық метражды фильмі), сценарийін өзі және Жан-Клод Каррьер жазған. Фильмде Хавьер Бардем, Натали Портман және Стеллан Скарсгард түскен. Фильм 2005 жылдың соңында Испанияда түсірілді. Фильм испандық туынды болғанымен, сценарийі, өндірісі және актерлік жұмысы ағылшын тілінде жүзеге асырылды. Фильмнің тарихи тұрғысы нақты болғанымен, Гойяның модельді қорғауға тырысуы және Лоренцо бауырлас пен Билбатуа отбасының кейіптері – бәрі ойдан шығарылған.
Goya's Ghosts is a 2006 biographical drama film, directed by Miloš Forman (his final directorial feature before his death in 2018), and written by him and Jean Claude Carrière. The film stars Javier Bardem, Natalie Portman, and Stellan Skarsgård, and was filmed on location in Spain during late 2005. The film was written, produced, and performed in English although it is a Spanish production. Although the historical setting of the film is authentic, the story about Goya trying to defend a model is fictional, as are the characters Brother Lorenzo and the Bilbatúa family.
Сюжет
1792 жылы Испания француз төңкерісінен туған дүрбелеңнің құрбаны болды. Франсиско Гоя – Испания королігінің ресми суретшісі ретіндегі беделімен әйгілі суретші, корольдік әулетінің және басқа да көрнекті тұлғалардың портреттерін салды. Испан инквизициясы Гояның кейбір туындыларына наразылық білдірді. Лоренцо Касамарес оны қорғап, кейіннен өзінің портретін салу үшін жалдады. Лоренцо оның туындылары зұлым емес, жай ғана зұлымды бейнелейтінін айтты. Ол шіркеу/инквизицияны католиктерге қарсы іс-әрекеттерге қарсы күресуге шақырды және инквизицияны күшейтуге қабілеттілік алды. Гояға сурет салғанда, Лоренцо картинаны көріп, үлгісі Инес туралы сұрайды, ол бай саудагер Томас Бильбатуаның қызы еді. Кейін Инесті тавернада (Лоренцо оқытқан) Киелі Офистің тыңшылары (Лоренцоның тәрбиесінде болған) шошқа етін жеуден бас тарғаны үшін "иудейлену" айыбымен тұтқындады. Ол жалаңаш күйінде, содан кейін азаптауға (strappado) ұшыратылып, мойындауға мәжбүр болды, сосын түрмеге қамалды. Әкесі Гоядан көмек сұрайды, ол өз кезегінде Лоренцодан Инес жағдайы туралы білуді сұрайды. Лоренцо оны түрмеде жалаңаш күйінде тауып, оған көмектесуге және отбасына хабар жеткізуге тырысады. Ол оны жабады және онымен бірге дұға етуді ұсынады, бірақ оған деген құштарлығымен күреседі. Ол оның өтініші бойынша онымен бірге дұға етеді. Кейіннен, Бильбатуа үйінде қонақ ретінде отырғанда, Лоренцо азаптауды (strappado) қорғайды. Айыпталушы кінәсіз болса, Құдай оған кінәсін мойындаудан бас тартуға күш береді дейді; сондықтан, мәжбүрлеумен мойындаған адам кінәлі болуы керек. Бильбатуа бұған келіспейді және адамдар азаптау кезінде кез келген нәрсені мойындайды деп айтады, бұл туралы Гоя да келіседі. Содан кейін Бильбатуа Лоренцоның маймыл екенін мойындағанын және ұлдарының көмегімен Лоренцоны дәл сол тәсілмен азаптап, оған қол қоюға мәжбүр ететін құжатты жасайды. Егер Инес босатылса, ол құжатты жоюға уәде береді. Ол Лоренцоға Киелі Офисті оны босатуға көндіруге мүмкіндік береді деген үмітте шіркеу үшін үлкен алтын "сыйлық" береді. Лоренцо Инес үшін өтініш жасайды, ал Бас инквизитор әке Грегорио ақшаны қабылдайды, бірақ ол мойындағандықтан, оны босатудан бас тартады. Лоренцо Инеске қайтадан келіп, онымен бірге дұға етуді ұсынады, бірақ оны зорлайды. Кейін әкесі құжатты патшаға, Карл IV-ке жеткізеді, ол оны оқып, қызығушылықпен қарайды және Инес жағдайын қарауға уәде береді. Құжат Киелі Офиске ұят келтіреді, ал Лоренцо оны тұтқындауға келгенде қашып кетеді. Оның суреті тәркіленіп, жұрт алдында өртеледі. Он бес жыл өткен соң, саңырау Гоя шығармашылық қабілетінің шыңында тұрады. Француз армиясы Испанияға басып кіреді, инквизицияны жояды және тұтқындарды босатады. Лоренцо Францияға қашып, француз төңкерісінің фанатикті жақтаушысы болады. Ол Наполеонның бұрынғы инквизициялық әріптестеріне қарсы бас прокуроры болады. Лоренцоның адалдығына деген бұл өзгерісі Хуан Антонио Льорентеден шабыттанған болуы мүмкін. Франциядағы сот Бас инквизиторды өлім жазасына кеседі. Инес бірнеше жыл түрмеде жатып, ақыл-есінен айырылады. Ол түрмеде қыз туды, бірақ туғаннан кейін оны алып кетеді. Үйіне оралғанда, отбасының қаза болғанын көріп, баласын табу үшін Гоядан көмек сұрайды. Лоренцо – әкесі, бұл оған ұят, сондықтан Инесті психиатриялық ауруханаға жібереді. Лоренцо сотталған Бас инквизитордан жауап алады, ол оған түрмеде туған бала жетімдер үйіне орналастырылғанын айтады. Лоренцо оны тауып, монахтардан оның қызы Алисияның бірнеше жыл бұрын қашып кеткенін біледі. Гарден-паркте сурет салу кезінде Гоя Инеске ұқсайтын Алисия есімді жезөкшеге назар аударады. Ол Лоренцоға барып, Инесті қызымен қайта қосу үшін сұрайды. Лоренцо алаңдай бастайды және Алисияны саябақта жасырын түрде көріп, Испаниядан кетсе, Америкаға жол ақысын төлейтін болады. Ол оны ақылсыз деп айыптайды. Осы арада Гоя Лоренцо Инесті жасырып қойған психиатриялық ауруханаға барып, оны босату үшін директорға пара береді. Ол оны Алисияны жезөкшелер жиналатын тавернаға әкелуге тырысады. Ол Алисияны көндіруге тырысқанда, сарбаздар (Лоренцоның бұйрығымен) орынға шабуыл жасап, барлық жезөкшелерді тұтқындайды. Гоя Лоренцоның оларды құл ретінде Америкаға сатуды жоспарлап отырғанын біледі. Көп ұзамай, Инес мейрамханаға кіріп, шабуыл кезінде тастап кетілген сәбиді табады. Ол жоғалған қызы деп ойлап, оны ұрлап алады. Британдықтар испандықтардың көмегімен француздарды жеңіске жетеді. Олар төбеден төменге шабуыл жасап, жезөкшелерді тасымалдап әкелген керуендерге шабуылдайды. Француз күзетшілері керуендерді тастап кетеді, ал Алисия британдық офицердің назарына ілігеді. Лоренцо қашып кетуге тырысып ұсталады, Испания инквизицияны қайта жасайды. Лоренцо өлім жазасына кесіледі, ал Бас инквизитор бұрынғы рөлдерін ауыстырады. Ол Лоренцоны тәубе етуге шақырады, оны өлімге аттандырғанда, отты бейнелейтін суреттері бар сабеніто киеді. Орындалу алаңында Лоренцо Алисияны британдық офицермен бірге тұрғанын көріп, оған ақылсыздықпен қарап тұрады. Ол Гояның алыстан оқиғаны сурет салып тұрғанын да көреді. Инес те көрермендердің арасында тұр, ол Лоренцоға шақырып, олардың қызы деп ойлаған сәбиді көрсетеді. Тәубе етуден бас тартқан Лоренцо, бұрынғы әріптестерінің өтініштеріне қарамастан, дарға асылады. Фильм Лоренцоның денесін тасымалдап әкелген арбамен аяқталады, Инес оның денесімен бірге жүреді, ал Гоя олардың артынан шақырып тұрады. Ол артқа бұрылып күлімсірейді, бірақ Лоренцоның денесімен бірге жүруді жалғастырады.
Өндіріс
Фильмде Бардем мен Портманға ұқсауы тиіс суреттерден басқа Гойяның нақты картиналары қолданылды. Гойяның картина жасайтын қолының жақын кадрлары түсірілгенде, нақты суретші жұмыс істеді. Бардем бастапқыда Гойя рөліне өзін тағайындау керектігіне сенгенін айтты, бірақ кейін Лоренцоның "тамаша сын екенін түсінді, себебі ол екі толыққанды қарама-қарсы мінезді бейнелейді".
Сыни қабылдау
"Гойяның арбалары" сыншылардан жағымсыз пікірлер алды. Rotten Tomatoes шолулар жинағыш сайты, 87 шолу негізінде, сыншылардың 30%-ы фильмге оң баға бергенін көрсетті, ал консенсус бойынша "әсем костюмдер мен дарынды актерлер фильмнің баяу темпі мен түсініксіз сюжетін жақсарта алмайды". Metacritic 25 шолу негізінде фильмге 100 балдық шкала бойынша орташа 52 бал берілгенін хабарлады, бұл орташа деңгейдегі пікірлерді көрсетеді.