Қыс ортасы – жылдың қыс мезгілінің ортасы. Ерте герман тілдерінде күнтізбелік маңызы бар, қазір Рождество маусымы немесе қаңтар-ақпан айларымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жылдың кезеңі
Period of the year
Қыстың ортасы – қыс мезгілінің ортасы. Бұл термин ерте герман тілдес халықтардың күнтізбелерінде кездеседі, онда ол ай-күн күнтізбесімен анықталған кезең немесе күн болуы мүмкін, содан кейін Григориан күнтізбесіне бейімделген. Кейінгі дереккөздерде бұл термин әртүрлі мағыналарда қолданылады, оның ішінде Рождество маусымы, Торридің басталу күні және қаңтардың ортасынан ақпанның ортасына дейінгі аралық. 18 ғасырдан бері бұл термин кейде астрономиялық қысқы күннің тоқырауымен шатастырылып, осылай түсіндіріледі, ағылшын тілінде де осы мағынада қолданылуы мүмкін.
Midwinter is the middle of the winter. The term is attested in the early Germanic calendars where it was a period or a day which may have been determined by a lunisolar calendar before it was adapted into the Gregorian calendar. It appears with several meanings in later sources, including the Christmas season, the first day of Þorri and the period from the middle of January to the middle of February. Since the 18th century, it has sometimes been misunderstood as synonymous with the astronomical winter solstice, which the word also can refer to in contemporary English.
Куәліктер
Қыстың ортасы ерте герман тілдеріндегі күнтізбелерде кездеседі, онда ол жылдың қысқы жартысындағы белгілі бір күн немесе бірнеше күн ретінде сипатталған. Христиан дініне өткенге дейін және Юлиан күнтізбесі қабылданбас бұрын, қыстың ортасы күндізгі-түндізгі күнтізбе қолданылуына байланысты немесе астрономиялық қысқы күн тоғысына байланысты апталық жүйеде белгіленген болуы мүмкін. Ескі ағылшын тілінде қыстың ортасы Рождество маусымын немесе Рождество күнін (25 желтоқсан) білдіретін, сондай-ақ *middes wintres mæssedæg* (қыс ортасының той күні) деп аталатын. Ескі ағылшын тіліндегі қыстың ортасы тікелей емес, қысқы күн тоғысын да білдіруі мүмкін, ол англосаксон Англиясында Юлиан күнтізбесіне сәйкес және Исаның тууы осы күнге байланысты болғандықтан 25 желтоқсан деп есептелген. Ортағасырлық исланд күнтізбесінде қыстың ортасы күні – Грегориан күнтізбесінде қаңтар айының ортасына сәйкес келетін төртінші қыс айы Торридің бірінші күні. Торри айының өзі кейде қыстың ортасы деп аталған. Снорри Стурлусонның "Хеймскрингла" (1230) еңбегінде христиан дініне дейінгі Юле мерекесі бастапқыда қыстың ортасында тойланған, бірақ 10 ғасырда король Хакон Жақсы оны Рождество күнімен бірге, шамамен үш апта ертерек тойлауға көшірген. Скандинавияда орта ғасырдан бері қолданылатын тілде қыстың ортасы қаңтар айының ортасынан ақпан айының ортасына дейінгі кезеңді білдіреді, бұл Солтүстік Еуропадағы жылдың ең суық кезеңі, кейде Шамыл мерекесімен (Candlemas) қыстың ортасы деп есептеледі. Ерте заманадан бері сақталған британдық өлеңдер мен мақалдарда, Шамыл мерекесі күні ауа райының ашық болуы қыстың кем дегенде жартысы қалғанын, ал жаман ауа райы қыс аяқталғанын көрсетеді. Саами апталық жүйесінде 5–11 ақпан қысқы апта деп белгіленген.
Midwinter is attested in the early Germanic calendars, where it appears to have been a specific day or a number of days during the winter half of the year. Before Christianisation and the adoption of the Julian calendar, the date of midwinter may have varied due to the use of a lunisolar calendar, or it may have been based on a week system tied to the astronomical winter solstice. In Old English, midwinter could mean the entire Christmas season or specifically Christmas Day (25 December), which was also called middes wintres mæssedæg (midwinter's mass day). Old English midwinter could indirectly also mean the winter solstice, which was regarded as 25 December in Anglo Saxon England, following the Julian calendar and the localisation of Jesus' birth to this date. In the medieval Icelandic calendar, midwinter day was the first day of Þorri, the fourth winter month, which corresponds to the middle of January in the Gregorian calendar. The entire month of Þorri was sometimes referred to as midwinter According to Snorri Sturluson's Heimskringla ( 1230), the pre Christian holiday Yule was originally celebrated at midwinter, but in the 10th century, the king Haakon the Good moved it to the same day as Christmas, about three weeks earlier. In Scandinavia, in popular language since the medieval period, midwinter can refer to the period from the middle of January to the middle of February, which usually is the coldest part of the year in northern Europe, sometimes with Candlemas as winter's midpoint. In British verses and proverbs attested since the early modern period, fair weather on Candlemas indicates that at least half of winter remains, whereas foul weather means that winter is over. In the Sámi week system, 5–11 February is known as the midwinter week.
Қысқы күнбағыспен байланысты
18 ғасырдан бастап, қыс ортасы термині және оған байланысты терминдер, мысалы, исланд және көне ағылшын тіліндегі [[Mōdraniht, ғалымдар кейде астрономиялық қысқы күнбағыспен бірдей деп қате түсіндірген. Олоф фон Далин 1747 жылы хкунотт қысқы күнбағысқа сәйкес келетінін жазды. Хкунотт сөзі тек Снориден ғана куәландырылған, ол оны Торидің бірінші күні – қыс ортасына орналастырған. Бедадан куәландырылған Modranect сөзі "түндердің анасы" деп түсіндірілді, осылайша жылдың ең ұзақ түні деп есептелді, бірақ бұл сөзді "аналар түні" деп аудару дұрыс. Қыс ортасы мен қысқы күнбағыс арасындағы байланыс, христиандыққа дейінгі Юле күнді тойлау болды деген идеямен байланысты, бұл теория алғаш рет 17 ғасырда пайда болды және 20 ғасырдың басында ғалымдар арасында әлі де жақтаушылары болды, бірақ содан бері жоққа шығарылды және қабылданбады. Кембридж сөздігінде "қыс ортасы" қазіргі ағылшын тілінде қысқы күнбағысты білдіреді делінген.
Beginning in the 18th century, the term midwinter, and associated terms such as the Icelandic and Old English [[Mōdraniht, has sometimes been misunderstood by scholars as synonymous with the astronomical winter solstice. Olof von Dahlin wrote in 1747 that the hǫkunótt had been at the winter solstice. The word hǫkunótt is only attested from Snorri who located it to midwinter—the first day of Þorri. Modranect, attested from Bede, has been interpreted as the "mother of nights", and thereby the longest night of the year, but the word is more correctly translated at "mothers' night". The association between midwinter and the winter solstice is related to the idea that the pre Christian Yule was a celebration of the sun, a theory that first emerged in the 17th century and still had a few supporters among scholars in the early 20th century, but since then has been refuted and abandoned. The Cambridge Dictionary says that "midwinter" can mean the winter solstice in modern English.