Инка әскербасы Кискис: Атахуальпаның бас қолбасшысы
Quizquiz
Инка генералы: Квискис – Атауальпаның бас қолбасшысы, Уаскарды жеңіп Кусконы басып алған. Испандықтарға қарсы күресіп, соңында қаза тапты. Тарих, Оңтүстік Америка.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инка генералы
Оңтүстік Америка генералы
Inca general
the South American general
Квиквиз немесе Квисквиз, Халкучимак пен Руминьяви сияқты, Атауальпаның басты генералдарының бірі болды. 1532 жылдың сәуір айында Квиквиз серіктерімен бірге Атауальпа әскерін Муллихамбато, Чимборасо және Кипайпан шайқастарында жеңіске жеткізді, онда ол Халкучимакпен бірлесіп Хуаскарды жеңіп, тұтқынға алды және оның отбасын дереу өлтіріп, Куско астанасын басып алды. Кейін Квиквиз Атауальпа әскерлеріне Вилкаконга, Куско (1533 ж.) және Марайкалья (1534 ж.) шайқастарында басшылық етті, бірақ екі рет те испандық әскерлерге жеңілді. Соңғы шайқастардан кейін Квиквиз Анд тауларына қашып, қауіпсіздік іздеді, бірақ оның әскерлері испандықтардың талаптарын қабылдауын және егін шаруалығы маусымы болғандықтан отбасына қайтуға рұқсат беруді талап етті. Квиквиз бас тартты, содан кейін оның соғыстан шаршаған әскері 1535 жылы оны өлтірді.
Quizquiz or Quisquis was, along with Chalcuchimac and Rumiñawi, one of Atahualpa's leading generals. In April 1532, along with his companions, Quizquiz led the armies of Atahualpa to victory in the battles of Mullihambato, Chimborazo and Quipaipan, where he, along with Chalkuchimac defeated and captured Huáscar and promptly killed his family, seizing capital Cuzco. Quizquiz later commanded Atahualpa's troops in the battles of Vilcaconga, Cuzco (both 1533) and Maraycalla (1534), ultimately being bested by the Spanish forces in both accounts. After the ensuing battles, Quizquiz fled further into the safety of the Andean mountains, but his forces soon demanded that he accept the Spanish demands, and, it being planting season, that they be able to return to their families. Quizquiz refused, and his war weary troops eventually killed him in 1535.
Атаудың шығу тегі
Quizquiz – бұл кечуа тілінен шыққан сөз, ол көшбасшы немесе ең білгір шағын құс деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, кейбір авторлардың пікірінше, бұл тегі шаштараз есімді білдіреді және генералдың Хуайна Капак патшаның сақалын қыру міндетін атқарғандығынан туындаған, оның шеберлігінен де, Хуайна Капак патшаның толық сенімінен де болған, сондықтан ол өзінің тамағын басқа ешкімге ұсынғысы келмеген.
Quizquiz is a Quechua term, which stands for leader or Little Bird par excellence. According to some authors instead, the surname means barber and derives from his duty to shave the King Huayna Capac that the General had exercised, both for his dexterity and for Huayna Capac's total confidence so that he would not have liked to offer his throat to anyone else.
Әскери жеңістер
Оның алғашқы әскери тәжірибесі Хуайна Капак армиясында, Солтүстіктегі жорықтарда, ол өте ұсық әскери дағдыларымен көзге түсті. Он бірінші Сапа Инка қайтыс болғаннан кейін, Квиквиз оның ұлы Атауальпаның ізінен ерді, Кито әскерлерінің бас қолбасшысы болды, бұл Хуаскарға адал Куско әскерлеріне қарсы болды. Хуан де Бетанзос өзінің "Инкалар туралы әңгімесінде" азамат соғысы кезінде Квиквиз 60 мыңнан астам сарбазды Хуаскар әскеріне қарсы басқарғанын хабарлайды. Бас қолбасшы ретінде ол танымал генерал Халкучимакпен бірлесіп Кускоға қарсы соғыс ұйымдастырды. Квиквиз Хуаскардың жеңілісіне және тұтқындалуына жауапты болды, онда Хуаскар кейін армияның негізгі күші қосылатын алдаушы алғы шепті пайдалануды жоспарлаған, бірақ бұл алғы шеп армия келгенге дейін талқандалды. Хуаскар әскерін бірнеше шайқаста жеңіп, Инка империясының астанасын басып алып, түпкілікті жеңіске жетті. Ол Куско аймағында Атауальпаның билігін бекітуге кіріскенде, Кахамаркадағы трагедия және оның билеушісінің тұтқындалуы туралы жаңалық келді. Атауальпа Халкучимакты жауынгерлерінің жартысын Жаухада, ал Квиквизді қалған жартысын Кускода қалдыруды бұйырды.
His first military experience was gained in the army of Huayna Capac, in campaigns in North, where he distinguished himself for his outstanding military skills. On the death of the eleventh Sapa Inca, Quizquiz remained in the wake of his son Atahualpa, assuming the chief command of the armies of Quito, contrasted with those of Cuzco devoted to Huáscar. Juan de Betanzos reports in his Narrative of the Incas that during the civil war Quizquiz led troops of 60,000 against Huáscar's troops. As supreme commander he organized, together with another prestigious general Chalcuchimac, war against Cuzco. Quizquiz was responsible for the significant defeat and capture of Huáscar, where Huáscar planned to use a decoy advance guard that was to be later joined by the body of the army, however this decoy was destroyed before the rest of the army could join it. Defeating in several battles the armies of Huáscar, they achieved the final victory with the storming of the Inca Empire capital. As he was proceeding to the consolidation of power for Atahualpa in the region of Cuzco, the news came of the tragedy of Cajamarca and the capture of his master. Atahualpa then had Chalcuchimac stay with half of his warriors in Jauja, and Quizquiz with the other half in Cusco.
Испандықтармен кездесу
Испандықтар келген кезде Квиквиз Кускода болған. Атауалпа құнышты заттарды жинап, Франсиско Писарроны алтынды жеке тексеру үшін астанаға үш әскерді жіберуге көндірді. Үшеуі – Мартин Буэно, Педро Мартин де Могуер және Педро де Зарат, олардың мінез-құлқы кемшін болғанына қарамастан, құрметпен қабылданды. Дөңгелек әскерлер храмдарды ұстамауға және Күн қыздарына зиян келтіруге батылдық танытты, бірақ Атауалпаның бұйрықтары үш адамға қарсы тиісті шаралар қабылдауға мүмкіндік бермеді. "Осылайша Атауалпаның екі ірі шенеунігінің соңғысы құлады."
Quizquiz was in Cusco at the time of the Spaniards' arrival. Collecting the ransom, Atahualpa had convinced Francisco Pizarro to send three soldiers in the capital to personally check on the collection of gold. The three, Martín Bueno, Pedro Martin de Moguer and Pedro de Zárate, were treated honorably, despite their far from blameless behavior. The rude soldiers ventured to desecrate the temples and undermine the Virgins of the Sun, but the instructions from Atahualpa did not allow any appropriate measures to be taken against the three. "Thus fell the last of the two great officers of Atahualpa."