Кіріспе
жылқылардағы лимфангит – лимфа арналарының қабынуы немесе инфекциясы, ол арнадан алысқан жердегі инфекция нәтижесінде пайда болады. Бұл инфекция орнынан басталып, боймен қызыл жолақтар түрінде көрінеді. Лимфа жүйесіне инфекцияның таралуына мүмкіндік тудыратындықтан, бұл шұғыл медициналық көмек қажет болатын жағдай. Адамдарда лимфангиттің ең көп кездесетін себебі бактериялар болып табылады, олар емделмесе бірнеше сағаттың ішінде сепсис пен өлімге алып келуі мүмкін. Көбінесе Streptococcus pyogenes (А тобы стрептококк) және гемолитикалық стрептококктар осыған себеп болады. Кейде мононуклеоз немесе цитомегаловирус сияқты вирустар, сондай-ақ туберкулез, сифилис және Sporothrix schenckii саңырауқұлағы да лимфангиттің себебі болуы мүмкін. Лимфангитті кейде "қан улануы" деп жаңылыстырады. Бірақ "қан улануы" – сепсистің синонимі. Лимфа тамырлары капиллярлар мен ұсақ веналардан кішкентай және организмде кең таралған. Бұл тамырлар тек бір бағытта қозғалысты қамтамасыз ететін клапандармен жабдықталған. Жіңішке қабырғалы капиллярлар арқылы таралатын сұйықтық лимфа жүйесімен жиналады, ол ақуыздарға, минералдарға, қоректік заттарға және тіндердің өсуіне қажетті басқа да заттарға бай. Лимфа жүйесі тек қана қоректік заттарды тасымалдамайды, сонымен қатар қатерлі жасушаларды, зақымдалған жасушаларды, бактериялар мен вирустар сияқты патогендерді, сондай-ақ шетелдік денелер мен организмдерді де тасымалдауы мүмкін. Лимфа түйіндерінің жанындағы ерекше ақ қан жасушалары патогендерді (бактериялар мен вирустарды) және зақымдалған немесе қатерлі жасушаларды жойып немесе метаболизмдейді, инфекцияның және қатерлі ісік жасушаларының таралуын болдырмайды. Инфекция жарадан шығып, лимфа жүйесіне енеді. Жараның өзі кішкентай болуы мүмкін, немесе лимфа жүйесіне бактерияларды үнемі жеткізіп отыратын абсцесс болуы мүмкін. Инфекциядан кейін лимфа түйіндері үлкейеді. Құлақ, тері, мұрын және көз инфекциялары лимфа жүйесіне таралуы мүмкін. Аймақтық лимфа түйіндерінің бағытында теріде пайда болатын қызыл жолақтар лимфа жүйесінің қатысуын көрсетеді. Инфекция бірнеше сағаттың ішінде таралып, сепсис пен өлімге әкелуі мүмкін.
Lymphangitis is an inflammation or an infection of the lymphatic channels that occurs as a result of infection at a site distal to the channel. It may present as long red streaks spreading away from the site of infection. It is a possible medical emergency as involvement of the lymphatic system allows for an infection to spread rapidly. The most common cause of lymphangitis in humans is bacteria, in which case sepsis and death could result within hours if left untreated. The most commonly involved bacteria include Streptococcus pyogenes (Group A strep) and hemolytic streptococci. In some cases, it can be caused by viruses such as mononucleosis or cytomegalovirus, as well as specific conditions such as tuberculosis or syphilis, and the fungus Sporothrix schenckii. Lymphangitis is sometimes mistakenly called "blood poisoning". In reality, "blood poisoning" is synonymous with sepsis. Lymphatic vessels are smaller than capillaries and tiny venules and are ubiquitous in the body. These vessels are fitted with valves to direct flow in only one direction. Fluid diffusing through the thin walled small capillaries should be collected and the lymphatic system does just that: a fluid rich in protein, minerals, nutrients, and other substances useful for tissue growth. As well as essential nutrients, the lymphatic system can also transport or carry cancer cells, defective or damaged cells, and pathogens such as bacteria and viruses, as well as foreign bodies and organisms. The lymph nodes are found in proximity to unique white blood cells that engulf or metabolize pathogens (bacteria and viruses) and defective or cancerous cells, preventing infections and malignant cancer cells from spreading. Infection spreads out of the wound site to enter the lymphatic system. The wound may be small or it may be an abscess constantly feeding bacteria into the lymphatic system. After infection, lymph nodes enlarge. Ear, skin, nose, and eye infections can spread into the lymphatic system. Red streaks in the skin along the direction of regional lymph nodes indicate lymphatic involvement. Infection may spread within hours and can cause sepsis and death.
Симптомдар мен белгілер
Инфекция орын алған жердің үстіндегі тері жылы болады. Адамның дене температурасы 38-40 градусқа дейін көтеріліп, дікілдеуі мүмкін, сонымен қатар орташа деңгейде соққылы ауыру мен ісіну пайда болады. Қызыл сызықтар анық көрініп, шекаралары белгілі болуы мүмкін, немесе, әсіресе қараңғы терілі пациенттерде, жақсы байқаılmaz болуы мүмкін. Әлсіздік, инфекция орнының сезімталдығы, терідегі ойық жаралар (лимфангиттің сирек белгісі), пульстің жылдамдауы, лимфа түйіндерінің ісінуі, ауыруы және ұлғаюы да кездеседі. Қабынумен байланысты анорексия (аштық жоғалту) анықталған, бірақ лимфангитпен ауыратын науқастарда аштық жоғалту салмақ жоғалтуға әкеле ме, әлде жоқ па, әлі белгісіз; лимфедемадан кейін дамитын жағдайларда – бұл шамамен 8,14% құрайды – салмақ жоғалту тіркелген. Егер осы белгілердің ешқайсысы болмаса, туберкулез, лимфома немесе Ходжкин ауруы сияқты басқа жағдайлар болуы мүмкін. Лимфангитпен ауыратын адамды ауруханаға жатқызып, медициналық қызметкерлердің қатаң бақылауында ұстау керек. Жеңіл жағдайларда антибиотикалық кремдерді үнемі қолдану және тазалық сақтау емделу процесін жеделдетуі мүмкін, бұл үшін медициналық көмекке немесе консультацияға қажеттілік тумайды. Аяқ-қолдар зардап шеккен жағдайда, терінің қызыл түсі үлкен сафендік тамырдың орнынан өтеді және тромбофлебитпен шатастырылуы мүмкін. Созылмалы лимфангит – жіті бактериялық лимфангиттің қайталануы нәтижесінде пайда болатын тері ауруы.
Диагностика
Жұқпалы агенттерді, мысалы стрептококк және стафилококк бактериялық штаммдарын анықтау үшін қан талдаулары мен бактериялық егіс қолданылуы мүмкін. Емге тиімді жауап бермейтін ауыр лимфангит жағдайында бактериялық егіс жұқпалы агенттерді анықтауға қолайлы.
Дифференциалдық диагноз
Жұқпалы лимфангитті басқа жағдайлардан, мысалы, үстірткі тромбофлебиттен (ісік зақымдалған тамырдың орнында ғана байқалады), мысық тырнауынан (ісік қатты сезіледі), жедел стрептококк гемолитикалық гангренасынан және некротизді фасциттен (инфекциялық аймаққа қол тигізгенде сықырлайды және науқас өте ауыр күйде болады) ажырату қажет.
Емдеу
Лимфаангинитті емдеу үшін дәрілік және дәрілік емес емдеу әдістерінің екеуі де қолжетімді. Жараны тиісінше емдеу керек, жарадан өлі тіндерді алып тастау керек және іріңді дренаждау керек. Зардап шеккен лимфа түйініне ыстық, ылғалды компрестер немесе жылыту төсектерін қолдану. Мүмкіндігінше зардап шеккен мүшені бекіту және көтеру, ал ауырсынды басу үшін анальгетиктер беру керек. Егер жергілікті инфекция кең таралған болса, дереу антибиотиктермен емдеу қажет. Стрептококк штаммдары ең көп кездесетін жұқпалы агенттер және олар цефалоспориндерге жақсы жауап береді – цефалексин 0,5 мг дозада 7-10 күн бойы немесе кең спектрлі пенициллин. Метицилинге төзімді Staphylococcus aureus қауымдастықта жиі кездеседі, сондықтан 7-10 күн бойы триметоприм-сульфаметоксазол сияқты жақсартылған антибиотиктерді қолдану қажет. Нафициллин, оксациллин және диклоксациллин лимфа жүйесінің инфекцияларына да тиімді.