Кіріспе
Англияның Эссекс аймағындағы Уолтхам аббаттығындағы приход шіркеуі.
Монастырь ғимараттары және шіркеудің кесісу нүктесінің шығыс жағындағы бөліктері таратылған кезде бұзылып, Нормандық кесісу мұнарасы мен қанаттары 1553 жылы құлап кетті. Қазіргі шіркеу Норман аббат шіркеуінің негізгі бөлігінен, 14 ғасырлық әйелдер шіркеуінен және батыс қабырғасынан, сондай-ақ таратылғаннан кейін салынған 16 ғасырлық батыс мұнарасынан тұрады.
Уолтемдегі алғашқы шіркеу (7 ғасыр)
Қазіргі ғимараттың хорының астында VII ғасырдағы ағаш шіркеудің шақпа тастан жасалған қиранды негіздері табылды; осы жерлеумен байланысты жерленген жер радиокөміртектік әдіспен 590-690 жылдар аралығында мерзімделді. Шамамен 610 жылы салынған деген болжам, құрылысын Эссекстің Сэберхтің билік кезінде жүзеге асырылғанын көрсетеді, ол шіркеу салу қызметімен танымал болған. Табылған басқа заттардың ішінде 7-ғасырға тән Кенттік әшекейлік кітап жабынында бейнеленген, балықты ұстаған бүркіттердің суреті бар.
Екінші шіркеу (8 ғасыр)
Мерсия королі Оффа билеген кезеңде, оның билігі 8-ші ғасырдың соңында Эссекс патшалығына дейін жеткен, бұрынғы ағаш шіркеудің төңірегіне Барнак тасынан салынған ғимарат тұрғызылды. Ол қазіргі ғимараттың жартысына жуық болды және кемеге екі жағынан бөлмелер орналасқан портикус типтес шіркеу еді. Ол аймақтағы бірнеше елді мекенге қызмет ететін мистер ретінде құрылған.
Қасиетті крест туралы аңыз
11 ғасырдың басында Уолтем шіркеуі мен уәлиесі Англия-Дания тегінен шыққан Тови Горды деген адамның иелігінде болды. 12 ғасырда жазылған "Біздің қасиетті айқышымыздың табылуы" ("De Inventione Sanctœ Crucis Nostrœ") немесе "Уолтам жылнамасы" атты жырда 1016 жыл шамасында Товиге тиесілі Монтакуттегі Гластонбери маңындағы басқа да бір қожалықтағы ұста түс көріп, төбенің басында жерленген үлкен қара кремний (немесе мәрмәр) кресті тапқаны айтылады. Тови кресті өгіздер тартатын арбаға тиеп қойды, бірақ өгіздер тек бір бағытта ғана жүре берді және олар Уолтемге жеткенше күн сайын солай жалғасты, бұл сапар шамамен 150 мильді құрады. Бұл қасиетті айқыш немесе крест шіркеуге орнатылып, көп ұзамай қажырлы саяхаттардың нысанына айналды. Тови шіркеуді қайта салғаны айтылады, алайда қазіргі заманғы деректер оның ғимараттың 8 ғасырдағы негізгі құрылымын сақтап қалғанын көрсетеді.
installed at the church and soon became the subject of pilgrimage. Tovi is said to have rebuilt the church, but modern evidence suggests that he probably retained the 8th century fabric of the building.
Үшінші шіркеу (Харолдың іргетасы)
Тови қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы қарызға батып, мұралық жері король Эдуард Мойындаушыға өтті. Ол оны Гарольд Годвинсонға (кейін король Гарольд II) берді, ол 1060 жылы киеленіп салынған шіркеуді қайта салып, жаңадан құрып, жан-жақты қолдады; аңыз бойынша, бұл оның бала кезінде қасиетті крест арқылы параличтен керемет түрде айыққандығына байланысты болды. Жаңа шіркеу декан мен он екі үйленген дін қызметкерінен тұратын коллегияның басқаруына берілді. Дәлелдер бұрынғы шіркеудің тасы мен іргетасының бір бөлігі жаңа ғимаратты салу үшін қайта пайдаланылғанын көрсетеді, ол қазіргідей ұзын негізгі залға, қанаттарға, үлкен трансептке және кішкентай шығыс апсидасына ие болды.
foundations of the previous church were re used for the new building, which had a nave the same length as the present one, aisles, a large transept and a small eastern apse.
Төртінші шіркеу (норман)
1090 жыл шамасында Гарольдтың салған ғимараты бұзылып, Норман стилінде жаңа шіркеу салына бастады. Онда саксондық негіздері мен тас қаптамасының бір бөлігі қайта қолданылды, ал қосымша тас Нормандиядағы Рейгейт, Кент және Каен қалаларынан әкелінді. Шіркеу крест тәрізді, ортасында мұнарасы және батыс жағында екі кішкентай мұнарасы болды. Кемеде әдеттегідей, кесілген өрнектермен безендірілген, жартылай дөңгелек аркалармен тірелген алып нормандық бағаналар, үстінде трифорий және клересторий орналасқан. Ұзын шығыс қанатта қасиетті крест сақталған болуы мүмкін. Шығыс жағынан басталган қайта құрылыс шамамен 1150 жылы аяқталды. Дарем соборымен стильдік ұқсастығы болғанымен, шіркеу ерекшеліктерін зерттеу және басқа орындармен салыстыру нәтижесінде Уолтемдегі бас шебердің Шығыс Англияда тәлім алғаны анықталды. Осы құрылыстың көп бөлігі бүгінгі күнге дейін жетіп келді.
resemblance to Durham Cathedral, a recent study of the features of the church and comparison with other sites has concluded that the master mason at Waltham was trained in East Anglia. This construction is mainly the fabric that has survived to the present.
Бесінші шіркеу (Августин абатханасы)
1177 жылы Генрих II Томас Беккетті өлтіргені үшін өтелген жаза ретінде аббатхананы тағы да қайта құрды, бұл жолы 16 каноны бар Августин приорлығы ретінде. Ерте ағылшын стиліндегі қайта құру аббатхананы алғашқы Норман құрылысынан әлдеқайда кеңірек етті, оның іздерін бүгін аббатхана аумағында көруге болады. Норман шіркеуінің Норман торабының шығысындағы бөліктері бұзылды, ал жаңа шіркеу, өзінің жеке кемесі, екінші жұп трансепттері және жаңа тораптағы қосымша мұнарасы салынды. Норман кемесі жаңа құрылыстан экранмен бөлінген приход шіркеуі ретінде сақталды. Барлық ғимарат енді Винчестер соборынан ұзын болды. Жаңа кеменің солтүстігіне монастырь салынды. Монастырьға кіретін қысқа дәліз әлі де сақталған, сондай-ақ он төртінші ғасырға жататын қақпа үйі – бұл жалғыз сақталған монастырь ғимараттары. 1184 жылы Генрих шіркеудің мәртебесін аббаттыққа көтерді, абатты тағайындады және канондардың саны 24-ке дейін артты. Аяқталған аббатхана 1242 жылдың 30 қыркүйегінде Норвич епископы Уильям де Рейли арқылы қайта освященді. Қасиетті Крест көптеген паломниктерді тартты, ал Аббатхана патшалар мен басқа да мәртебелі тұлғалар үшін Уолтем орманында аң аулау кезінде түндеуге танымал орынға айналды. Генрих VIII жиі келіп тұратын, ал аббатханаға жақын Ромеландта үйі немесе сарайы болған деседі. 1532 жылғы жазғы сапарында Генрих пен королева Анна Болейн Уолтем аббатханасында бес күн болды.
Құралу
Валтем Англияда таратылған соңғы аббатхана болды. 1540 жылғы 23 наурызда соңғы абат Роберт Фуллер аббатхананы және оның иеліктерін Генридің комиссарларына тапсырды, оның жылдық кірісі 1079 фунт стерлинг, 12 шиллинг және бір пенниге бағаланды. Абатқа жыл сайын 200 фунт стерлинг көлемінде кең зейнетақы төленді; ал абат 20 фунт стерлинг, ал он алты канон әрқайсысы еңбек стажына байланысты 5 пен 10 фунт стерлингке дейін жыл сайын алатын болды. 1538 жылдың күзінде аға "әнші" (көбінесе хор жетекшісі деп түсіндіріледі) лауазымына тағайындалған Томас Таллиске 20 шиллинг жалақысы және 20 шиллинг "сыйлық" берілді. Таллис Уолтемнен Кентербери соборындағы хорға өтті. Осы кезде Киелі Крест із-түзсіз жоғалып кетті. Генрих патша Уолтемді Англия шіркеуінің жаңа соборларының бірі ретінде қарастырды, бірақ бұл ұсыныс іске аспады. 1541 жылы король Уолтем усадьбасын патшаның сенімді адамы және Палатаның көрнекті мүшесі сэр Энтони Денниге жалға берді. 1549 жылы Денни қайтыс болғаннан кейін оның иеліктері жесірі Джоанға өтті, ал 1553 жылы ол Уолтем қожалығын толығымен сатып алды; ол сол жылы қайтыс болды. Содан кейін қожалық оның ұлы Генриге өтті, ол 1574 жылы қайтыс болды, екі ұл қалдырды; үлкені Роберт 1576 жылы қайтыс болды, одан кейін 1604 жылы Уолтем бароны және 1626 жылы Норвич графы атанған Эдвард Денни мұрагерлікке ие болды. Эдвард бұрынғы готикалық хор мен ғибадатхананың (бесінші шіркеу) тастарын шіркеудің солтүстігіне салынған сәнді Аббат үйін салу үшін пайдаланды; ал Нормандық кеменің қалдықтары қалалық приход шіркеуі ретінде қолданыла берді.
Харольд патшаның қабірі
Гарольд Нормандияның Вильгельмен соғысу үшін Стемфорд-Бридж шайқасынан оңтүстікке қарай жолға шыққанда Уолтемде дұға етуге тоқтады; Гастингстегі ағылшын әскерлерінің шайқас айқасы "Қасиетті крест" болды. "Gesta Guillelmi" еңбегінде, 1070 жылдары Пуатьедегі Вильгельм жазған шайқас туралы мәліметтерде, Гарольдтың денесі Жеңімпаз Вильгельмнің серігі Вильгельм Малетке жерлеу үшін тапсырылды; Герцог Вильгельм Гарольдтың анасы Гытаның Гарольдтың мәйітін алтынға тең салмақтағы ақшамен алмастыру туралы ұсынысын қабылдамады. Сондай-ақ, кейбір нормандықтар "әжуалықпен" "мұндай ақылсыз құлшыныспен жағалауды қорғаған адамды теңіз жағалауына жерлеу керек" деді, бірақ бұл іс жүзінде орындалғаны айтылмады. "Carmen de Hastingae Proelio" деп аталатын тағы бір жазбада, шайқастан кейін бірнеше ай өткен соң жазылған деп есептеледі, ол жартастың үстіндегі обаның астына жерленгені айтылады, бірақ бұл нұсқа басқа ешбір жазбада кездеспейді. Малмсбери Уильям 1125 жылы "Gesta regum Anglorum" еңбегінде Гытаның алтынын қабылдаудан бас тарту Гарольдтың денесі төлемсіз тапсырылғанын білдіреді және ол шайқас алаңынан Уолтемге жерлеу үшін әкелінді деп жазды. Бұл нұсқа 1160 жылдары Уэйс жазған "Roman de Rou" еңбегімен расталады. Соңғы және ең толық ортағасырлық мәліметтер Уолтем жылнамасынан алынған. Авторы Уолтемнен екі канон, Осгод Кнопп және Этельрик Чайлдмейстердің Гарольдты Уолтемнен Гастингске қалай ертіп келгенін сипаттайды. Шайқастан кейін олар Гарольдтың денесін алуға рұқсат сұрады, оны оның күйеуі Эдит Сваннек ғана "жасырын белгілер" арқылы тани алды. Содан кейін оның денесі Гастингстен Уолтемге әкелініп, шіркеу еденінің астына жерленді. Бұл оқиғаны Хроника авторы бала кезінде егде жастағы сакристан Туркетил айтып берді, ол Гарольд Стемфорд-Бриджден келген кезде Уолтемде бала болғанын және кейіннен патшаның жерленуіне куә болғанын мәлімдеді. Автордың өзі 1090 жылы басталған қайта құру жұмыстары кезінде Гарольдтың денесі екі рет жерленгенін және екі рет жылжығанын көргенін айтады. 1177 жылы Уолтем августиндік негізге айналды, ал жаңа қызметкерлер "Vita Haroldi" ("Гарольдтың өмірі") еңбегін жариялады, онда Гарольд шайқастан аман қалғаны және Честер немесе Кентербериде шөлгеш ретінде зейнеткерлікке шыққаны туралы аңыз айтылады; мұның себебі Гарольдтың шіркеудегі қабірінен назарды аудару болды деп есептеледі, өйткені ол әлі де нормандық билеуші топ үшін саяси тұрғыдан сезімтал тұлға болып саналды. XVIII ғасырда тарихшы Дэвид Юм Гарольдты нормандық шіркеудегі бас алтарьдың жанына жерлегенін және кейіннен августиндік аббаттықтың хорына көшіргенін жазды. Келушілерге "Hic iacet Haroldus infelix" ("Бұл жерде бақытсыз Гарольд жатыр") деген жазуы бар тас плита көрсетілді, бірақ аббаттықтың сол бөлігі бұзылған кезде ол қиратылды. Бұрынғы 18-ғасырлық сілтеме Дэниел Дефоның "Бірыңғай Ұлыбритания аралын аралау" кітабынан алынған. Эссекс туралы сипаттамасында Дефо Уолтем аббаттығын атап өтеді, онда "аббаттықтың қираған жерлері сақталған; және ежелгілік менің жеке ісім емес, мен король Гарольдтың, Суссекстегі Ұлы Жеңімпаз Вильгельмге қарсы шайқаста қаза тапқан, мұнда жерленгенін байқамай тұра алмадым; оның денесін анасы жалбарынғандықтан, Жеңімпаз оны осында алып кетуге рұқсат берді; бірақ мен таба алғандай, оған арналған ескерткіш салынбады, тек жазық қабір тасы, оған Гарольд Инфоэликс ойылып жазылған".
arrived en route from Stamford Bridge, and later witnessed the interment of the king. The author himself claims to have seen Harold's body being disinterred and moved twice during the rebuilding work which started in 1090. In 1177, the Waltham became an Augustinian foundation, and the new incumbents published Vita Haroldi ("The Life of Harold") soon afterwards, which records a legend that Harold survived the battle and retired as a hermit to either Chester or Canterbury; it is thought that the motive for this was to distract attention away from Harold's tomb in the church, as he was still a politically sensitive figure to the Norman ruling class. In the 18th century, the historian David Hume wrote that Harold had been buried by the high altar in the Norman church and moved to the choir of the later Augustinian abbey. Visitors were shown a stone slab bearing the inscription "Hic iacet Haroldus infelix" ("Here lies Harold the unfortunate"), although it had been destroyed when that part of the abbey was demolished at the Dissolution. An earlier 18th century reference comes from Daniel Defoe's A tour thro' the whole island of Great Britain. In his description of Essex, Defoe mentions Waltham Abbey where "the ruins of the abbey remain; and tho’ antiquity is not my proper business, I cou’d not but observe, that King Harold, slain in the great battle in Sussex against William the Conqueror, lies buried here; his body being begg’d by his mother, the Conqueror allow’d it to be carried hither; but no monument was, as I can find, built for him, only a flat grave stone, on which was engraven, Harold Infoelix."
Ағза
1540 жылы таратылғанда, инвентаризацияда Леди капелласында және хорда "кішкентай орган жұбы" және "үлкен, кең орган жұбы", сондай-ақ "кішірек жұп" болғандығы тіркелген. Бұл аспаптарды орналастырған аббатхананың бөліктері көп ұзамай бұзылыпты. Қазіргі шіркеуде 3 мануалды үлкен орган бар. Орган корпусында "Flight & Robson 1827, (Томас) Левертонның сыйы" деген жазу бар, бірақ бұл аспап 1819 жылғы жасалған. Ол 1860 жылы J. W. Walker & Sons Ltd. компаниясы толыққанды қайта жаңартылған. 1879 жылы орган бөлшектелген және Солтүстік науқанның шығыс жағында қайта құрастырылған, бірақ 1954 жылы Батыс галереясында орналастырылған, пульт хор алдында. "Уолтхам аббат шіркеуінің мұралық органға шақыруы" 2008 жылдың шілде айында қолданылу мерзімі біткен деп есептелген қолданыстағы органды ауыстыру мақсатымен басталды. Органға шақырудың табысқа ие болуымен, Mander Organs 2019 жылы жаңа аспапты орнатты. Органға Ұлы бөлімдегі жаңа негізгі хор және Педальдегі 32 футтық қамыс кіреді. "Аңдаушы періштелер ән салады!" әні алғаш рет Феликс Мендельсонның "Festgesang" әніне қосылып, 1855 жылғы Рождество күні шіркеуде Уильям Хейман Каммингс, адаптация жасаған адам, органмен бірге орындалды.