Кіріспе

Smith v Hughes (1871) LR 6 QB 597 – ағылшын келісімшарт құқығының ісі. Онда Blackburn судьясы келісімшартқа қол қойылған кезде адамдардың мінез-құлқының объективті түсіндірілуі (әрекет арқылы қабылдау) туралы классикалық тұжырымын жасады. Іс ат жаттықтырушы Хьюз мырзаның жасаған қатесіне қатысты, ол өзіне көрсетілген үлгіге сәйкес сұлы сатып алды. Бірақ Хьюз сұлының түрін жаңылыстырады: оның аты оны жей алмады және төлеуден бас тартты. Сұлы жеткізуші Смит Хьюзді келісім бойынша сатуды аяқтауға сот арқылы талап қойды. Сот Смиттің жағын қолдады, өйткені ол Хьюз сатып алуға келіскен сұлыны ұсынды. Хьюзтің қате жасауы оның өзінің кінәсі болды, себебі Смит оны жаңылыстырмаған. Смит кінәлі болмағандықтан, екі жақты қателік болған жоқ және сату шарты әлі де жарамды. Бұл іс тар мағынада саудада үлгі бойынша сатуда (үлгіні ұстандыра отырып), тауар көрсетілген үлгіге сәйкес келсе, сот "сатып алушы сақ болсын" қағидасын ескере отырып, субъективті келісімге қарағанда объективті қарастырады дегенді білдіреді. Оның кеңірек ұсынысы, істің мән-жайларына тікелей қатысы жоқ және кейіннен едәуір қысқартылған, тұтынушының "ат" сияқты затты өкілдік немесе кепілдіксіз (сатушының жағдайы туралы кез келген мәлімдемесі немесе арнайы талабы) бағалауы "қате болып шықса", яғни келісімшарт бойынша қайтару талабын қоюдан аулақ бола алмайды, мысалы, 2015 жылғы Тұтынушылар құқығы туралы заңды қараңыз.

Фактілер

Мистер Хьюз жарыс аттарын жаттықтырушы болған. Мистер Смит, ол фермер, оған өзінің овсының үлгісін әкелді, содан кейін Хьюз белгілі бір бағамен қырық-елу тоқсанға тапсырыс берді. Алғашқыда 16 тоқсан жіберілді. Бірақ олар келгенде, Хьюз бұл оның ойлаған овсы емес екенін айтты. Ол ескі овсты (жарыс аттары жей алатыны – тек сондай) қалаған, ал ол жаңа овс алды (жасыл овс деп те аталады). Шындығында, Смит берген үлгі жасыл овстан еді. Хьюз төлеуден бас тартты, ал Смит келісімшартты бұзғаны үшін, жеткізілген және тағы жеткізілуге тиіс овстың құны үшін өтемақы талап етті. Кейін бұл азаматтық іс бойынша сұрақтар қазылар алқасына қойылды (қазіргі таңда мұндай процедура көбінесе жойылған). Қазылар алқасы Суррей округінің Эпсомдағы аудандық сотында жергілікті жерде жиналды. Олар бастапқыда Мистер Хьюздің қателік жасағанын анықтады. Сот судьясы, егер Мистер Хьюз овсқа қатысты жаңылысқан болса (жасыл овсты ескі деп ойлағанда) және Мистер Смит оны білген болса, олар Мистер Хьюздің пайдасына шешім шығаруы керек деді. Сондықтан олар солай істеді. Мистер Смит шағымдануға берді.

Үкім

Корольдік сот алқабилердің дұрыс бағытталмағанын анықтады және қайта сот отырысын бұйырды. Смит мырзаның пайдасына еңкей, олар мәселенің тараптардың консенсус ад идемде (ойлардың үйлесуі) болуы ғана емес, сонымен қатар олардың өзара әрекеттері мен сөздері арқылы білдіргендері деп қарастырды. Смит мырзаның Хьюз мырзаны сұлының түрі туралы мүмкін қателігі туралы хабарлауға міндетті емес деп шешім шығарылды, бұл "caveat emptor" (сатып алушы сақ болсын) ескі қағидасын қайта бекітті. Сондықтан, бір жақты қателік принцип бойынша келісімшартты жоюға негіз бола алмайды. Кокберн сот төрешісі алғашқы шешім шығарды. Содан кейін, 19 ғасырдың ең ұлы судьяларының бірі ретінде танылған Блэкберн судья келісіп, мәселе бойынша өз шешімін берді. Ханнен судья қосымша шешім шығарды.