Эдуард II-нің сүйіктісі: Пирс Гавестонның тағдыры

Кіріспе

Эдуард II-нің сүйіктісі (шамамен 1284 – 1312) – ағылшын дворяны.

Пирс Гавестон, 1-ші Корнуолл графы (– 19 маусым 1312) – гаскондық тегі бар ағылшын дворяны және Англияның Эдуард II-нің сүйіктісі. Гавестон жас кезінде король Эдуард I-ге жақсы әсер етіп, оның ұлы, Эдуард Карнарфонның үйіне қызметке тағайындалды. Принцтің Гавестонға деген құштарлығы соншалықты болғандықтан, Эдуард I оны елден қуды, бірақ корольдің қайтысынан кейін принц Эдуард II болып таққа отырған соң, бірнеше айдан кейін қайта шақырды. Эдуард Гавестонға Корнуолл графтығын сыйлады және оның күйеуі болуы үшін Глостер графының қарындасы, Эдуардтың немересі Маргарет де Клэрмен үйлендірді. Гавестонның патшаға тікелей қол жеткізуі бірнеше ақсүйектерді ашуландырды, және 1308 жылы король оны қайтадан елден қууға шешім қабылдады. Осы уақыт аралығында ол корольдің Ирландияның лорд-лейтенанты қызметін атқарды. Бірақ Эдуард оппозициямен келісімге келді және Гавестон келесі жылы оралды. Оралғаннан кейін оның мінез-құлқы одан да осал болды, ал 1311 жылғы жарлықтар бойынша Гавестон үшінші рет елден қуылуға тиіс болды, егер ол қайтып келсе, заңнан тыс деп жарияланатын еді. Дегенмен, ол 1311 жылдың соңында оралды, ал 1312 жылы Томас, Ланкастердің 2-ші графы, және Гай де Бошамп, Уорвик графының 10-шы графы бастаған ақсүйектер тобы оны іздеп тауып, өлім жазасын орындады. Ортағасырлық жылнамашылар Эдуард II мен Пирс Гавестонның жақын қарым-қатынаста болғанын айтты, бұл қамыт қауесет Кристофер Марлоудың 16-ғасырдың соңындағы "Эдуард II" пьесасы сияқты көркем әдебиетте бейнеленді. Бұл пікірді кейбір заманауи тарихшылар қолдайды, ал басқалары күмәнданады. Пьер Шаплестің сөзіне сәйкес, екеуінің арасындағы қарым-қатынас асырап алынған бауырластық болған, ал Гавестон еріксіз патшаның ресми орынбасары қызметін атқарған. Басқа тарихшылар, мысалы, Дж. С. Гамильтон, екі адамның жыныстық бағдарына қатысты алаңдаушылық ақсүйектердің наразылығының басты себебі емес екенін, оның орнына Гавестонның патшалық қамқорлыққа толық қол жеткізуіне бағытталғанын атап өтті.

Piers Gaveston, 1st Earl of Cornwall ( – 19 June 1312) was an English nobleman of Gascon origin, and the favourite of Edward II of England. At a young age, Gaveston made a good impression on King Edward I, who assigned him to the household of the King's son, Edward of Caernarfon. The prince's partiality for Gaveston was so extravagant that Edward I sent Gaveston into exile, but he was recalled a few months later, after the King's death led to the prince's accession as Edward II. Edward bestowed the Earldom of Cornwall on Gaveston, and arranged for him to marry Edward's niece Margaret de Clare, sister of the powerful Earl of Gloucester. Gaveston's exclusive access to the King provoked several members of the nobility, and in 1308, the King again, decided to send him into exile. During this absence, he served as the King's Lord Lieutenant of Ireland. Edward managed to negotiate a deal with the opposition, however, and Gaveston returned the next year. Upon his return his behaviour became even more offensive, and, by the Ordinances of 1311, it was decided that Gaveston should be exiled for a third time, to suffer outlawry if he returned. He did however return in late 1311 and, in 1312, he was hunted down and executed by a group of magnates led by Thomas, 2nd Earl of Lancaster, and Guy de Beauchamp, 10th Earl of Warwick. It was alleged by medieval chroniclers (as discussed below under "Questions of sexuality") that Edward II and Piers Gaveston were lovers, a rumour that was reinforced by later portrayals in fiction, such as Christopher Marlowe's late 16th century play, Edward II. This assertion has received the support of some modern historians, while others have questioned it. According to Pierre Chaplais, the relationship between the two was that of an adoptive brotherhood, and Gaveston served as an unofficial deputy for a reluctant king. Other historians, like J. S. Hamilton, have pointed out that concern over the two men's sexuality was not the crux of the nobility's grievances, which rather centred on Gaveston's exclusive access to royal patronage.

Отбасылық тарихы және ерте өмір

Пирс Гавестонның әкесі Арно де Габастон, Гаскониялық (Францияның оңтүстік-батысы) рыцарь, Беарн графы Гастон VII қызметінде болған. Габастон Клармонда де Марсанға үйлену арқылы Гасконияда кең аумақтарға ие болды, ол өзінің бауырымен бірге ірі жер иесі Арно Гийом де Марсанның мұрагері еді. Әйелінің иелігі арқылы Габастон Англия короліне, корольдің Аквитания герцогы лауазымымен вассал болды. Ол Англия королі Эдуард I-ге ұзақ жыл қызмет етті, бұл қызмет 1282–83 жылдардағы Уэльс соғыстарынан басталды, онда ол маңызды күштермен қатысты. Эдуард оны екі рет кепіл ретінде пайдаланды: алғаш рет 1288 жылы Арагонға, екінші рет 1294 жылы француз короліне, бірақ ол қашып, 1297 жылы Англияға қашуға үміткер болды. Ол үйіне оралғаннан кейін 1300 жылы Англияға қайта оралды, онда ол Шотландия соғыстарында Эдуард I-ге қызмет етті. Ол 1302 жылдың 18 мамырына дейін қайтыс болды. Бір жылнамада ол 1297 жылы әкесімен бірге Англияға барғаны айтылса да, оның туралы сенімді жазба сол жылдың соңында Эдуард I-нің жасағында Гасконияда қызмет еткен кезде пайда болды. 1300 жылы ол әкесі және үлкен ағасы Арно Гийом де Марсанмен бірге Англияға келді. Осы кезде ол ханзада Эдуардтың үйіне кірді. Король, көрінеу, Гавестонның мінез-құлқы мен әскери шеберлігіне риза болды және оның ұлына үлгі болуын қалады. 1304 жылы король Мортимердің әкесі қайтыс болғаннан кейін, Уэльс принці Эдуардтың өтініші бойынша Гавестонға Роджер Мортимердің қамқорлығын тапсырды. Бұл Гавестонға Мортимер еңбекке жарамды болмаған кезде оның иеліктерін басқаруға мүмкіндік берді және корольдың ұлының серігіне деген сенімінің дәлелі болды. Алайда, ханзаданың төңірегіндегі адамдардың бірі ретінде Гавестон король мен оның ұлы арасындағы жанжалдарға да тартылды. Бұл қиындықтар алғаш рет қазынашы Уолтер Лэнгтон мен ханзада Эдуард арасындағы даумен көрінді. Бұл жағдай король Эдуардты ашуландырып, ол ұлын сарайдан қуды және ханзаданың үйінен бірнеше адамды қуды. Екеуі кейін татуласқанмен, король Гавестонның ханзадаға қайта қосылуына кедергі келтірді. Бұл мәселе 1306 жылдың 26 мамырына дейін шешілді, сол күні Гавестон рыцарь атағын алды, ханзададан төрт күн бұрын. Кейін сол жылы Гавестон тағы да қиындыққа тап болды, ол жиырма бір басқа рыцарьмен бірге шотландтық жорықтан қашып, турнирге қатысуға кетті. Дезертирлерді тұтқындауға бұйрық берілді, бірақ королева Маргареттің тікелей талабымен олардың барлығы 1307 жылдың қаңтарында кешірілді.

Piers Gaveston's father was Arnaud de Gabaston, a Gascon (southwest of France) knight in the service of Gaston VII, Viscount of Béarn. Gabaston had come into a substantial amount of land in Gascony through his marriage to Claramonde de Marsan, who was co heir with her brother of the great landowner Arnaud Guillaume de Marsan. Through the possessions of his wife, Gabaston also became a vassal of the King of England, in the King's capacity of Duke of Aquitaine. His service to Edward I of England stretched over a long period of time, starting in the Welsh Wars of 1282–83, in which he participated with a substantial contingent. He was used as a hostage by Edward twice: first in 1288 to Aragon, secondly in 1294 to the French king, when he managed to escape and flee to England in 1297. After returning home, he was back in England in 1300, where he served with Edward I in the Scottish Wars. He died at some point before 18 May 1302. Though one chronicle claims he accompanied his father to England in 1297, the first reliable reference to him is from Gascony later that year, when he served in the company of Edward I. In 1300, he sailed to England with his father and his elder brother, Arnaud Guillaume de Marsan. It was at this time that he became a member of the household of Prince Edward. The King was apparently impressed by Gaveston's conduct and martial skills, and wanted him to serve as a model for his son. In 1304, the King awarded Gaveston the wardship of Roger Mortimer of Wigmore, after the death of Mortimer's father, on the request of Edward, Prince of Wales. This put Gaveston in charge of Mortimer's possessions during the latter's minority, and served as proof of the King's confidence in his son's companion. As part of the circle around the prince, however, Gaveston also became entangled in conflicts between the King and his son. These difficulties first materialised in a dispute between treasurer Walter Langton and Prince Edward. The case enraged King Edward to the point where he banned his son from court, and banished several men from the prince's household. Though the two were reconciled at a later point, the King still prevented Gaveston from rejoining the prince. This matter was settled before 26 May 1306; the date when Gaveston was knighted, four days after the prince. Later that year, Gaveston was once more in trouble, when he and twenty one other knights deserted a Scottish campaign to attend a tournament. An arrest order was sent out for the deserters, but, at the insistence of Queen Margaret, they were all pardoned in January 1307.

Алғашқы жер аударылу және оралу

Гавестонның құрметке қайта оралуы уақытша ғана болды. 1307 жылдың 26 ақпанында Эдуард I ханның сүйіктісі сол жылдың 30 сәуірінен кейін патшалықтан кетуі керек екенін жариялады. Бірақ бұл жолы жаза Гавестонға емес, Уэльс ханзадасына арналған сияқты. Вальтер Гисбороның айтуынша, ханзада корольдің алдына келіп, өзінің Понтье графтығын Гавестонға беруді сұрады. Эдуард I ашуланып, ұлының шашын жұлып алып, патшалық палатасынан қуды. Гисбороның оқиғаның егжей-тегжейлі мәліметтеріне толық сенуге болмаса да, бұл оқиға корольдің Гавестонға деген ықыласына және сүйіктіге сыйланған жомарт сыйлықтарына деген наразылығын көрсетеді. Бұл ысырапшылық Гавестонның кетіп бара жатқанда айқын байқалды, онда ханзада Эдуард оған жылқы, сәнді киімдер және 260 фунт стерлинг ақша берді. Гавестонның алғашқы жер аударылуы қысқа ғана болды. 1307 жылдың шілде айының басында Эдуард I солтүстікте тағы бір жорық жүргізіп жатқанда ауырып, Шотландия шекарасына жақын Бург-бай-Сэндс қаласында көз жұмды. Бір жылнамаға сәйкес, ол өзінің ең сенімді адамдарын, соның ішінде Линкольн графы Генри де Лейсиді, Уорвик графы Гай де Бошампты және Пемброк графы болатын Эймер де Валенсті шақыртты. Эдуард магнаттарға ұлын күтіп-бағуды тапсырды және оларға Пирс Гавестонның жер аударылудан оралуын қатаң болдырмауды бұйырды. Дегенмен, 7 шілдеде король қайтыс болғаннан кейін, Эдуард II патша болған соң жасаған алғашқы істерінің бірі – досын қайта шақыру болды. Гавестон дер кезінде оралды, ал екеуі тамыздың басында қайтадан кездесті.

Корнуолл графлығы

1307 жылғы 6 тамызда, патшалыққа келгеннен кейін бір айдан аспаған соң, Эдуард II Пирс Гевестонды Корнуолл графы етіп тағайындады. Заманагөй дереккөздерге сәйкес, бұл шешім келіспеушілік тудырды. Гавестон салыстырмалы түрде қарапайым отбасыдан шыққандықтан, оның жоғары дәрежеге көтерілуі белгілі дворяндар тарапынан лайықсыз деп есептелді. Бұған қоса, Корнуолл графтығы дәстүрлі түрде король отбасының мүшелеріне арналған, ал Эдуард I оны екінші некесінен туған екі кіші ұлының біріне бермек болған. Анналдарда баяндалған наразылық, мүмкін, кейіннен ойластырылған нәтиже болса да, сол кездегі дворяндық Гавестонның мәртебесіне қарсылық білдіргеніне ешқандай дәлел жоқ. Графтық Гевестонға Англияның кең аумақтарын иеленуге мүмкіндік берді, олардың құны жылына 4000 фунт стерлингке бағаланды. Осы иеліктерге Корнуоллдың көп бөлігі, сондай-ақ оңтүстік-батыстағы Девонширдің бір бөлігі, Беркшир мен Оксфордширдегі жерлер, Валлингфорд аймағы, Линкольнширдің шығыс бөлігінің көп бөлігі және Йоркширдегі Кнаресборо аймағы, оған қарасты аумақтармен бірге кірді. Бұдан өзге, Эдуард Гевестон мен Глостер графының қарындасы Маргарет де Клэр арасында беделді некеге қол жеткізді. Мүліктері мен туыстық байланысы Гевестонға Англия дворяндарының ең жоғары қатарында орын алуға мүмкіндік берді. Осы жерде Гевестон мен оның серіктері Варрен, Херефорд және Арундел графтарына жеңіліс сыйлады. Гевестон жеңіске жетті, оқиғаның әртүрлі нұсқалары бойынша, тым көп салт аттыларды алып келгендіктен немесе жай ғана жақсы жасақталғандықтан. Осы сәттен бастап Варенн және, мүмкін, басқа екі граф та Гевестонға қарсы болды. Эдуард II 1308 жылдың басында француз патшасының қызы Изабеллаға үйлену үшін елден кеткенде, Гевестонды өзінің орнына регент етіп тағайындады. Бұл, әдетте, патшаның жақын туыстарына берілетін жауапкершілік еді. Гевестон регенттік билікті жеке пайдасы үшін қолданғанына ешқандай белгі жоқ, бірақ басқа ақсүйектер оның мақтаншылдығына ренжіді. Осы мінез-құлық корольдің қайтып келгеннен кейінгі таққа отыру тойында да жалғасты, онда король жаңа әйеліне көңіл бөлмей, Гевестонды жақтады. Ұжымдық наразылық алғаш рет 1308 жылғы қаңтардағы «Болонь келісімінде» көрінді, онда Варрен, Херефорд, Линкольн және Пемброк графтары халықтың қиын жағдайы мен патшаның беделіне жасалған шабуылдар туралы алаңдаушылық білдірді. Гевестонның аты тікелей аталмаса да, осы құжаттың басты нысаны осы адам еді. Сол жылы сәуірдегі парламентте «1308 жылғы декларация» деп аталған құжат Гевестонның қайтадан жер аударылуын талап етті, бірақ тағы да фавориттің аты-жөні айтылмады. Король бастапқыда қарсылық көрсетті, бірақ барондар Франция королі Филипп IV-тің қолдауын алғаннан кейін, король оның қызына жасалған қатыгездіктен кейін, талапқа көнді. 18 мамырда Эдуард Гевестонды жер аударылуға жіберуге келісті.

On 6 August 1307, less than a month after succeeding, Edward II made Piers Gaveston Earl of Cornwall. According to contemporary narrative sources, this was a controversial decision. Gaveston came from relatively humble origins, and his rise to the highest level of the peerage was considered improper by the established nobility. Furthermore, the earldom of Cornwall had traditionally been reserved for members of the royal family, and Edward I had intended it for one of his two younger sons from his second marriage. The discontent reported by the chronicles may have been the result of hindsight, however; there is no sign that the established nobility objected to the ennoblement of Gaveston at the time. The earldom gave Gaveston substantial landholdings over great parts of England, to the value of £4,000 a year. These possessions consisted of most of Cornwall, as well as parts of Devonshire in the south west, land in Berkshire and Oxfordshire centred on the honour of Wallingford, most of the eastern part of Lincolnshire, and the honour of Knaresborough in Yorkshire, with the territories that belonged to it. In addition to this, Edward also secured a prestigious marriage between Gaveston and Margaret de Clare, sister of the powerful Earl of Gloucester. The possessions and family connection secured Gaveston a place among the highest levels of the English nobility. Here Gaveston and his companions in arms handed a humiliating defeat to the earls of Warenne, Hereford, and Arundel. Gaveston won, according to various accounts of the events, either by bringing too many knights to the field, or simply by having a better contingent. From this point on Warenne – and possibly also the other two earls – became hostile to Gaveston. When Edward II left the country early in 1308 to marry the French king's daughter Isabella, he appointed Gaveston regent in his place. This was a responsibility that would normally be given to a close family member of the reigning king. There is no sign that Gaveston exploited the regency for personal gains, but the other nobles were still offended by his arrogant behaviour. This behaviour continued at the coronation feast after the King's return, during which the King largely ignored his new wife in favour of Gaveston. The collective grievances first found expression in the so called 'Boulogne agreement' of January 1308, in which the earls of Warenne, Hereford, Lincoln and Pembroke expressed concern about the oppression of the people and attacks on the honour of the crown. Though not mentioned by name, Gaveston was the implied target of this document. Later that year, in the April parliament, the so called Declaration of 1308 demanded the renewed exile of Gaveston, again without explicitly mentioning the favourite by name. The King initially resisted, but had to give in to the demand once it became clear that the barons had the support of King Philip IV of France, who was offended by Edward's treatment of his daughter. On 18 May, Edward consented to send Gaveston into exile.

Ирландия және қайту

Гавестон дереу жер аударылмады; ол 25 маусымға дейін мемлекеттен кетуі керек болған жоқ, бірақ егер ол қайтып келсе, Кентербери архиепископы Роберт Винчелси тарапынан анттан айырылу қаупіне тап болды. Эдуард осы аралық уақытты өзінің сүйіктісінің гүлденуін және саяси маңыздылығын қамтамасыз ету үшін пайдаланды. Корнуолл графы титулын жоғалтқанының орнына, Гавестонға Гасконияда жылына 3000 маркалық және Англияда сондай құнға бағаланған жерлер берілді. Бұдан әрі, ол корольдің Ирландиядағы өкілі болып тағайындалды, осылайша жер аударудың ұяттылығына қарамастан, белгілі бір дәрежеде беделді болып қалуына мүмкіндік берді. Бұл тағайындама Ричард де Бург, Ольстер графына осы лауазым берілгеннен кейін жасалды, бұл шараның жедел түрде қабылданғанын көрсетеді. Дегенмен, Гавестонның тағайындалуы Ольстердікінен кеңірек өкілеттіктермен болды, өйткені ол кез келген корольдық шенеунікті тағайындау және қызметтен босату құқығына ие болды. Гавестонның өкілдігі негізінен әскери сипатта болды; 14 ғасырдың басында Ирландия ағылшын тәжі үшін бүлікшіл және басқармас аймаққа айналды. Осы қызметінде Гавестон бірнеше маңызды көтерілісшілерді өлтіріп немесе жеңіп, үлкен жетістіктерге жетті. Ол Ньюкасл МакКинеган және Кевин қамалдарын нығайтты және Кевин қамалынан Глендалоуға дейінгі жолды қайта жаңартты. Бұл Дублиннің батысындағы Уиклоу тауларына дейінгі аймақты бейбіттендіруге көмектесті. Әкімшілік саласында ол аз із қалдырды. Оның қатысқан ең маңызды мәселесі Дублин азаматтары арасындағы қабырға салығы – мураж туралы дау болды. Дегенмен, регенттік кезінде болғандай, Гавестон өзінің лауазымын жеке пайдаға қолданбағаны және жергілікті элитаны ашуға тырыспағанына ешқандай дәлел жоқ. Эдуард II Гавестон кеткенге дейін оны қайтару жөніндегі жұмыстарды бастады. Ол саяси талаптарға келісімдер жасау және жеңілдіктер беру арқылы бұрын қарсы болған бірнеше графтарды өз жағына тартты. Барондық оппозицияның жетекшісі Линкольн өзінің жасы мен зор байлығының арқасында 1308 жылдың жаз айының соңында Эдуардпен келісімге келді. Тіпті корольдің ең бейтарап қарсыласы болған Уорвик те біртіндеп мойынсұнды. Алайда, Гавестонды жер аударуға қатыспаған Ланкастер графы Томас бұл оқиғадан кейін көңілі тоңғанын көрсетті. Дегенмен, 1309 жылдың 25 сәуірінде папа Климент V король мен оның магнаттары арасындағы қиындықтар шешілгеніне қанағаттанды және Гавестонға қарсы тыйымды алып тастауға келісті. Шілдеде Стамфордта өткен парламентте Эдуард бірқатар саяси жеңілдіктерге келісуге мәжбүр болды. «Стамфорд заңы» деп аталған заң Эдуард I 1300 жылы мақұлдаған ұқсас құжатқа негізделген, ол өз кезегінде Магна Картаға негізделген. Алайда, 27 маусымда Стамфорд парламентінен бұрын Гавестон Англияға оралды.

Gaveston was not exiled immediately; he did not have to leave the realm until 25 June, but faced excommunication by the Archbishop of Canterbury, Robert Winchelsey, should he return. Edward used the intervening period to provide for his favourite's continued prosperity and political importance. As compensation for the loss of the earldom of Cornwall, which was another condition of the exile, Gaveston was granted land worth 3,000 marks annually in Gascony, and land amounting to the same value in England. Further to this, he was appointed the King's Lieutenant of Ireland, so that a certain amount of honour could be maintained despite the humiliation of the exile. The appointment came the day after Richard de Burgh, Earl of Ulster, had been given the same position, indicating that it was an improvised measure. Gaveston's appointment came with wider authority than Ulster's, however, for he had full regal powers to appoint and dismiss any royal officers. Gaveston's lieutenancy was primarily of a military nature; by the early 14th century, Ireland had become a rebellious and unruly dominion for the English crown. In this capacity Gaveston had considerable success, killing or defeating several major insurgents. He fortified the town of Newcastle McKynegan and Castle Kevin, and rebuilt the road from Castle Kevin to Glendalough. This helped pacify the county at least as far as the Wicklow Mountains, west of Dublin. In the field of administration he made less of a mark. The most notable issue with which he was involved concerned a dispute over murage – a toll on the town walls – between the citizens of Dublin. As during the regency, though, there is no evidence that Gaveston exploited his position for his own advantage and he did nothing to alienate the local elite. Edward II began working towards a recall before Gaveston had even left. Through the distribution of patronage and concessions to political demands, he won over several of the earls who had previously been of a hostile disposition. Lincoln, who was the leader of the baronial opposition due to his age and great wealth, was reconciled with Edward by late summer of 1308. Even Warwick, who had been the most unyielding of the King's enemies, was gradually mollified. Significantly, though, Thomas, Earl of Lancaster, who had not been involved in the campaign to exile Gaveston, seems to have become disaffected at this time. Nevertheless, by 25 April 1309, Pope Clement V was satisfied that the difficulties between the King and his magnates had been settled, and agreed to lift the interdict against Gaveston. At the parliament that met at Stamford in July, Edward had to agree to a series of political concessions. The so called Statute of Stamford was based on a similar document Edward I had consented to in 1300, called the articuli super carta, which was in turn based on Magna Carta. Before the Stamford Parliament, however, on 27 June, Gaveston had returned to England.

Қаулылар мен соңғы жер аударылу

1309 жылғы 5 тамызда Гавестон Корнуолл графы титулын қайта алды. Бірақ көп ұзамай ол графтарды қайтадан наразылыққа толтырды. Жылнамаларда Гавестонның басқа графтарға қысымдық лақап аттар бергені айтылады: Линкольнге – «жарылған қарны», Пембрукке – «Жүсіп Яһуди», Ланкастерге – «скрипач», ал Уорвикке – «Арденнің қара иті» (Уорвикширдегі Арден ормандық аймағынан). Гавестон корольмен қарым-қатынасын одан да ашық пайдаланып, достары мен қызметшілеріне жақсылық жасап, лауазымдар берді. Саяси жағдай соншалықты шиеленіске жетті, 1310 жылғы ақпан айында бірнеше граф Гавестон қатысқанда парламентке қатысудан бас тартты. Гавестон қызметтен босатылды, ал парламент жиналғанда, наразы барондар қарастырылуын қалаған шағымдардың тізімін ұсынды. 16 наурызда король патшалық үйдің реформаларын жүргізу үшін бір топ адамды тағайындауға мәжбүр болды. Бұл топқа сегіз граф, жеті епископ және алты барон кірді. Графтардың арасында корольді қолдаған Глостер мен Ричмонд графы Джон Бриттани, сондай-ақ Ланкастер мен Уорвик сияқты қатал қарсыластар болды. Реформа құжатын дайындап жатқан Ордендердің жұмысы кезінде Эдуард наразылықтың басты себебі – Шотландия мәселесіне назар аударуға шешім қабылдады. Нәтижесінде Роберт Брюс соғыста бастаманы қайтадан қолға алып, жоғалған аймақтарды қайта басып алды және Англияның солтүстігіне зиян келтіретін шабуылдар жасады. Жағдайды нашарлату үшін Эдуард Шотландиядағы соғыс үшін деп айтқан салықтарды артық көтеріп, нәтижесіз қалды. Егер король шотландтарға қарсы жеңіске жетсе, бұл Ордендердің жұмысын әлсіретуге көмектесер еді. Маусым айында король магнаттарды әскери науқанға шақырды, бірақ Ордендердің көпшілігі атқарып жатқан жұмыстарына байланысты бас тартты. Король қыркүйек айында Шотландияға аттанғанда, графтардың арасында оны Глостер, Уоррен және Гавестон ғана ертіп жүрді. Науқан Эдуард үшін сәтсіз аяқталды, өйткені Брюс ашық шайқасқа түсуден немесе келіссөздерге қатысудан бас тартты. Ақпан айында Гавестон Роксбургтен солтүстікке, Пертке әскермен жіберілді, бірақ шотланд әскерін таба алмады. Король әскері солтүстікте болғанда, Эдуард Лондоннан Линкольн графының 6 ақпанда қайтыс болғаны туралы хабар алды. Бұл барондық партиядағы тежеуші күштің жоғалғанын білдірді, сонымен бірге Линкольннің күйеу баласы және мұрагері Ланкастер графы Ордендердің жетекшісі ретінде көзге шықты. Ордендер реформа бағдарламасын ұсынуға дайын болғандықтан, Эдуард парламент шақыруға мәжбүр болды. Шілде айының соңында ол Гавестонды Шотландияның лейтенанты етіп тағайындады және Лондонға аттанды. Брюс әлі де ағылшыздардан қашып жүрді, тамыздың басында тіпті Солтүстік Англияға шабуыл жасады, ал көп ұзамай Гавестон Нортумберлендтегі Бамбург қамалына қайтып келді. 16 тамызда парламент жиналғанда, корольге патшалық үйдің ұсынылатын реформалары, сондай-ақ жеке тұлғаларға жасалған шабуылдар, оның ішінде Пирс Гавестонды қайтадан жер аудару туралы талаптар ұсынылды. Эдуард бастапқыда Гавестон қалуға рұқсат берілген жағдайда реформаларға келісуге ұсыныс жасады, бірақ Ордендер бас тартты. Король мүмкіндігінше қарсылық көрсетті, бірақ ақырында 27 қыркүйекте жарияланған Жарлықтарға келісуге мәжбүр болды. 3 қарашада, белгіленген мерзімнен екі күн өткен соң, Гавестон Англиядан тағы да кетті.

On 5 August 1309, Gaveston was reinstated with the earldom of Cornwall. It did not take long, however, for him to alienate the earls once more. The chronicles tell of how Gaveston gave mocking nicknames to other earls, calling Lincoln 'burst belly', Pembroke 'Joseph the Jew', Lancaster 'the fiddler' and Warwick 'the black dog of Arden' (from the forest of Arden in Warwickshire). Gaveston also began to exploit his relationship with the King more ostentatiously, obtaining favours and appointments for his friends and servants. The political climate became so hateful that in February 1310, a number of the earls refused to attend parliament as long as Gaveston was present. Gaveston was dismissed and, when parliament convened, the disaffected barons presented a list of grievances they wanted addressed. On 16 March, the King was forced to appoint a group of men to ordain reforms of the royal household. This group of so called Lords Ordainers consisted of eight earls, seven bishops and six barons. Among the earls were supporters of the King, like Gloucester and John of Brittany, Earl of Richmond, as well as strong opponents, like Lancaster and Warwick. While the Ordainers were at work drafting their reform document, Edward decided to address one of the main causes behind the discontent: the Scottish situation. As a result, Robert the Bruce had been able to regain the initiative in the war, reconquer lost territory, and stage destructive raids into the north of England. To aggravate matters, Edward had continued to raise extortionate taxes, ostensibly for the war in Scotland, but without showing any result. If the King could produce victory against the Scots, this would go a long way towards undermining the work of the Ordainers. In June, the King summoned the magnates for a military campaign, but most of the Ordainers refused on the basis of the work they were performing. When the King departed for Scotland in September, only Gloucester, Warenne and Gaveston among the earls accompanied him. The campaign proved frustrating for Edward, when Bruce refused to engage in open battle, or even get involved in negotiations. In February, Gaveston was sent with an army north from Roxburgh to Perth, but he failed to track down the Scottish army. While the royal army was in the north, Edward received news from London that the Earl of Lincoln had died on 6 February 1311. This meant that a moderating influence on the baronial party had been lost, at the same time as the antagonistic Earl of Lancaster – who was Lincoln's son in law and heir – emerged as the leader of the Ordainers. With the Ordainers ready to present their programme of reform, Edward had to summon a parliament. In late July he appointed Gaveston Lieutenant of Scotland, and departed for London. Bruce still evaded the English successfully, in early August even staging a raid into northern England, and shortly after this Gaveston withdrew to Bamburgh Castle in Northumberland. When parliament met on 16 August, the King was presented with a set of proposed reforms of the royal household, as well as specific attacks on individuals, including a demand for the renewed exile of Piers Gaveston. Edward initially offered to agree to the reforms as long as Gaveston was allowed to stay, but the Ordainers refused. The King held out for as long as he could, but eventually had to agree to the Ordinances, which were published on 27 September. On 3 November, two days after the allotted deadline, Gaveston left England once again.

Қайту және өлім

Гавестон шетелде қайда болғаны белгісіз; оның жер аударылу шарты оған ағылшын патшасының билігіндегі кез келген жерде тұруға тыйым салды. Бұл Аквитания мен Ирландияны да болдырмады, онда ол бұрын жер аударылған еді. Бұл жолы оның болмауы екінші реттен де қысқа болды, екі айдан аспады. 1311 жылғы Рождествоға қайтып келген ол, 1312 жылдың басында, шамамен 13 қаңтарда Кнаресборо қаласында патшамен қайта кездесті. Патшалық және барондық топтар енді соғысқа дайындық бастады. Наурыз айында Гавестон Скарбороға қоныстанды және қаланы нығайта бастады. Осы уақытта Архиепископ Винчелси оны Сент-Пол соборында анафемаға ұшыратты. Сол жиында Ланкастердің жетекшілігімен барондар патшаға қарсы тұру үшін мемлекетті бөлісті. Пемброк пен Уорренге Гавестонды қолға түсіру міндеті жүктелді. 4 мамырда король мен Гавестон Ньюкаслде болды және Ланкастер, Генри Перси және Роберт Клиффорд басқарған күштен мүжілді. Содан кейін Гавестон Скарбороға оралды, ал король Йоркке кетті. Скарборо Пемброк, Уоррен, Перси және Клиффордпен қоршалды, ал 19 мамырда Гавестон қоршаушыларға басылды. Басылу шарттары бойынша Пемброк, Уоррен және Перси Гавестонды Йоркке алып кетеді, онда барондар патшамен келіссөздер жүргізеді. Егер 1 тамызға дейін келісімге қол жеткізілмесе, Гавестонға Скарбороға оралуға рұқсат беріледі. Үшеуі де оның қауіпсіздігіне кепілдік беруге ант берді. Йорк қаласында корольмен алғашқы кездесуден кейін Гавестон Пемброктың күзетіне қалдырылды, ол оны оңтүстікке қауіпсіздік үшін алып кетті. 9 маусымда Пемброк әйеліне бара жатып, Гавестонды Оксфордширдегі Деддингтондегі пасторлық үйге қалдырды. Уорвик Гавестонның қайда екенін білген соң, оны тұтқындауға дереу аттанды. Ертесі күні ол пасторлық үйге келді, Гавестонды тұтқынға алып, Уорвик ордасына қайтарды. Өз беделінің қорланғанын сезген Пемброк Гавестонның жеңістігі Глостерге және Оксфорд университетіне әділдік іздеді, бірақ нәтиже болмады. Уорвикте Гавестон Уорвик, Ланкастер, Херефорд және Арундел барондарының жиналысы алдында бұйрықтардың талаптарын бұзғаны үшін өлім жазасына кесілді. 19 маусымда ол Кенилвортке қарай, Ланкастер графының жеріндегі Блэклоу Хилліне дейін шығарылды. Сол жерде екі уэльстік жігіт оны қылышпен шауып, басын кесті.

It is not known where Gaveston spent his time abroad; the conditions of his exile banned him from staying in any of the lands of the English king. This precluded both Aquitaine and Ireland, where he had spent previous exiles. This time his absence was even shorter than the second time, lasting no more than two months. Returning around Christmas 1311, he was reunited with the King early in 1312, probably at Knaresborough on 13 January. The royal and baronial parties now both began preparations for war. In March, Gaveston settled at Scarborough, and began to fortify the castle. Around the same time, he was pronounced excommunicated by Archbishop Winchelsey at St Paul's. At the same meeting the barons – under the leadership of Lancaster – divided up the realm to oppose the King. Pembroke and Warenne were given the responsibility of capturing Gaveston. On 4 May, the King and Gaveston were at Newcastle, and barely escaped a force led by Lancaster, Henry Percy and Robert Clifford. Gaveston then returned to Scarborough, while the King left for York. Scarborough was soon besieged by Pembroke, Warenne, Percy and Clifford, and on 19 May Gaveston surrendered to the besiegers. The terms of the surrender were that Pembroke, Warenne and Percy would take Gaveston to York, where the barons would negotiate with the king. If an agreement could not be reached by 1 August, Gaveston would be allowed to return to Scarborough. The three swore an oath to guarantee his safety. After an initial meeting with the King in York, Gaveston was left in the custody of Pembroke, who escorted him south for safekeeping. On 9 June, Pembroke left to visit his wife, leaving Gaveston at the rectory at Deddington in Oxfordshire. When Warwick found out about Gaveston's whereabouts, he immediately rode out to capture him. The next morning he appeared at the rectory, where he took Gaveston captive and brought him back to his castle at Warwick. Pembroke, whose honour had been affronted, appealed for justice both to Gaveston's brother in law Gloucester and to the University of Oxford, but to no avail. At Warwick, Gaveston was condemned to death for violating the terms of the Ordinances before an assembly of barons, including Warwick, Lancaster, Hereford and Arundel. On 19 June, he was taken out on the road towards Kenilworth as far as Blacklow Hill, which was on the Earl of Lancaster's land. Here, two Welshmen ran him through with a sword and beheaded him.

Салдары

Гавестонның денесі жазалау орнында тасталып қалды. Бір жылнамада төрт аяқ киім шеберінің оны Уорвикке жеткізгені айтылады, ол оны қабылдаудан бас тартып, өз билігінен тыс жерге қайтаруға бұйрық берді. Соңында, доминикан монахтарының тобы оны Оксфордқа жеткізді. Эдуард Гавестонның жесірі Маргаретке де жомарт сыйлық берді, ол 1317 жылы Глостер графы Хью де Одлиге тұрмысқа шықты. Патша Пирс пен Маргареттың қызы Жоанға лайықты күйеу табуға тырысты, бірақ Жоан 1325 жылы он үш жасында қайтыс болғандықтан бұл жоспарлар орындалмады. Сондай-ақ, Гавестонның тағы бір, заңды емес қызы болған болуы мүмкін деген дәлелдер де бар; бір замандас құжаты «Петри де Гавестонның қызы Эми» деп сөз етеді. Бұл Эми Эдуард III-нің әйелі, королева Филиппаның қызметшісі болды, кейіннен корольдік отбасының қарашысы Джон Дрибиге үйленді. Эдуард Гавестонның өлімі туралы хабарды естігенде ашуға іш толды; «Vita Edwardi» бойынша, ол осы әрекеттің құны төленеді деп ант берді. Бұрынғы Ньюкаслға жасалған шабуыл кезінде король мен Гавестон жылқыларын және құнды әшекейлерін қалдырып, асыққан түрде қашуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, барондардың заңсыз әрекеттері олардың көптеген бұрынғы одақтастарын наразылыққа толтырды; әсіресе Пемброк графы, оның ар-намысына тигізілген соққыдан кейін патшаның ісіне берілді. Глостер графы және басқалардың делдалы арқылы 1313 жылдың 14 қазанында келісімге қол жеткізілді, оған сәйкес барондарға кешірім берілді және жылқылар мен әшекейлер патшаға қайтарылды. Келесі жылдар Эдуард пен Ланкастер арасындағы үнемі билік күресімен өтті, ол Ординанстарды сақтауға бағытталған. Бұл мәселе 1322 жылға дейін шешілмеді, сонда Ланкастер Боробридж шайқасында жеңіліп, жазаланды.

Жыныстық қатынас мәселелері

Ортағасырлық жылнамашылар мұны меңзеп, кейбір заманауи тарихшылар Гевестон мен Эдуард арасындағы қарым-қатынастың жыныстық сипатта болғанын айтты. "Анналь Паулини" Эдуард Гевестонды "шексіз жақсы көргенін" мәлімдейді, ал "Ланеркост жылнамасы" олардың арасындағы жақындық "артық" болғанын көрсетеді. Мельсаның жылнамасында Эдуардтың "содомияға ерекше құштар болғаны" айтылады, бірақ Гевестон туралы ерекше сөз қозгалмайды. Гевестонның гомосексуал ретінде бейнеленуі көркем туындыларда да жалғасты, мысалы Кристофер Марлоудың 1590 жылдардың басында жазылған "Эдуард II" пьесасы және 1924 жылы Бертольт Брехт пен Лайон Фойхтвангердің осы пьесаға жасаған бейімделуі. Ал 1988 жылы Гевестонның өмірбаянын жазған Дж.С. Гамильтон "патша мен оның сүйіктісінің ғашық болғанына еш күмән жоқ" дейді. Сонымен қатар, Эдуардтың гомосексуал екені белгілі болғанда Франция королі Филипп IV ағылшын короліне өзінің қызы Изабеллаға үйленуге рұқсат берер ма екеніне сену қиын. Марк Ормрод ортағасырлық контексте гомосексуализм туралы сөйлеудің тарихи дұрыс еместігін атап көрсетті. Ормродтың пікірінше, назар патша мен Гевестонға қазіргі заманда жасалған шабуылдарда сексуалдық мәселені пайдалану себептеріне аудару керек. Егер патша мен Гевестон шынымен де ғашық болса, бұл олардың мансабына және соңындағы құлдырауына қандай әсер еткені сұрағы туындайды. Джон Босуэлл өзінің "Христиандық, әлеуметтік төзімділік және гомосексуализм" еңбегінде Гевестонды Эдуардтың сүйіктісі деп атайды және "Эдуардтың әйелі мен Англия барондары оның сексуалдық бейімділігіне зор қарсылық көрсеткені, бірақ ол Изабелладан төрт бала тудырып, патшалық міндеттерін толық орындады" деп жазады. Босуэлл Эдуард пен Гевестон 1307 жылы Темплер орденінің ісінде көп ұзамай көрініс тапқан Еуропаның секулярлық билігінің сексуалдық мораль туралы жаңа алаңдаушылығының құрбаны болды деп санайды. Гамильтон бұл түсіндірмеге келіспейді. "Сүйіктісі патшаның төсегіне қол жеткізгені үшін емес, оның ықпалына ие болғаны үшін өлтірілді", - деп жазады Гамильтон. Осы көзқарас Рой Мартин Хейнс 2003 жылы жазған Эдуард II-нің өмірбаянында да айтылған.

It was hinted at by medieval chroniclers, and has been alleged by some modern historians, that the relationship between Gaveston and Edward was sexual. The Annales Paulini claims that Edward loved Gaveston "beyond measure", while the Lanercost Chronicle says the intimacy between them was "undue". The Chronicle of Melsa states that Edward "particularly delighted in the vice of sodomy", without making special reference to Gaveston. The portrayal of Gaveston as homosexual continued in fictional portrayals, such as Christopher Marlowe's play Edward II from the early 1590s, and the 1924 adaptation of that work by Bertolt Brecht and Lion Feuchtwanger. J. S. Hamilton, who wrote a biography of Gaveston in 1988, on the other hand, says that "there is no question that the king and his favourite were lovers". He also finds it hard to believe that Philip IV of France would have allowed the English king to marry his daughter Isabella if Edward was known to be homosexual. Mark Ormrod has pointed out the inherent anachronism of speaking of homosexuality in a medieval context. Instead, Ormrod suggests the focus should be on the motivation behind the use of sexuality in contemporary attacks on the King and Gaveston. If the king and Gaveston were indeed lovers, the question remains of what effect this had on their respective careers and eventual downfalls. John Boswell, in his Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality, calls Gaveston Edward's lover, and writes that there is little doubt "that [Edward's] wife and the barons of England were violently hostile to Edward's sexual proclivities, although he more than fulfilled his royal duties by fathering four children with Isabella". Boswell argues that Edward and Gaveston fell victim to a new found concern about sexual morals among the secular powers of Europe, manifested shortly before in the trial of the Knights Templar in 1307. This interpretation is disputed by Hamilton. "The favourite was murdered because of his control of patronage," writes Hamilton, "not because of his access to the king's bedchamber". This same view is also expressed by Roy Martin Haines, in his 2003 biography of Edward II.

Тарихи бағалау

Қазіргі және дерлік замандас шежірешілер Гевестонға көзқарастарында көбінесе теріс болды, патшаның сүйіктісін мемлекеттік биліктегі көптеген мәселелердің кінәлісі деп айыптады. Гевестонға қазынаны тонау, қазынашы Уолтер Лэнгтонды тұтқындау және сарайды шетелдіктермен толтыру сияқты түрлі қылмыстар тағылды. Ланеркост шежіресінде былай делінген: «Патша мен Пиерс туралы жақсы айтар ешкім болған жоқ». Дегенмен, шежірешілер оның белгілі бір жақсы қасиеттері болғанын мойындамады. Ирландия шежірешілері оның Ирландиядағы әскери және басқару дағдыларын жоғары бағалады. Сондай-ақ, Джеффри Бейкер оны «денесі әдемі әрі епті, ой-қиялы өткір, мінезі мәдениетті, әскери іске жеткілікті білімді» деп сипаттаған. Кейінгі тарихшылар үшін назар конституциялық мәселелерден жеке мәселелерге ауысты. 1970 жылдардан бастап зерттеу тақырыбы магнаттар мен тәж арасындағы жеке қарым-қатынастар және қолдаудың таратылуы болды. Гамильтонның өмірбаяны осы ойлау мектебіне жатады, онда ол Гевестонның патшалық қолдауға ерекше қол жеткізуі барондық антагонизмнің басты себебі болды деп мәлімдейді. Ал Шаплайс Гевестонды және оның Эдуард II билігіндегі орнын зерттеуге өзгеше көзқарас ұсынады. Шаплайсқа сәйкес, Эдуард патшалық билікке көңілсіз болды және бұл жұмысты іс жүзінде Гевестонға жүктеді. Гомосексуалдық қатынасқа балама ретінде Шаплайс король мен Гевестон арасындағы байланысты асырап алған бауырластық деп санайды. Бұл тұжырым Дәуіт пен Жонатан арасындағы қарым-қатынастың дәстүрлі, платондық түсіндірмесінде Киелі кітаптағы прецедентке ие болды, сонымен қатар Орта ғасырларда да болды, мысалы, «Ролан әнінде» Ролан мен Оливье туралы айтылғандай. Қазіргі заманғы танымал мәдениетте Гевестон әртүрлі бейнелерде бейнеленген. Дерек Джарманның 1991 жылғы «Эдуард II» фильмінде, Марлоның пьесасы негізінде, Эдуард пен Гевестон гомофобия мен ғарыштандырудың құрбандары ретінде көрсетілген. 1995 жылғы «Батыр жүрек» фильмінде, керісінше, Гевестон («Филипп» кейіпкері ретінде аздап жасырылған) қайтадан мақтанқор және әйелшеңдей болып бейнеленген. Оксфорд университетінде Пирс Гевестон қоғамы деп аталатын тамақтандыру және ішу клубы бар.

Contemporary and near contemporary chroniclers were generally negative in their attitudes towards Gaveston, blaming the royal favourite for many of the problems of the reign. Gaveston was accused of such various crimes as draining the treasury, orchestrating the arrest of treasurer Walter Langton, and filling the court with foreigners. According to the Lanercost Chronicle, "There was not anyone who had a good word to say about the king or Piers." Nevertheless, the chroniclers did not deny that he had certain good qualities. Irish chroniclers were appreciative both of his military and administrative skills during his period in Ireland. Likewise, Geoffrey the Baker called him "graceful and agile in body, sharp witted, refined in manner, [and] sufficiently well versed in military matters". For later generations of historians, the focus shifted from constitutional to personal issues. From the 1970s onwards, the topic of study became the personal relations between magnates and the crown, and the distribution of patronage. It is to this school of thought that Hamilton's biography belongs, in which he argues that it was Gaveston's exclusive access to royal patronage that was the driving force behind the baronial animosity towards him. Chaplais, on the other hand, takes a different approach to the study of Gaveston and his place in the reign of Edward II. According to Chaplais, Edward was more or less indifferent to the practice of kingship, and essentially delegated the job to Gaveston. As an alternative to a homosexual relationship, Chaplais suggests that the bond that existed between the King and Gaveston was that of an adoptive brotherhood. This concept had a Biblical precedent in the traditionalist, platonic interpretation of the relationship between David and Jonathan, and also existed in the Middle Ages, as exemplified in The Song of Roland, the story of Roland and Olivier. In modern popular culture, Gaveston has been portrayed in a variety of ways. In Derek Jarman's 1991 film Edward II, based on Marlowe's play, Edward and Gaveston are presented as victims of homophobia and prejudice. In the 1995 movie Braveheart, on the other hand, Gaveston (thinly disguised as the character "Phillip") is again caricatured as arrogant and effeminate. There is also an Oxford University dining and drinking club called the Piers Gaveston Society.