Кіріспе

2003 жылдан бері Венгрия форинтін евромен алмастыру жоспарлануда. Венгрия үкіметі 2003 жылдан бері Венгрия форинтін евромен алмастыруды жоспарлап келеді, бірақ 2023 жылдың өзінде нақты мерзім белгіленбеген және форинт Еуропалық валюта бағамын қалыптастыру механизміне (ERM II) қосылмаған. 2008 жылы жасалған экономикалық зерттеу еуроны қабылдау Венгрияға шетелдік инвестицияны 30%-ға арттыратынын көрсетті, алайда Венгрия Ұлттық банкінің қазіргі төрағасы және бұрынғы Ұлттық экономика министрі Дьердь Матолчи елдің корпоративтік салық саясатындағы тәуелсіздігінен бас тартқысы келмейтінін мәлімдеді.

2002-2010 жылдар аралығында МЗПП үкіметтері кезінде

Венгрия бастапқыда 2007 немесе 2008 жылы еуроны ресми валюта ретінде қабылдауды жоспарлаған еді. Кейін 2010 жылдың 1 қаңтары мақсатты мерзім болды, бірақ бюджет тапшылығының, инфляцияның және мемлекеттік қарыздың тым жоғары деңгейде болуына байланысты бұл мерзімнен бас тартылды. Венгрия бірнеше жыл бойы Маастрихт критерийлерінің ешқайсысын орындауға мүкіндік алған жоқ. 2006 жылғы сайлаудан кейін премьер-министр Ференц Гюрчани үнемдеу шараларын енгізді, бұл 2006 жылдың соңында наразылықтарға және 2007 және 2008 жылдары экономиканың өсу қарқынын баяулатуға әкелді. Дегенмен, 2007 жылы тапшылық 9,2%-дан 5%-дан төмен деңгейге дейін төмендеді және 2008 жылы 3%-дық шегіне жақындады. 2008 жылы сарапшылар Венгрияның 2010 немесе 2011 жылы ERM II-ге қосылуы мүмкін екенін, соның салдарынан 2013 жылы еуроны қабылдауы мүмкін екенін, бірақ еврозонадағы дағдарыстың қалыптасуына байланысты 2014 жылы немесе одан кейін қабылдауы ықтимал екенін мәлімдеді. 2008 жылдың 8 шілдесінде сол кездегі қаржы министрі Янош Верес еуроны қабылдау жоспарының алғашқы нұсқасын жариялады. 2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысынан кейін, жылдам қабылдау мүмкіндігі арта түсті. Венгрия Халықаралық валюта қорынан (ХВҚ), Еуропалық Одақтан және Дүниежүзілік банктен қаржылық көмек алды. 2008 жылдың қазан айында Венгрияның ең ірі банкінің басшысы евроаймаққа қосылу үшін арнайы өтініш беруге шақырды. 2009 жылдың наурыз айында Ференц Гюрчани қажетті шараларды қабылдау үшін жеткілікті саяси қолдауы болмады. 6 наурызда бір евро бағамы 317 форинтке жетті. Гюрчани 21 наурызда өзіне қарсы конструктивті сенімсіздік дауысы ұсынды және оның орнына даму министрі және экономист Гордон Байнайды үміткер етіп көрсетті. Социалистік және либералдық партиялар оны жаңа премьер-министр ретінде қабылдады, 14 сәуірден бастап бір жылға уақытша үкімет құрылды. Байнайдың премьер-министрлік кезеңі Венгрияға жаңа үнемдеу шараларын әкелді. Осының нәтижесінде, 2009 жылы тапшылықты 4%-дан төмен ұстап тұруға мүмкіндік болды, ал 2010 жылғы бюджеттік есептеулер 3,8% көрсетті. Дағдарыстың салдарынан инфляция шамамен 3% болды, бірақ ҚҚС мөлшерлемесінің өсуіне байланысты жылдың екінші жартысында 5% құрады. ХВҚ несиесінің арқасында мемлекеттік қарыз шамамен 80%-ға дейін өсті. 2009 жылы орталық банк пайыздық ставкасын 10,5%-дан 6,25%-ға дейін төмендетті. Байнай үкіметі Венгрияны ERM II-ге қоса алмады және оны жоспарламағанын мәлімдеді.

2010 жылдан бастап Fidesz үкіметі кезінде

2010 жылы Венгрияда өткен парламенттік сайлауда еуроскептик Fidesz партиясы өз бетімен үкімет құру үшін жеткілікті орынға ие болды. Fidesz экономикалық басымдықтары туралы нақты айтпады. Жаңа үкімет құрылғаннан кейін көп ұзамай олар 2010 жылғы дефицитті 3,8%-да ұстап тұру ниеті туралы мәлімдеді. Қосымша қысымнан кейін қыркүйекте олар 2011 жылы 3%-ға дейін төмендетуге келісті. 2010 жылы қаржы министрі Дьердь Матолчи 2012 жылы евроны қабылдау туралы талқылау жоспарлап отырғанын айтты. Партияның тағы бір мүшесі Михай Варга 2014 немесе 2015 жылы евроны қабылдау мүмкіндігі туралы сөз қозды. Алайда 2011 жылдың ақпан айында премьер-министр Виктор Орбан Венгрияда 2020 жылға дейін евро қабылдамайтынын күтетінін мәлімдеді. Кейіннен Матолчи да осы пікірді растады. Орбан елдің валютаны қабылдауға әзір емес екенін және мемлекеттік қарыз 50% шегіне жеткенше бұл мәселені талқыламауға ниеттенгенін айтты. 2011 жылы Орбанның 50% мақсатын белгілеген кезде мемлекеттік қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы 81,0% болды, ал қазіргі уақытта ол 2016 жылы 73,5% дейін төмендеуі күтілуде. 2011 жылы сарапшылар Венгрияның еуроны ең ерте 2015 жылы қабылдауы мүмкін екенін айтты. 2011 жылдың 25 наурызында еурозона елдері «Еуро Плюс» келісімін қабылдаған кезде Венгрия Ұлыбритания, Швеция және Чехия сияқты елдермен бірге келісімге қосылмауды шешті. Матолчи келісімнің көп бөлігімен келісе алатынын, бірақ корпоративтік салық мәселелерінде елдің тәуелсіздігінен бас тартқысы келмейтінін мәлімдеді. Eurostat мәліметтері бойынша, бұл көрсеткіш 2004 жылы 57,0% болса, 2014 жылы 63,4%-ға дейін өсті. Егер соңғы он жылдағыдай (он жылда 6,4%) «жетістікке жету» қарқыны сақталса, Венгрия Орбанның 90% мақсатына тек 2056 жылы жете алады және одан кейін ғана евроны қабылдауға мүмкіндік алады. Алайда, егер Венгрия алдағы кезеңде 2013-2014 жылдардағы жылдық жақсару деңгейін (1,4%) сақтай алса, Орбанның 90% мақсатына 2033 жылы жете алады және сол жылы евроны қабылдауы мүмкін. 2014 жылдың сәуірінде Орбан тағы да төрт жылға премьер-министр болып сайланғаннан кейін, Венгрияның Ұлттық банкі 2018 жылы жаңа үлгідегі форинт банкноттарын айналымға енгізуді жоспарлап отырғанын хабарлады. 2015 жылдың маусым айында Орбан үкіметінің бұрынғыдай 2020 жылы форинтті евромен алмастыру туралы идеяны қарастырмайтынын, керісінше форинттің «келесі бірнеше онжылдықтар бойы тұрақты және күшті» болады деп күтетінін мәлімдеді. Бірақ 2016 жылдың шілдесінде Ұлттық экономика министрі Михай Варга елдің «онжылдықтың соңына» дейін евроны қабылдауы мүмкін екенін айтты, бірақ бұл экономикалық тенденциялар жақсарып, ортақ валюта тұрақтанса ғана мүмкін болады. Еуроны қабылдау үшін ресми мерзім белгіленбеген.

Инфляция

2006 жылы инфляция 2,2%-ға дейін төмендеді. Бірақ, қатаң шаралардан кейін дағдарысқа дейін ол белгіленген критерийлерден әлдеқайда жоғары болды. Дағдарыс инфляцияны 2,9%-ға дейін төмендетті, бірақ 2009 жылы ол Маастрихт критерийлерінен асып кетті. 2013 жылдың қазан айындағы жылдық инфляция 0,9% құрады.

Бюджет тапшылығы

2006 жылғы сайлау жылында бюджет тапшылығы 9,2% құрады. Үнемдеу шараларынан кейін 2008 жылы ол 3% деңгейіне жақындады. 2009 жылы тапшылық 3,9% болуы жоспарланған, бірақ нәтижесінде 4% жоғары болды. 2010 жылғы бюджетте 3,8% көзделген, бірақ ол да 4% асты. Венгрияның жалпы мемлекеттік бюджетінің тапшылығы, бір реттік шаралардың әсері ескерілмегенде, 2011 жылы ЖІӨ-нің 2,43%-ын құрады, бұл 2,94% мақсатты көрсеткіштен төмен және 2004 жылдан бері алғаш рет 3% шегінен асты. Венгрия 2012 жылы 1,9% бюджет тапшылығын тіркеді, бұл бұрынғы болжамдардан әлдеқайда төмен. Бюджет тапшылығы 2013 жылы да 3% шегінен төмен болады деп күтілуде.

Мемлекеттік қарыз

2010 жылы мемлекеттік қарыз ЖІӨ-нің 80,1%-ын құрады, бұл белгіленген 60% көрсеткіштен жоғары болды. Дегенмен, Еуропалық Одақ кемінде екі жыл бойы азайып келе жатқан Венгрияның мемлекеттік қарызын қабылдауы мүмкін.

Пайыздық мөлшерлеме

Орталық банктің пайыздық мөлшерлемесі 2008 жылдың қазан айында дағдарысқа байланысты 3%-қа өсті, 11,5%-ға дейін. Бірақ, кейін 2010 жылдың 27 сәуіріне дейін 14 рет тізбектеп төмендетіліп, 5,25%-ға дейін түсті. Содан кейін 2011 жылдың 21 желтоқсанына дейін 5 рет 7%-ға дейін көтерілді. Осыдан бері ставка 35 рет төмендеді, 2019 жылғы дерек бойынша пайыздық мөлшерлеме 0,90%-ды құрап отыр.

ERM-II-ге мүшелік

2013 жылы консервативті үкімет 2020 жылға дейін евроны қабылдауды жоспарламағандықтан, ERM II-ге қатысу мүмкіндігі туралы ешқандай пікірталас жүргізілмейді.