Кіріспе
Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартиясының 27-бабы – Хартияның 25-бабынан 31-бабына дейінгі бөлімдер тобындағы ережелердің бірі болып табылады және ол Хартияның басқа бөлімдеріндегі құқықтарды соттардың қалай түсіндіруі және қолдануы тиіс екенін анықтауға көмектеседі. 27-баб көпмәдениеттілікті канадалық құндылық ретінде ресми түрде мойындады.
Section 27 of the Canadian Charter of Rights and Freedoms is a section of the Charter that, as part of a range of provisions within the section 25 to section 31 bloc, helps determine how rights in other sections of the Charter should be interpreted and applied by the courts. Section 27 officially recognized multiculturalism as a Canadian value.
Негізгі мәліметтер және жобалау
Канадада көпмәдениетті саясат 1971 жылы Екі тілділік және екі мәдениеттілік жөніндегі корольдік комиссиядан кейін қабылданды. Бұл комиссия Квебек провинциясында шоғырланған Канаданың француз тілді азшылықтарының наразылықтарына жауап ретінде құрылған үкіметтік орган болды. Комиссияның баяндамасында Канада үкіметі Канаданы екі тілді және екі мәдени қоғам ретінде мойындауы және осы ерекшелікті сақтау үшін саясат қабылдауы қажет екені ұсынылды. Француз емес этникалық азшылық қауымдастықтары, әсіресе үлкен украин канадалықтары және басқа еуропалық қауымдастықтары екі мәдениеттілікке қарсы болды. 1973 жылы үкімет этномәдени қауымдастықтардың басшыларымен кеңесу үшін Канаданың көпмәдениеттілік жөніндегі консультативтік кеңесін (КККК) құрды. 1980 жылы қауымдастықтар өздері үкіметке ықпал ету үшін «Канадалық этномәдени кеңес» деп аталатын бірлескен ұйым құрды, оған Италиялық канадалықтардың ұлттық конгресінен доктор Леонардо Леоне жетекшілік етті. Бұл ұйымдар конституциялық пікірсайыстар кезінде ақырында 27-бапқа айналған мәтіленің енгізілуі үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Адвокат және болашақ Эдмонтон қаласының мэрі, сондай-ақ Альберта либералдық партиясының жетекшісі Лоренс Декор 1980 жылдан 1983 жылға дейін КККК-нің басшысы болды және кейде 27-баптың негізгі авторы деп есептеледі.
Мақсаты мен қолданылуы
1982 жылы Хартия қабылданған кезде конституциялық ғалым Питер Хогг бұл бөлімде нақты құқық қамтылмағанын атап өтті; яғни, ол канадалықтардың көпмәдениеттілікке құқығы бар екенін айтпады. Осы бөлімнің мақсаты Хартияны Канаданың көпмәдениеттілігін құрметтеу тұрғысынан түсіндіруге бағытталған. Хогг сондай-ақ, мұның Хартияны түсінуге қаншалықты әсер ететінін көру қиын екенін айтты, сондықтан 27-бап «іс жүзіндегі қағидаға қарағанда сөздік әшекейлеу» болуы мүмкін. 27-бап көпмәдениеттіліктің ұлттық құндылығын жариялау ретінде қарастырылуы мүмкін. 2002 жылы жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, канадалықтардың 86 пайызы осы бөлімді қолдады.
Дінге деген еркіндік
Соттар 27-бапқа сілтеме жасады. Онтарио апелляциялық соты Videoflicks Ltd. және басқалар. R. (1984) ісінде 27-бапқа соттардан "маңыз берілуі" тиіс екенін және бұл бап дін бостандығын (2-бап) күшейтуге мүмкіндік беретінін айтты. Бұл соттың пікірінше, егер заң дінге еркін ие болу құқығын шектейтін болса, онда ол көпмәдениеттілікті дамытуға да көмектеспейді, себебі ол адамның "діни негіздегі мәдениетінің бір бөлігіне" әсер етеді. Осылайша, 27-бап үкіметтердің түрлі діндерге құрмет көрсетуін және оларға төзімділік танытуын талап етеді, тіпті бұл кейбір мәдени топтарды үкіметтің талап ететін нәрселерінен босатуды білдірсе де, осының салдарынан үкіметке "қолайсыздықтар" туса да. Бұл ойды Канаданың Жоғарғы соты R. v. Edwards Books and Art Ltd. (1986) ісінде растады. Жоғарғы сот Хартияның маңызды ісі R. v. Big M Drug Mart Ltd. (1985) қарастырғанда да 27-бапқа сілтеме жасады, онда Хартияның 2-бабындағы дін бостандығы кепілдігімен жексенбі күні, христиан дінінің демалыс күніне жабылуы талап етілген заңдар жойылды. Сот атап өткендей, Канада Парламентінің канадалықтардан "бір діннің қалауынша демалыс күнін" сақтауды талап етуі көпмәдениеттілік пен 27-бапқа қайшы келеді.
Сөз бостандығы
27-бапты Бас судья Брайан Диксон Жоғары Соттың «Канада (Адам құқықтары жөніндегі комиссия) Тейлорға қарсы» ісінде (1990) өзгеше түсіндірді. Осы істе Диксон 27-баптың сөз бостандығына (2-бапта) шектеулерді күшейтуге мүмкіндік беретінін, әсіресе жек көрушілік сөздерге қатысты анықтады. Хартияның 27- және 15-баптары (теңдік құқығы) нәсілдік және діни кемсітушілікке қарсы күрес Хартияның 1-бабына сәйкес, 2-баптағы сөз бостандығын шектеу үшін жеткілікті мақсат болып табылуы мүмкін. Дегенмен, 27-бап көпмәдениеттілік негізінде сөз бостандығына енгізілген шектеулерді көрсете алмайды. Шектеулер 1-бапта бағаланады. 1990 жылы шешілген «R. v. Keegstra» ісінде Сот 15- және 27-баптарды қолданып сөз бостандығының шегін шектеу «Irwin Toy» ісіндегі сөз бостандығына берілген кең және либералды түсіндірмеге қайшы келеді деп жазды, сондай-ақ, «Хартияның 1-бабы осы теңгерімді сақтау міндетін орындауға ең қолайлы» екенін айтты.
Теңдікке қатысты құқықтар
1982 жылы заң ғалымы Вальтер Тарнопольский 27-баптың 15-баптың теңдік құқықтарын түсіндіруде маңызды рөл атқаруы мүмкін екенін болжады. Оның пікірінше, 15-бап этникалық тегі мен дінді қорғайды, бірақ 15-баптың «заң алдында тең пайдалану» кепілдігі 27-баппен үйлесіп, үкіметтердің азшылық мәдениетін қаржылық тұрғыдан қолдауына алып келуі мүмкін. Бұл әсіресе мәдени топтарға қаржы жұмсаудың теңсіздігі болған жағдайда орын алуы ықтимал.
Түпкүлгіліктердің құқықтары
Әр түрлі жағдайларда соттар 27-бапты (немесе 25-бапты) қолданып, сот отырысындағы төрелік алқасына белгілі бір санда орын беру арқылы алғашқы ұлттарға құқық беруден бас тартты.
Заңнама
27-тарау Канаданың 1988 жылы қабылданған Көпмәдениеттілік заңында көрсетілген.