Кіріспе

Latium adiectum немесе Latium Novum – Монте-Чирчео тауы мен Гарильяно өзені арасында орналасқан, Ескі Лациумның оңтүстігінде және тікелей іргелес жатқан Рим Италиясының аймағы, осы себепті ол "қосымша Лациум" деп аталды.

Жаңа Лациумның географиясы

Оған Аньяния (олардың астанасы), Ферентинум, Алетриум және Верулае қалалары кірді – бұл Трейрус (Сакко өзені) аңғарының солтүстік жағындағы тау бекіністерінің тобы; сонымен қатар сол аңғардың оңтүстігіндегі вольск қалалары, және Лирис аңғарының барлық бөлігі (жоғарғы жағын қоспағанда) вольск аумағына кірді. Бұл жерде Синия, Фрузино, Фабратерия, Фрегелла, Сора, Арпинум, Атина, Аквинум, Касинум және Интерамна орналасқан. Анксур (Террацина) – вольскілерге тиесілі жалғыз теңіз порты болды, ал Лирис сағасына дейінгі жағалау Аурунци аумағына кірді, немесе грек жазушылары оларды Аусонс деп атады. Олардың теңіз қалалары Фунди, Формия, Кайета және Минтурна, сондай-ақ ішкі аймақтағы Суэсса, олардың ежелгі астанасы Аурунканы алмастырды. Лирис (Гарильяно) мен Вултурн арасындағы теңіз жағалауында, Монс Массикустың етегінде орналасқан Синуэсса, терминнің ресми қолданылуы бойынша Лациумдағы соңғы қала саналды және кейде Кампанияға жатқызылды, ал Суэсса көбінесе Лациумға жатқызылды. Бірақ Ниссен көрсеткендей (Italische Landeskunde, ii. 554), Аппия жолы Саво өзенін Сюнессадан шамамен 9 шақырым қашықтықта кесіп өткен Понс Кампанус, өз атымен ескі Кампания шекарасының орнын көрсетеді. Ішкі аймақта шекара Казинум мен Теанум Сидицинум арасында, Виа Латинаның 100-ші шақырымында өтті, бұл кейіннен Рим соттарының юрисдикциясын қаладан барлық бағытта 100 шақырымға дейін кеңейтуіне және Римнен қуғынға жіберудің басталу шегі осы шақырыммен белгіленді. Лациум шекарасындағы Апеннин таулары орталық тау жотасының ең биік шыңдарына жете қоймаса да, олар едәуір биіктікке көтеріліп, 4000-ден 5000 футқа дейінгі тік және қиын-қыстау тау массивтерін құрайды. Олар үш негізгі аңғар арқылы өтеді: 1) Анио, қазір Аниене (бұрынғы Теверон), Субиакодан Тиволиге дейін төмен түсіп, Кампания жазығына кіреді; 2) Трейрус (Сакко өзені), бастауы Палестринадан (Праенесте) төменде, Апенниннің негізгі массиві мен Вольск таулары немесе Монти Лепініні бөліп тұратын салыстырмалы түрде кең аңғар арқылы ағып, Кепранодан төмен Лириске қосылады; 3) Лирис (Гарлиано), бастауынан шамамен 20 шақырым қашықтықта Жаңа Лациум шекарасына кіріп, Сора қаласының жанынан өтіп, Минтурнада теңізге құяды. Оның төменгі аңғары көбінесе кең болып келеді және өте құнарлы кең аумақты құрайды, екі жағынан да жүзім, зәйтүн және жеміс ағаштарымен жабылған төбелермен шектеледі және қалалар мен ауылдармен тығыз орналасқан.

Тарих

Римдік жаулаулардан кейін, аумақта бірнеше римдік және латын колониялары құрылды. Римдік колониялар – римдік азаматтар қоныстанған, көбінесе жағалау бойында орналасқан кіші колониялар еді. Лациум адиектумның (қазіргі Латин аңғары) ішкі аймағы, Латин жолымен кесіліп өтетін, латын колонияларын құру арқылы отарланды, онда латындықтар мен азаматтығын жоғалтқан римдіктер тұрды.