Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Феррара соғысы (кейде Тұз соғысы деп те аталады, италияша: Guerra del Sale) 1482–1484 жылдары Феррара герцогы Эрколь I д’Эсте мен Эркольдің жеке қарсыласы Папа Сикст IV және оның венециялық одақтастары жинаған Папа күштері арасында өтті. Жаушылық 1484 жылғы 7 тамызда Багноло шартымен аяқталды.
The War of Ferrara (also known as the Salt War, Italian: Guerra del Sale) was fought in 1482–1484 between Ercole I d'Este, Duke of Ferrara, and the Papal forces mustered by Ercole's personal nemesis, Pope Sixtus IV and his Venetian allies. Hostilities ended with the Treaty of Bagnolo, signed on 7 August 1484.
Дипломатиялық негіз
1480 жылы Флоренцияға қарсы Паццилердің қастандығының сәтсіз аяқталуы және Лоренцо де Медичидің Папаның бұрынғы қолдаушысы Неапольдің Фердинанд I-мен жүргізген батыл жеке дипломатиясының нәтижесінде орнаған күтпеген бейбітшілік Венециялықтар мен Папа Сикст IV-тің наразылығын тудырды. 1479 жылғы Константинополь шарты арқасында Венеция Осман түріктерімен ұзақ созылған қақтығысын аяқтады және барлық назарын өздерінің құрлықтағы (terra firma) иеліктеріне және жалпы Италия түбегіне аударуға мүмкіндік алды. Шекарадағы бекіністерге байланысты әдеттегі ұсақ-кене дау-дамайлардан басқа, тұз саудасы даулы мәселе болды, себебі коммерциялық келісім бойынша ол Венецияға тиесілі еді. Дегенмен, Феррараның билеушісі Эрколь I д’Эсте Комаккиодағы тұз өндіріс орындарына бақылауды қолға алуға кірісті. Бұл Венеция Республикасының құрлықтағы мүдделеріне қауіп келтірді. Венецияға Имола мен Форлидің иегері, Папа Сикстің немересі Гироламо Риарио қолдау көрсетті. 1480 жылдың қыркүйегінде стратегиялық маңызы бар Форли бекінісін басып алып, Пападан тез арада растау алғаннан кейін, ол енді Феррараға қарай Делла Ровере аймағын кеңейтуді көздеді. 1482 жылдың басындағы соғысқа себеп болған жағдай (casus belli), әдеттегідей, артықшылықтарды бұзу болды: Венеция Феррарада жоғары мәртебелі висдоминио лауазымында өкілдік етті, оның қарауында Эсте жеріндегі венециялық қауым болды. 1481 жылы, қарыз үшін дін қызметкерін тұтқындау арқылы өкілеттігін асырып, висдоминио Феррара епископының викариі тарапынан анафемаға ұшыратылып, қаладан қуылды. Бұл соғыс жариялауға себеп болды. Венециямен одақта Папаның әскерлері мен Риариодан басқа Генуя Республикасы, Монферрат графы Вильгельм VIII және Сан-Секондо графы Пьер Мария II де Росси берген контингенттер де болды. Феррара тарапынан, номиналды түрде Урбино герцогы Федерико да Монтефельтро басқарып отырған, Эркольдің қайнағасы Неапольдің Фердинанды әскерлері болды, оларды оның ұлы Калабриялық Альфонсо басқарды және олар оңтүстіктен Папалық мемлекеттерге шабуыл жасады. Феррараға Миланның Людовико иль Моросы, Мантуяның Федерико I Гонзагасы және Болонияның Джованни II Бентивоглиосы жіберген әскерлер де қолдау көрсетті, олар Венецияның құрлықтағы билігінен қорқынышпен қараған екі қаланың иелері болды.
The failure of the Pazzi conspiracy against Florence in 1480 and the unexpected peace resulting from Lorenzo de' Medici's daring personal diplomacy with Ferdinand I of Naples, the Pope's erstwhile champion, was a source of discontent among the Venetians and Pope Sixtus IV alike. With the Treaty of Constantinople of 1479, Venice had ended its long conflict with the Ottoman Turks, and was freed to turn its whole attention to its role in its terra firma (mainland) and to the peninsula of Italy more generally. In addition to the usual minor friction over strongholds along the borders, there was a contest over the commerce in salt, which was reserved to Venice by a commercial pact. Nevertheless, Ferrara, which was ruled by Ercole I d'Este, had begun to take control over the saltworks at Comacchio. This appeared to be a threat to mainland interests of the Republic of Venice. Venice was supported by Girolamo Riario, lord of Imola and Forlì – the nephew of Pope Sixtus – who, having taken possession of the strategic stronghold of Forlì in September 1480, and having received swift papal confirmation, now looked towards Ferrara to extend Della Rovere territory. The immediate casus belli at the beginning of 1482 was, as usual, a minor infraction of prerogatives: Venice maintained a representative in Ferrara with the high title of visdominio, under whose care lay the Venetian community in Este lands. In 1481, overreaching his mandate by the arrest of a priest for debt, the visdominio was excommunicated by the vicar of the bishop of Ferrara, and forced out of the city. This was made the excuse for the declaration of war. In alliance with Venice, besides the papal troops and those of Riario, were contingents supplied by the Republic of Genoa, William VIII and Marquis of Montferrat and Pier Maria II de' Rossi, count of San Secondo. Taking Ferrara's side, which was loosely under the command of Federico da Montefeltro, duke of Urbino, were troops of Ercole's father in law Ferdinand of Naples, led by his son Alfonso of Calabria, who invaded the Papal States from the south. Ferrara was also supported by troops sent by Ludovico il Moro of Milan, and those of Federico I Gonzaga of Mantua and Giovanni II Bentivoglio of Bologna, lords of two cities threatened by the mainland power of Venice.
Тарих
Кондотьеро Роберто Сансеверино бастаған венециялық әскерлер Феррара территориясына солтүстіктен шабуыл жасап, Адрияны қатыгездікпен тонады, Комаккионы жылдам басып алды, тұзды батпақтардың шетінде Аргентаға шабуыл жасады, мамыр айында Фикаролоны қоршады (29 маусымда капитуляциялады) және Ровигоны (17 тамызда капитуляциялады). Венециялық әскерлер По өзенін кешіп, 1482 жылдың қарашасында Феррара қабырғалары алдында тұрды, онда олар қаланы тығыз қоршауға алды. Сикст маусымдағы оқиғаларға қатысты көзқарасын өзгерткен сияқты, бұл енді Венецияны Солтүстік Италия материгінде ыңғайсыз күшті жағдайға түсіру қаупін тудырды. Папалық мемлекеттерде Колонна әулеті тәртіпсіздікті пайдаланып, Делла Ровере жауымен шайқасты. Дегенмен, басты шайқас 1482 жылдың 21 тамызында Велетри маңындағы Кампоморто шайқасы болды, онда неаполитандық әскерлер Роберто Малатестадан күйреп жеңілді, ал Калабрия герцогы тек түрік сарбаздарының жасағы арқасында құтқарылды. Кейбір Орсини қамалдары да папаның қолына көшті, бірақ шайқаста жеңіліс тапса, безгек табысқа жетті: Роберто Малатестаның 10 қыркүйекте Римде қайтыс болуы Лациодағы Папаның жетістіктерін толығымен жойды. Сикст 28 қарашада Неапольмен жеке бейбітшілікке келді, ал 12 желтоқсанда бейбітшілік шарты жасалды. Сикстің Венецияға соғысты тоқтату туралы өтініші қатаң түрде қабылданбады: оның анафемалау туралы қаупіне Венеция елшісінің қайтарылуымен жауап берілді, бұл 1483 жылдың мамырында Венецияға қарсы Сикстің тыйымына әкелді. Содан кейін Сикст Альфонсо мен оның әскерлеріне Феррараны қорғауға, Папаның жақындағы одақтастарына қарсы, Виргинио Орсини басқаратын Папа әскерлерінің көмегімен еркін өтуге рұқсат берді. Флоренциялық әскерлердің жасағы да келді, және Эсте тағдыры жақсара бастады. Венеция Висконти мұрагерінің құқықтарын қолдау сылтауымен Милан герцогтігіне шабуыл жасау үшін Роберто Сансевериноны жіберді. Алайда, бұл науқан да бұрылып кетті, өйткені Сансевериноның күш-жігері Миландық территорияларды тонап жатқан Альфонсоға қарсы жұмсалды. 1483 жылдың қыркүйегінде Альфонсо Асоланы қоршады, ол сегіз күннен кейін құлады.
Venetian troops led by the condottiero Roberto Sanseverino attacked Ferrarese territory from the north, brutally sacking Adria, quickly overrunning Comacchio, attacking Argenta at the edge of the saltmarshes, and besieging Ficarolo in May (capitulated 29 June) and Rovigo (capitulated 17 August). Venetian forces crossed the Po River and in November 1482 stood before the walls of Ferrara, where they laid close siege to the city. Sixtus appears to have had a change of heart concerning the season's advances, which now threatened to put Venice in an uncomfortably strong position in mainland northern Italy. In the Papal States the Colonna family took advantage of disorder, fighting pitched battles against their Della Rovere enemies. The main encounter, however, was the pitched Battle of Campomorto near Velletri, 21 August 1482, in which the Neapolitan troops were soundly defeated by Roberto Malatesta, and the duke of Calabria was only just rescued by a contingent of his Turkish soldiers. Some Orsini castles also fell into papal hands, but where battle failed, malaria succeeded: Roberto Malatesta's death in Rome on 10 September largely unraveled Papal successes in the Lazio. Sixtus made a separate peace with Naples in a truce of 28 November and a peace treaty was signed on 12 December. The entreaties of Sixtus towards Venice to cease hostilities were vigorously rebuffed: his threats of excommunication were countered by the withdrawal of the Venetian ambassador, which led to the interdict of Sixtus against Venice of May 1483. Now Sixtus granted free passage to Alfonso and his troops to go to the defence of Ferrara against the pope's recent allies, aided by papal troops under Virginio Orsini. A contingent of Florentine troops also arrived, and the fortunes of Este began to look much better. In a diversionary maneuver, Venice sent Roberto Sanseverino to attack the Duchy of Milan on the pretext of supporting the rights of the Visconti heir. However, this arm of the campaign was itself diverted as Sanseverino's efforts were expended against Alfonso, who was sacking Milanese territories. In September 1483, Alfonso laid siege to Asola, which fell in eight days.