Кіріспе

Вагнер қабырғалық суреттері – 1960 жылдары Теотиуаканның Колумбияға дейінгі мәдени ескерткіштерінен заңсыз алып қойылған 70-тен астам қабырғалық сурет фрагменттерінің атауы.

Теотиуаканның қабырғалық кескіндемелері

Теотиуаканның қабырға суреттері көршілес орталықтардағы көркем бейнелерден мүлдем өзгеше. Күнделікті өмірдің азаматтардың тұрмысынан көріністері сирек кездеседі, қабырға суреттері көбінесе мифтік құдайлардың абстрактілі бейнелерімен толы, бұл, әдетте, ортақ сенім жүйесін көрсетеді. Теотиуаканның ерекшелігі – ол алғашқы майя орталықтарымен бірдей кезеңде болғанына қарамастан, онда иероглифтік жазулар салыстырмалы түрде аз. Теотиуакан қабырға суреттері жобасының Эстер Пастори алдыңғы Ольмек мәдениетінен және сол кездегі майя орталықтарынан ерекшеленетін жаңа өнер стилін жасауды көздегенін болжайды. Олар аймақтағы басқа мәдениеттерде кең таралған патшалар тізімін көрсетуге мүдделі емес еді. Қабырға суреттерінің ерте нұсқалары көбінесе Өлілер даңғылы бойындағы кішкентай ғибадатханаларда табылады және квецаль мен мысықтар сияқты жануарларды, сондай-ақ әртүрлі өсімдік түрлерін бейнелейді. Алайда, Теотиуаканның Xolalpan кезеңінде (~400 ж.б.д.), қабырға суреттерін көптеген пәтерлердің галереялары сияқты әртүрлі құрылыстарда табуға болады. Сонымен қатар, мифтік әлемнен тыс құдайлардың тақырыбы және иероглифтік белгілердің көбеюі Пасториді қоғамда орталықсыздану процесі болуы мүмкін деген тұжырымға жеткізді. Вагнер қабырға суреттері осы орталықсыздану процесін көрсетуге көмектеседі. Бұл өтудің ең жақсы мысалы – "Қанатты жыландар мен гүлдейтін ағаштар" суреті. Бұл суретте ерте Теотиуакан өнеріне тән жыландар мен гүлдер бейнеленгенімен, гүлдейтін ағаштардың ішінде сирек кездесетін қарапайым глифтердің бейнелері бар. Барлығы төрт қанатты жылан (екеуі Вагнер коллекциясынан) әрқайсысы тоғыз өсімдікпен бірге бейнеленген. Кейбір ғалымдар бұл тоғыз өсімдіктің әрқайсысының тоғыз түрлі глифі ацтектердің сегіз тайпасының шығу тегі туралы мифтің алғашқы сілтемесі болуы мүмкін деп санайды. Вагнер қабырға суреттеріндегі тағы бір басым тақырып – үш қылтан бас киім киген тұлғаның бейнесі. Бұл суреттер Сент-Луис және Сан-Франциско коллекцияларымен байланысты деп есептеледі және бастапқыда Теотиуаканның Техинантила кешенінен табылған болуы мүмкін. Осыған ұқсас пішін мен түстердегі қосымша суреттер Хьюстон және Милуоки коллекцияларында кездеседі. Барлық суреттер оң жаққа қарап тұр және бейнелердің үстіне бір-бірінен бірдей арақашықтықта дискілер орналастырылған. Егер бұл бөлменің пропорциялары Теопанкаксодағыдай (9м х 3,4м) болса, онда бұл қабырға суреті бөлмені айнала қоршаған 20 тұлғаны бейнелейтін болар еді, мүмкін, олар Дауыл құдайының басшылығымен. Сонымен қатар, осы қылтан бас киімдерінің астындағы әртүрлі глифтер олармен байланысты жеке есімдерді білдіруі мүмкін. Қабырға суреті орналасқан бұрыштарда көзге көрінбейтін шекаралар болмағандықтан, бұл суреттер қабырғадан қабырғаға қарағанда үздіксіз оқылатын сияқты. Қабырға суретінің жоғарғы жағындағы аяқ іздері бұл пікірді нығайтуға көмектеседі. Бұл топтағы суреттер Теотиуаканның нақты адамдарын немесе құдайларын бейнелейтін сияқты, ал үш қылтан бас киім адамдардың өзінің символына айналған сияқты. Мысалы, Тикал сияқты алыс аймақтарда да осы үш қылтан мотиві кездеседі. Стелла 31 осы символмен әшекейленген қалқанды ұстаған әскери тұлғаның бейнесін көрсетеді. Сонымен қатар, Дауыл құдайы әрқашан қылтан бас киіммен бейнеленеді. Сонымен қатар, бас киімнің Тетилла кешенінде көрінгендей, Ұлы Құдаймен байланысы бар. Бұл суреттер контекстінен тыс болғанымен, интерпретация бойынша ғылыми зерттеулерге көмектесе алады. Бұл қабырға суреттері Пасторидің Теотиуакан мәдениетіндегі өрбу туралы түсінігіне көмектесе алады. Вагнер қабырға суреттерінің кезінде иконография ортақ идеологияны және жеке сәйкестікті білдіру үшін қолданылған. Фрагменттердің барлығы 1983 және 1984 жылдары Рене Миллонмен Техинантитла кешеніне, Өлілер даңғылы мен Ай пирамидасынан шығысқа қарай 500 метр қашықтықта іздестірілді. Фрагменттердің қалған бөлігі Миллонмен Tlacuilapaxco кешеніне дейін ізделді.

Жинақтың пайда болуы

Харальд Вагнер 1903 жылы Орегон штатының Фолс-Сити қаласында дүниеге келген. Кейін Орегон университетінің Юджин қаласындағы архитектура мамандығы бойынша білім алды. 1927 жылы Вагнер Сан-Францискоға көшіп, «Блисс & Фэвилл» архитектура фирмасында суретші-жобалаушы болып жұмыс істеді. Осы жерде Вагнер өнерге деген ынтасын арттырды. Ұстазы Уильям Фэвиллдің және Артур мен Люция Мэтьюстың, сол аймақтағы танымал декоративтік өнер шеберлерінің ықпалымен Вагнер әлемнің түкпір-түкпірінен өнерді үйреніп, жинауға кірісті. 1950 жылдары ол алғаш рет Мексикаға сапар шекті. Соңынан ол онда үй сатып алып, уақытының бір бөлігін сол жерде өткізді. 1960 жылдардың ортасында Теотиуакан қаласынан қабырғалық суреттер жинағын осы жерде бастады. Архитектураға және оның түрлі көркемдік элементтеріне деген қызығушылығы оның амбициясын күшейтті, ал коллекциясы тез арада жетпістен астам туындыға дейін өсті. Бастапқыда бұл коллекцияны пайда табу үшін сатуды жоспарлағанмен, мұндай жинақтарды иеленудің этикалық мәселелері туралы білгеннен кейін олардың саудаға жарамдылығы жойылды. Ақырында Вагнер 1976 жылы қайтыс болғаннан кейін, өсиеті бойынша бүкіл коллекцияны Сан-Францискодағы (АҚШ) де Янг мұражайына сыйлады. Одан бері бұл жинақ Теотиуакан мәдениетін зерттеген көптеген ғалымдардың назарында болды. Теотиуакан қазбаларындағы тонаудың көп болуы, оның ішінде жеке нарық үшін заңсыз қазба жұмыстарының салдарынан, академиялық және археологиялық зерттеулерді жүргізу өте қиын болды. Вагнер суреттері пайда болғанға дейін Теотиуаканнан табылған қабырғалық суреттердің саны өте аз еді.